Tuesday 12 Shrawn, 2072 |
Menu

समाज

ist-cc

१२ वर्षपछि बज्दै नगरा

  • आइतबार ९ भाद्र, २०७०
  • ज्ञान न्यौपाने
  • DISQUS_COMMENTS
(0 votes)
काठमाडौं - दैनिक पूजा वा विशेष अवसरमा घण्टसँगै बजाइने गरेको दुइटा नगरा बाजा आइतबारदेखि बजाइने भएको छ। बाजा बिग्रेपछि एक्लो घण्टमात्रै बजाइने गरेकामा अब बाजा पनि तयार भएका छन्।

कहिले बाजा–घर त कहिले नगरा नै बिग्रँदा १२ वर्षदेखि बजाइएको थिएन। हनुमानढोका दरबारअगाडि रहेको नगरा घरमा शनिबार क्षमापूजा गरेपछि आइतबार पुरानो दैनिकी सुरु हुँदैछ। सयौं वर्ष पुरानो बाजाले निरन्तरता पाउने खुसीमा नगर्ची परिवारले क्षमापूजा गरेका थिए।
'हामीले यत्तिका समय बजाउन पाएनौं, बाजा भगवानजस्तै हुन्। कहिलेकाहीँ कुल्चियो होला, भुइँमा फालियो होला,' ४६ वर्षे नगर्ची वासुदेव परियारले भने, 'त्यसैले आज (शनिबार) पूजा गरेर भोलि (आइतबार) देखि नियमित बजाउँछौं।'
उनले आफ्ना दाजुभाइले पालैपालो बाजा बजाउने चलन रहेको र काठमाडौं महानगरपालिकाले बजाएबापत १५ सय रुपैयाँ तलब दिने गरेको बताए। पूजापछि घण्टसँगै एक सय आठचोटि बाजा बजाउने चलन रहेको उनले जनाए।
शनिबार १ राँगा र १ बोका बलि चढाएर बजाउने तयारी गरिएको उनले बताए। दैनिक पाठपूजा र विशेष अवसरमा बजाउने गरिएका दुई ठूला नगरा (दमाहा) बाजा बजाउने चलन संकटमा परेका कारण आफू बनाउन धाएको उनले बताए।
हनुमानढोका परिसरमा रहेको दिगु तलेजु मिन्दरको नित्यपूजा सकेपछि ठूलो घण्टसँगै नगरा बाजा बजाउने चलन छ। नेपालकै ठूलो मानिएको उक्त बाजा तयार भएपछि आइतबारदेखि १२ वर्षअघिकै चलन दोहोर्‍याउने नगर्चीहरूले बताए।
०५८ सालमा पहिलोचोटि महानगरपालिकालाई बाजा र घर दुवै मर्मत गर्न निवेदन दिए पनि अहिले आएर मात्र पूरा भएको परियारले बताए।
यी नगरा आरती गर्दा बजाइने गरेको पाइए पनि कतिपय बाजा जनतालाई सुसूचित गर्न प्रयोग गर्ने गरिएको संस्कृतिविद् सत्यमोहन जोशीले जानकारी दिए। 'बाजा जनतालाई कुनै विपत्तिबाट सतर्क बनाउन बजाउने गरिन्थ्यो,' उनले भने, 'वसन्तपुरको भने मन्दिरको पूजाआजा पछि मात्र बजाइन्छ।'
यस्तैखाले बाजा पाटन र भक्तपुर दरबार क्षेत्रमा पनि छन्। तर छुट्टै घर व्यवस्था गरेर राखिएको छैन। काठमाडौंको चाहिँ नगरा घर निर्माण गरिएको छ। 'जिम्मेवारहरूले बाजाको राम्रो व्यवस्था नगरेका कारण लोप नै हुने हो कि भन्ने चिन्ता छ,' जोशीले भने, 'भक्तपुर र पाटनमा खासै व्यवस्थित किसिमले राखिएको पाइँदैन। नियमित बजाउने गरेको पनि पाइन्न।'
लिच्छवीकालदेखि बाजाको प्रचलन रहे पनि अहिलेसम्म यस प्रकारका बाजा नभेटिएको पुरातत्व विभागका प्रवक्ता रामबहादुर कुँवरले बताए। वसन्तपुर क्षेत्रमा रहेको भने शाहकालीन समयको रहेको उनले बताए। 'कतिपय अवस्थामा बाजालाई सञ्चार साधनका रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो,' उनले भने।
यो नगरा बाजा राजा गीर्वाणयुद्ध विक्रमको राज्यकालमा विसं १८६४ मा बनाउन लगाइएको नगर्ची (बाजा बजाउँदै आएका व्यक्ति) सँग रहेको ताम्रपत्रमा उल्लेख छ। त्यस ताम्रपत्रमा चैतदसैं र बडादसैंमा नगरालाई पूजा गरी राँगो र बोका बलि दिने भन्ने इतिहासकार गौतमबज्र बज्राचार्यको २०३३ मा प्रकाशित 'हनुमानढोका राजदरबार' पुस्तकमा छ।
'०५८ सालमा भवन जीर्ण भएपछि मैले महानगरपालिका गुहारेको थिएँ, बल्लतल्ल बनाउन चासो गरे तर ढिला गरिदिए,' परियारले भने, 'भवन बनाउन ढिला गरिदिँदा एकचोटि बनाएको बाजा फेरि बनाउनुपर्‍यो।'
उनका अनुसार ०६३ सालमा एकचोटि बनाइएका नगरा बिग्रेपछि फेरि माघमा महिनादिन लगाएर तयार पारिएको थियो। पहिलोचोटि एक लाख ७५ र पछिल्लो पटक दुई लाख १५ हजार रुपैयाँ खर्च भएको थियो।
नगरामा प्रयोग गरिने तामाको तल्लो भाग कुच्चिएको र छाला बिग्रेको अवस्था थियो। अर्नाको सुकेको छाला राखेर निर्माण पूरा गरिएको उनले बताए। हनुमानढोका दरबारक्षेत्र संरक्षण कार्यक्रम प्रमुख हरिकुमार श्रेष्ठका अनुसार २० लाख लागतमा नगरा घर एक वर्षअघि तयार भएको बताए।
'बनाउनेले जिम्मेवारी बोध नगरेका कारण ढिलाइ भएको हो,' श्रेष्ठले भने, 'हामीले कारबाही गर्न पनि सकेनौं।'
नगर्ची परियारका अनुसार हनुमानढोका संग्रहालयभित्रको त्रिशुलचोक (जहाँ विशेष चाडमा बाहेक सर्वसाधारणलाई जान बन्देज छ) मा बाजा बनाइएका थिए। तीन महिनाअघि क्रेन प्रयोग गरेर पर्खाल कटाउँदै नगरा घरमा दुवै बाजा पुर्‍याइएको थियो।

प्रतिक्रिया

सीमामा भारतीय बाँध :बल्झिइरहने पुरानै घाउ

सीमामा भारतीय बाँध :बल्झिइरहने पुरानै घाउ

हिरमिनिया- बाँके–२ का तत्कालीन सांसद सुशील कोइराला तेस्रो प्रतिनिधिसभाको परराष्ट्र तथा मानवअधिकार समितिमा सदस्य थिए। उक्त समितिले २०५८ सालमा सर्वसम्मतिले निर्णय गरेको थियो, 'भारतले बाँके जिल्लाको सीमा क्षेत्रमा लक्ष्मणपुर बाँध...

गियर अयल विवादमा हत्या

काठमाडौं- काठमाडौंको म्हैपीमा भएको हत्याको कारण गाडीको गियरमा राख्ने तेलको विवाद रहेको प्रहरीले खुलाएको छ। साउन १ मा म्हैपीको सागर अटो मोबाइल वर्कसपका कामदार अशोक खड्काको हत्या भएको थियो। महानगरीय...

फोहोरमा लगानी जोगाउँदै महानगर

काठमाडौं- फोहोर व्यवस्थापनका लागि मात्र वार्षिक ५५ करोड रुपैयाँ खर्चिंदै आएको काठमाडौं महानगरपालिकाले 'शून्य लगानी' को वातावरण बनाउन पहल सुरु गरेको छ। निजी क्षेत्रले एकलौटी रकम असुलेर घरघरको फोहोर उठाइरहेकै...

जामको तस्बिर खिच्दा पत्रकारमाथि दुर्व्यवहार

काठमाडौं- अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगका प्रमुख लोकमानसिंह कार्की चढेको गाडीले सडक जाम गरेको तस्बिर लिँदा इमेज न्युज एफएमका पत्रकार सन्दिप योगी कुटिएका छन्।

भूकम्प पीडितलाई रोटी बाँड्दै कोरियाली

भूकम्प पीडितलाई रोटी बाँड्दै कोरियाली

काठमाडौं- नेपाल कोरिया कला केन्द्रका सदस्य साहित्यकार किम ह्याङह्यो (सगरमाथा गुरुङ) यतिखेर काठमाडौंमा भूकम्प पीडितलाई रोटी बनाएर बाँड्न तल्लीन छन्। दिनभरि विभिन्नथरिका कोरियन बेकरी बनाउँछन्, आफैं प्याक गर्छन् र पालमा...

रमेश बाहुनका सहयोगी पक्राउ

काठमाडौं- कहलिएका गुन्डा रमेश बाहुन (सुजन पौडेल) का सहयोगी पक्राउ परेका छन्। ठेक्कापट्टा विवादमा मीनकृष्ण महर्जनलाई गोली हान्ने घटनामा संलग्न रहेको अभियोगमा महानगरीय प्रहरी अपराध महाशाखाले उनलाई पक्रेको हो।

एक महिनामा बलात्कारका १५ समाचार

काठमाडौँ-सञ्चारिका समूह नेपालले एक महिनामा १५ वटा राष्ट्रिय दैनिकमा गरेको सञ्चार अनुगमनले १५ जना किशोरी तथा महिलाको बलात्कार भएको देखाएको छ ।

गाई हत्या बढेको भन्दै धनगढीमा प्रदर्शन

धनगढी–नयाँ बन्ने संविधानमा धर्म निरपेक्षता हटाउन जन दवाव बढेका बेला कैलालीमा राष्ट्रिय जनावर तथा हिन्दुहरुले पुजा गर्ने गरेको गाईको सुनियोजित ढंगले हत्या हुने क्रम बढेको भन्दै हिन्दु समर्थकहरु प्रदर्शनमा उत्रिएका...