12 Baishak, 2072 |
Menu

समाज

sagoon

१२ वर्षपछि बज्दै नगरा

  • आइतबार ९ भाद्र, २०७०
  • ज्ञान न्यौपाने
  • DISQUS_COMMENTS
(0 votes)
काठमाडौं - दैनिक पूजा वा विशेष अवसरमा घण्टसँगै बजाइने गरेको दुइटा नगरा बाजा आइतबारदेखि बजाइने भएको छ। बाजा बिग्रेपछि एक्लो घण्टमात्रै बजाइने गरेकामा अब बाजा पनि तयार भएका छन्।

कहिले बाजा–घर त कहिले नगरा नै बिग्रँदा १२ वर्षदेखि बजाइएको थिएन। हनुमानढोका दरबारअगाडि रहेको नगरा घरमा शनिबार क्षमापूजा गरेपछि आइतबार पुरानो दैनिकी सुरु हुँदैछ। सयौं वर्ष पुरानो बाजाले निरन्तरता पाउने खुसीमा नगर्ची परिवारले क्षमापूजा गरेका थिए।
'हामीले यत्तिका समय बजाउन पाएनौं, बाजा भगवानजस्तै हुन्। कहिलेकाहीँ कुल्चियो होला, भुइँमा फालियो होला,' ४६ वर्षे नगर्ची वासुदेव परियारले भने, 'त्यसैले आज (शनिबार) पूजा गरेर भोलि (आइतबार) देखि नियमित बजाउँछौं।'
उनले आफ्ना दाजुभाइले पालैपालो बाजा बजाउने चलन रहेको र काठमाडौं महानगरपालिकाले बजाएबापत १५ सय रुपैयाँ तलब दिने गरेको बताए। पूजापछि घण्टसँगै एक सय आठचोटि बाजा बजाउने चलन रहेको उनले जनाए।
शनिबार १ राँगा र १ बोका बलि चढाएर बजाउने तयारी गरिएको उनले बताए। दैनिक पाठपूजा र विशेष अवसरमा बजाउने गरिएका दुई ठूला नगरा (दमाहा) बाजा बजाउने चलन संकटमा परेका कारण आफू बनाउन धाएको उनले बताए।
हनुमानढोका परिसरमा रहेको दिगु तलेजु मिन्दरको नित्यपूजा सकेपछि ठूलो घण्टसँगै नगरा बाजा बजाउने चलन छ। नेपालकै ठूलो मानिएको उक्त बाजा तयार भएपछि आइतबारदेखि १२ वर्षअघिकै चलन दोहोर्‍याउने नगर्चीहरूले बताए।
०५८ सालमा पहिलोचोटि महानगरपालिकालाई बाजा र घर दुवै मर्मत गर्न निवेदन दिए पनि अहिले आएर मात्र पूरा भएको परियारले बताए।
यी नगरा आरती गर्दा बजाइने गरेको पाइए पनि कतिपय बाजा जनतालाई सुसूचित गर्न प्रयोग गर्ने गरिएको संस्कृतिविद् सत्यमोहन जोशीले जानकारी दिए। 'बाजा जनतालाई कुनै विपत्तिबाट सतर्क बनाउन बजाउने गरिन्थ्यो,' उनले भने, 'वसन्तपुरको भने मन्दिरको पूजाआजा पछि मात्र बजाइन्छ।'
यस्तैखाले बाजा पाटन र भक्तपुर दरबार क्षेत्रमा पनि छन्। तर छुट्टै घर व्यवस्था गरेर राखिएको छैन। काठमाडौंको चाहिँ नगरा घर निर्माण गरिएको छ। 'जिम्मेवारहरूले बाजाको राम्रो व्यवस्था नगरेका कारण लोप नै हुने हो कि भन्ने चिन्ता छ,' जोशीले भने, 'भक्तपुर र पाटनमा खासै व्यवस्थित किसिमले राखिएको पाइँदैन। नियमित बजाउने गरेको पनि पाइन्न।'
लिच्छवीकालदेखि बाजाको प्रचलन रहे पनि अहिलेसम्म यस प्रकारका बाजा नभेटिएको पुरातत्व विभागका प्रवक्ता रामबहादुर कुँवरले बताए। वसन्तपुर क्षेत्रमा रहेको भने शाहकालीन समयको रहेको उनले बताए। 'कतिपय अवस्थामा बाजालाई सञ्चार साधनका रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो,' उनले भने।
यो नगरा बाजा राजा गीर्वाणयुद्ध विक्रमको राज्यकालमा विसं १८६४ मा बनाउन लगाइएको नगर्ची (बाजा बजाउँदै आएका व्यक्ति) सँग रहेको ताम्रपत्रमा उल्लेख छ। त्यस ताम्रपत्रमा चैतदसैं र बडादसैंमा नगरालाई पूजा गरी राँगो र बोका बलि दिने भन्ने इतिहासकार गौतमबज्र बज्राचार्यको २०३३ मा प्रकाशित 'हनुमानढोका राजदरबार' पुस्तकमा छ।
'०५८ सालमा भवन जीर्ण भएपछि मैले महानगरपालिका गुहारेको थिएँ, बल्लतल्ल बनाउन चासो गरे तर ढिला गरिदिए,' परियारले भने, 'भवन बनाउन ढिला गरिदिँदा एकचोटि बनाएको बाजा फेरि बनाउनुपर्‍यो।'
उनका अनुसार ०६३ सालमा एकचोटि बनाइएका नगरा बिग्रेपछि फेरि माघमा महिनादिन लगाएर तयार पारिएको थियो। पहिलोचोटि एक लाख ७५ र पछिल्लो पटक दुई लाख १५ हजार रुपैयाँ खर्च भएको थियो।
नगरामा प्रयोग गरिने तामाको तल्लो भाग कुच्चिएको र छाला बिग्रेको अवस्था थियो। अर्नाको सुकेको छाला राखेर निर्माण पूरा गरिएको उनले बताए। हनुमानढोका दरबारक्षेत्र संरक्षण कार्यक्रम प्रमुख हरिकुमार श्रेष्ठका अनुसार २० लाख लागतमा नगरा घर एक वर्षअघि तयार भएको बताए।
'बनाउनेले जिम्मेवारी बोध नगरेका कारण ढिलाइ भएको हो,' श्रेष्ठले भने, 'हामीले कारबाही गर्न पनि सकेनौं।'
नगर्ची परियारका अनुसार हनुमानढोका संग्रहालयभित्रको त्रिशुलचोक (जहाँ विशेष चाडमा बाहेक सर्वसाधारणलाई जान बन्देज छ) मा बाजा बनाइएका थिए। तीन महिनाअघि क्रेन प्रयोग गरेर पर्खाल कटाउँदै नगरा घरमा दुवै बाजा पुर्‍याइएको थियो।

ओखलढुङ्गामा १३ को मृत्यु

ओखलढुङ्गा-भूकम्पबाट सिस्नेरी–४ को गोपी श्रेष्ठ र उनका बच्चा, खिजीफलाँटे–९ का नरबहादुर तामाङ, भुसिङ्गा–९का छोक्पा शेर्पा, पसी शेर्पा, रानीवनका मनिषा कार्की, रगनी–६ डम्बरबहादुर सुनुवार, रगनी–६ कै लक्ष्मी परियार र उनका दुईवटा...

काठमाडौंमा धरहरा, बन्तपुरलगायत ऐतिहासिक संरचना क्षतिग्रस्त

काठमाडौंमा धरहरा, बन्तपुरलगायत ऐतिहासिक संरचना क्षतिग्रस्त

काठमाडौं-आज गएको भूकम्पका कारण राजधानीको वसन्तपुर क्षेत्र क्षतिग्रस्त भएको छ। खभूकम्पले ऐतिहासिक नौतले दरबारको दक्षिणी भाग, काष्ठमण्डप, सँगैका तीनवटा सांस्कृतिक मन्दिरहरु क्षतिग्रस्त भएका छन्।

भूकम्पबाट देशभर व्यापक क्षति, ७ दशमलव ६ म्याग्निच्युटको भूकम्प

भूकम्पबाट देशभर व्यापक क्षति, ७ दशमलव ६ म्याग्निच्युटको भूकम्प

काठमाडौं-गोरखाको बारपाकमा केन्द्रविन्दु बनाएर ७.६ म्याग्नेच्युड स्केलबाट सुरु भएको भूकम्प एकपछि अर्को गर्दै जाने क्रम जारी छ।

कानुन मिचेरै डाँडा उत्खनन

कानुन मिचेरै डाँडा उत्खनन

बनेपा- काभ्रे, नासिकास्थान साँगा–६, डिबडोलस्थित फुल्चोकीथान डाँडामा भइरहेको माटो उत्खनन कानुनविपरीत रहेको पाइएको छ। छानबिनमा संलग्न सरकारी टोलीको प्रारम्भिक अनुसन्धानले यस्तो देखाएको हो। 'स्थलगत अवलोकन र डिजिटल म्यापिङ गर्दा समेत...

जाजरकोट महामारी : 'सरकारी ढिलाइले धेरैको मृत्यु'

जाजरकोट महामारी : 'सरकारी ढिलाइले धेरैको मृत्यु'

जाजरकोट- सरकारले जाजरकोटमा फैलिएको मौसमी फ्लुको महामारी नियन्त्रणमा ढिलाइ गरेको स्विकार्दै मुख्य सचिव लीलामणि पौड्यालले यही कारण मृत्यु हुनेको संख्या बढेको बताएका छन्। ढिलै भए पनि हदैसम्मको प्रयास गर्दा महामारी...

लेक लागेर एक पर्यटकको मृत्यु

सोलुखुम्बु– खुम्जुङ–७ दिङबोचेमा लेक लागेर एक विदेशी पर्यटकको मृत्यु भएको छ। जर्मनीका नागरिक नोर्वेट र्कलको कालापत्थर आरोहण गरी फर्किने क्रममा आज बिहान साढे ७ बजेतिर मृत्यु भएको जिल्ला प्रहरी कार्यलय...

ब्रतवन्धमा आएका पाहुनामाथि खुकुरी प्रहार, पाँच घाइते

रौतहट- ब्रतबन्धमा आएका पाँच पाहुना माथि खुकुरी प्रहार भएको छ। स्थानीय चन्द्रपुर नगरपालीका १० सन्तपुरका कृष्ण सापकोटाले नातीको ब्रतबन्धमा बोलाएका पाहुना माथि बिहिबार मध्य राति सुतिरहेको अवस्थामा खुकुरी प्रहार गरेर...

नेपाल रिपब्लिक मिडिया सातौं वर्षमा

नेपाल रिपब्लिक मिडिया सातौं वर्षमा

काठमाडौं— नेपाल रिपब्लिक मिडियाले शुक्रबार आफ्नो स्थापनाको छैटौं वार्षिकोत्सव मनाएको छ। वार्षिकोत्सव अवसरमा सुन्धारास्थित कार्यालय परिसरमा आयोजित समारोहमा मिडियाका प्रबन्ध निर्देशक विनोदराज ज्ञवालीले यो वर्ष एक टेलिभिजन च्यानल र दुई...