Friday 12 Mangshir, 2071 |
Menu

समाज

१२ वर्षपछि बज्दै नगरा

  • आइतबार ९ भाद्र, २०७०
  • ज्ञान न्यौपाने
  • DISQUS_COMMENTS
(0 votes)
काठमाडौं - दैनिक पूजा वा विशेष अवसरमा घण्टसँगै बजाइने गरेको दुइटा नगरा बाजा आइतबारदेखि बजाइने भएको छ। बाजा बिग्रेपछि एक्लो घण्टमात्रै बजाइने गरेकामा अब बाजा पनि तयार भएका छन्।

कहिले बाजा–घर त कहिले नगरा नै बिग्रँदा १२ वर्षदेखि बजाइएको थिएन। हनुमानढोका दरबारअगाडि रहेको नगरा घरमा शनिबार क्षमापूजा गरेपछि आइतबार पुरानो दैनिकी सुरु हुँदैछ। सयौं वर्ष पुरानो बाजाले निरन्तरता पाउने खुसीमा नगर्ची परिवारले क्षमापूजा गरेका थिए।
'हामीले यत्तिका समय बजाउन पाएनौं, बाजा भगवानजस्तै हुन्। कहिलेकाहीँ कुल्चियो होला, भुइँमा फालियो होला,' ४६ वर्षे नगर्ची वासुदेव परियारले भने, 'त्यसैले आज (शनिबार) पूजा गरेर भोलि (आइतबार) देखि नियमित बजाउँछौं।'
उनले आफ्ना दाजुभाइले पालैपालो बाजा बजाउने चलन रहेको र काठमाडौं महानगरपालिकाले बजाएबापत १५ सय रुपैयाँ तलब दिने गरेको बताए। पूजापछि घण्टसँगै एक सय आठचोटि बाजा बजाउने चलन रहेको उनले जनाए।
शनिबार १ राँगा र १ बोका बलि चढाएर बजाउने तयारी गरिएको उनले बताए। दैनिक पाठपूजा र विशेष अवसरमा बजाउने गरिएका दुई ठूला नगरा (दमाहा) बाजा बजाउने चलन संकटमा परेका कारण आफू बनाउन धाएको उनले बताए।
हनुमानढोका परिसरमा रहेको दिगु तलेजु मिन्दरको नित्यपूजा सकेपछि ठूलो घण्टसँगै नगरा बाजा बजाउने चलन छ। नेपालकै ठूलो मानिएको उक्त बाजा तयार भएपछि आइतबारदेखि १२ वर्षअघिकै चलन दोहोर्‍याउने नगर्चीहरूले बताए।
०५८ सालमा पहिलोचोटि महानगरपालिकालाई बाजा र घर दुवै मर्मत गर्न निवेदन दिए पनि अहिले आएर मात्र पूरा भएको परियारले बताए।
यी नगरा आरती गर्दा बजाइने गरेको पाइए पनि कतिपय बाजा जनतालाई सुसूचित गर्न प्रयोग गर्ने गरिएको संस्कृतिविद् सत्यमोहन जोशीले जानकारी दिए। 'बाजा जनतालाई कुनै विपत्तिबाट सतर्क बनाउन बजाउने गरिन्थ्यो,' उनले भने, 'वसन्तपुरको भने मन्दिरको पूजाआजा पछि मात्र बजाइन्छ।'
यस्तैखाले बाजा पाटन र भक्तपुर दरबार क्षेत्रमा पनि छन्। तर छुट्टै घर व्यवस्था गरेर राखिएको छैन। काठमाडौंको चाहिँ नगरा घर निर्माण गरिएको छ। 'जिम्मेवारहरूले बाजाको राम्रो व्यवस्था नगरेका कारण लोप नै हुने हो कि भन्ने चिन्ता छ,' जोशीले भने, 'भक्तपुर र पाटनमा खासै व्यवस्थित किसिमले राखिएको पाइँदैन। नियमित बजाउने गरेको पनि पाइन्न।'
लिच्छवीकालदेखि बाजाको प्रचलन रहे पनि अहिलेसम्म यस प्रकारका बाजा नभेटिएको पुरातत्व विभागका प्रवक्ता रामबहादुर कुँवरले बताए। वसन्तपुर क्षेत्रमा रहेको भने शाहकालीन समयको रहेको उनले बताए। 'कतिपय अवस्थामा बाजालाई सञ्चार साधनका रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो,' उनले भने।
यो नगरा बाजा राजा गीर्वाणयुद्ध विक्रमको राज्यकालमा विसं १८६४ मा बनाउन लगाइएको नगर्ची (बाजा बजाउँदै आएका व्यक्ति) सँग रहेको ताम्रपत्रमा उल्लेख छ। त्यस ताम्रपत्रमा चैतदसैं र बडादसैंमा नगरालाई पूजा गरी राँगो र बोका बलि दिने भन्ने इतिहासकार गौतमबज्र बज्राचार्यको २०३३ मा प्रकाशित 'हनुमानढोका राजदरबार' पुस्तकमा छ।
'०५८ सालमा भवन जीर्ण भएपछि मैले महानगरपालिका गुहारेको थिएँ, बल्लतल्ल बनाउन चासो गरे तर ढिला गरिदिए,' परियारले भने, 'भवन बनाउन ढिला गरिदिँदा एकचोटि बनाएको बाजा फेरि बनाउनुपर्‍यो।'
उनका अनुसार ०६३ सालमा एकचोटि बनाइएका नगरा बिग्रेपछि फेरि माघमा महिनादिन लगाएर तयार पारिएको थियो। पहिलोचोटि एक लाख ७५ र पछिल्लो पटक दुई लाख १५ हजार रुपैयाँ खर्च भएको थियो।
नगरामा प्रयोग गरिने तामाको तल्लो भाग कुच्चिएको र छाला बिग्रेको अवस्था थियो। अर्नाको सुकेको छाला राखेर निर्माण पूरा गरिएको उनले बताए। हनुमानढोका दरबारक्षेत्र संरक्षण कार्यक्रम प्रमुख हरिकुमार श्रेष्ठका अनुसार २० लाख लागतमा नगरा घर एक वर्षअघि तयार भएको बताए।
'बनाउनेले जिम्मेवारी बोध नगरेका कारण ढिलाइ भएको हो,' श्रेष्ठले भने, 'हामीले कारबाही गर्न पनि सकेनौं।'
नगर्ची परियारका अनुसार हनुमानढोका संग्रहालयभित्रको त्रिशुलचोक (जहाँ विशेष चाडमा बाहेक सर्वसाधारणलाई जान बन्देज छ) मा बाजा बनाइएका थिए। तीन महिनाअघि क्रेन प्रयोग गरेर पर्खाल कटाउँदै नगरा घरमा दुवै बाजा पुर्‍याइएको थियो।

तास खेल्नेबाट पैसा असुल्ने प्रहरी हवलदार निकालिए

खोटाङ- तास खेलिरहेका समूहबाट रकम असुल गर्ने प्रहरी हवलदार जागिरबाट निकालिएका छन्। सदरमुकाम दिक्तेलमा तास खेल्दै गरेका समूहलाई नियन्त्रणमा लिएर २ हजार ५ सय रकम असुलेको आरोपमा जिल्ला प्रहरी कार्यालय...

टायर पड्किएर बस पल्टियो, दुई जनाको मृत्यु २६ घाइते

महेन्द्रनगर— कैलालीको धनगढीबाट महेन्द्रनगरतर्फ आउँदै गरेको म १ ख ४१५ नम्बरको बस शुक्रवार दिउँसो दुर्घटना हुँदा २ जनाको मृत्यु भएको छ। बसको पछाडीपट्टीको टायर पड्केपछि बस दुर्घट्नामा परेको ट्राफिक प्रहरी...

बीपी प्रतिष्ठानमा जागिर लगाई दिने भन्दै पैसा असुल्ने पक्राउ

धरान—विभिन्न संस्थान एवं कार्यालयमा आर्कषक जागिर लगाइदिने भन्दै रकम असुल गरेर गठी गर्ने एक व्यक्ति पक्राउ परेका छन्। पीडित महिलाहरुले उजुरी दिएपछि धरान १५ का खेम भण्डारीलाई प्रहरीले शुक्रबार पक्राउ...

गढीमाईमा बिहानैदेखि राँगाको बलि

गढीमाईमा बिहानैदेखि राँगाको बलि

बरियारपुर (बारा)- बाराको बरियारपुरस्थित गढीमाईको मेलामा शुक्रबार बिहानैदेखि राँगाको बलि सुरु छ। बिहान ११ बजेसम्म ५ हजार ५ सय राँगाको बलि गढीमाई मन्दीर सञ्चालन तथा बिकास समितिले जनाएको छ। साँझसम्म...

दुई दुर्घटनामा दुईको मृत्यु

रौतहट- गढीमाईको मेला भर्न आएका रौतहट र बारामा दुई श्रद्धालु भक्तजनको शुक्रबार बिहान मृत्यु भएको छ। सर्लाही हरकठवा-५, घर भएकी १८ वर्षीय रञ्जु कुमारी रामको रौतहटको सुन्दरपुरमा छारे रोगले बेहोस...

काठमाडौंकी युवती भारत बेच्न लैजाँदा झा पक्राउ

महोत्तरी– नेपाली पहाडे मूलकी एक युवतीलाई भारतमा बेच्न लैजाँदै गरेको अवस्थामा महोत्तरी प्रहरीले एक युवकलाई पक्राउ गरेको छ। पक्राउ पर्नेमा महोत्तरीको नैन्ही गाविस–२ बस्ने २१ वर्षीय प्रदीप झा रहेको जिल्ला...

मापसे गर्ने १४६ जनाको लाइसेन्समा प्वाल

सुरुङ्गा (झापा)—जिल्ला ट्राफिक प्रहरी कार्यालय झापाले दुई महिनामा १४६ जानको सवारी चालक अनुमतिपत्र (लाइसेन्स)मा प्वाल पारेको छ। जिल्ला ट्राफिक प्रहरी कार्यालयले मादक पदार्थ सेवन गर्नेलाई निरुत्साहित गर्न सुरु गरेको अभियानका...

पैसा असुलेर भाग्छन् ऋणी

दाङ- युवा स्वरोजगार कोषको 'ऋणी नामावली' अनुसार सिसहनियाँ-६ देउखुरीका माधवलाल चौधरी खाद्य व्यापारी हुनुपर्ने हो। 'खाद्य व्यापार' सञ्चालनको प्रयोजन उल्लेख गरी उनले कोषबाट एक लाख रुपैयाँ लिएका छन्। तर, यथार्थ...