Monday 12 Magh, 2071 |
Menu

समाज

HUB

१२ वर्षपछि बज्दै नगरा

  • आइतबार ९ भाद्र, २०७०
  • ज्ञान न्यौपाने
  • DISQUS_COMMENTS
(0 votes)
काठमाडौं - दैनिक पूजा वा विशेष अवसरमा घण्टसँगै बजाइने गरेको दुइटा नगरा बाजा आइतबारदेखि बजाइने भएको छ। बाजा बिग्रेपछि एक्लो घण्टमात्रै बजाइने गरेकामा अब बाजा पनि तयार भएका छन्।

कहिले बाजा–घर त कहिले नगरा नै बिग्रँदा १२ वर्षदेखि बजाइएको थिएन। हनुमानढोका दरबारअगाडि रहेको नगरा घरमा शनिबार क्षमापूजा गरेपछि आइतबार पुरानो दैनिकी सुरु हुँदैछ। सयौं वर्ष पुरानो बाजाले निरन्तरता पाउने खुसीमा नगर्ची परिवारले क्षमापूजा गरेका थिए।
'हामीले यत्तिका समय बजाउन पाएनौं, बाजा भगवानजस्तै हुन्। कहिलेकाहीँ कुल्चियो होला, भुइँमा फालियो होला,' ४६ वर्षे नगर्ची वासुदेव परियारले भने, 'त्यसैले आज (शनिबार) पूजा गरेर भोलि (आइतबार) देखि नियमित बजाउँछौं।'
उनले आफ्ना दाजुभाइले पालैपालो बाजा बजाउने चलन रहेको र काठमाडौं महानगरपालिकाले बजाएबापत १५ सय रुपैयाँ तलब दिने गरेको बताए। पूजापछि घण्टसँगै एक सय आठचोटि बाजा बजाउने चलन रहेको उनले जनाए।
शनिबार १ राँगा र १ बोका बलि चढाएर बजाउने तयारी गरिएको उनले बताए। दैनिक पाठपूजा र विशेष अवसरमा बजाउने गरिएका दुई ठूला नगरा (दमाहा) बाजा बजाउने चलन संकटमा परेका कारण आफू बनाउन धाएको उनले बताए।
हनुमानढोका परिसरमा रहेको दिगु तलेजु मिन्दरको नित्यपूजा सकेपछि ठूलो घण्टसँगै नगरा बाजा बजाउने चलन छ। नेपालकै ठूलो मानिएको उक्त बाजा तयार भएपछि आइतबारदेखि १२ वर्षअघिकै चलन दोहोर्‍याउने नगर्चीहरूले बताए।
०५८ सालमा पहिलोचोटि महानगरपालिकालाई बाजा र घर दुवै मर्मत गर्न निवेदन दिए पनि अहिले आएर मात्र पूरा भएको परियारले बताए।
यी नगरा आरती गर्दा बजाइने गरेको पाइए पनि कतिपय बाजा जनतालाई सुसूचित गर्न प्रयोग गर्ने गरिएको संस्कृतिविद् सत्यमोहन जोशीले जानकारी दिए। 'बाजा जनतालाई कुनै विपत्तिबाट सतर्क बनाउन बजाउने गरिन्थ्यो,' उनले भने, 'वसन्तपुरको भने मन्दिरको पूजाआजा पछि मात्र बजाइन्छ।'
यस्तैखाले बाजा पाटन र भक्तपुर दरबार क्षेत्रमा पनि छन्। तर छुट्टै घर व्यवस्था गरेर राखिएको छैन। काठमाडौंको चाहिँ नगरा घर निर्माण गरिएको छ। 'जिम्मेवारहरूले बाजाको राम्रो व्यवस्था नगरेका कारण लोप नै हुने हो कि भन्ने चिन्ता छ,' जोशीले भने, 'भक्तपुर र पाटनमा खासै व्यवस्थित किसिमले राखिएको पाइँदैन। नियमित बजाउने गरेको पनि पाइन्न।'
लिच्छवीकालदेखि बाजाको प्रचलन रहे पनि अहिलेसम्म यस प्रकारका बाजा नभेटिएको पुरातत्व विभागका प्रवक्ता रामबहादुर कुँवरले बताए। वसन्तपुर क्षेत्रमा रहेको भने शाहकालीन समयको रहेको उनले बताए। 'कतिपय अवस्थामा बाजालाई सञ्चार साधनका रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो,' उनले भने।
यो नगरा बाजा राजा गीर्वाणयुद्ध विक्रमको राज्यकालमा विसं १८६४ मा बनाउन लगाइएको नगर्ची (बाजा बजाउँदै आएका व्यक्ति) सँग रहेको ताम्रपत्रमा उल्लेख छ। त्यस ताम्रपत्रमा चैतदसैं र बडादसैंमा नगरालाई पूजा गरी राँगो र बोका बलि दिने भन्ने इतिहासकार गौतमबज्र बज्राचार्यको २०३३ मा प्रकाशित 'हनुमानढोका राजदरबार' पुस्तकमा छ।
'०५८ सालमा भवन जीर्ण भएपछि मैले महानगरपालिका गुहारेको थिएँ, बल्लतल्ल बनाउन चासो गरे तर ढिला गरिदिए,' परियारले भने, 'भवन बनाउन ढिला गरिदिँदा एकचोटि बनाएको बाजा फेरि बनाउनुपर्‍यो।'
उनका अनुसार ०६३ सालमा एकचोटि बनाइएका नगरा बिग्रेपछि फेरि माघमा महिनादिन लगाएर तयार पारिएको थियो। पहिलोचोटि एक लाख ७५ र पछिल्लो पटक दुई लाख १५ हजार रुपैयाँ खर्च भएको थियो।
नगरामा प्रयोग गरिने तामाको तल्लो भाग कुच्चिएको र छाला बिग्रेको अवस्था थियो। अर्नाको सुकेको छाला राखेर निर्माण पूरा गरिएको उनले बताए। हनुमानढोका दरबारक्षेत्र संरक्षण कार्यक्रम प्रमुख हरिकुमार श्रेष्ठका अनुसार २० लाख लागतमा नगरा घर एक वर्षअघि तयार भएको बताए।
'बनाउनेले जिम्मेवारी बोध नगरेका कारण ढिलाइ भएको हो,' श्रेष्ठले भने, 'हामीले कारबाही गर्न पनि सकेनौं।'
नगर्ची परियारका अनुसार हनुमानढोका संग्रहालयभित्रको त्रिशुलचोक (जहाँ विशेष चाडमा बाहेक सर्वसाधारणलाई जान बन्देज छ) मा बाजा बनाइएका थिए। तीन महिनाअघि क्रेन प्रयोग गरेर पर्खाल कटाउँदै नगरा घरमा दुवै बाजा पुर्‍याइएको थियो।

शान्तिको कामना गर्दै प्रहरीले घण्ट चढाए

बाजुरा- राजनीतिक दलबीच दूरी बढिरहेको बेला स्थायी शान्तिको कामना गर्दै नेपाल प्रहरीले बडिमालिका मन्दिरमा घण्ट चढाएका छन्। देशमा स्थायी शान्ति र समृद्धिको कामनासहित मार्तडीस्थित बडिमालिका मन्दिरमा घण्ट चढाएका हुन्।

पुराणले जुट्यो १७ लाख

इलाम- पूर्वी नामसालिङ गाविसको शुक्रबारे बजारमा लगाइएको सप्ताह पुराण अर्थ संकलनको भरपर्दो माध्यम बन्न सफल भएको छ। सदरमुकामसँग जोडिएको र शैक्षिक दृष्टिले राम्रो मानिएको गाविस भएर पनि भौतिक पूर्वाधारका दृष्टिले...

३४ वर्षपछि भाइको हत्यारा प्रक्राउ

अर्घाखाँची- जिल्लाको सन्धिखर्क नगरपालिका-११ अर्घामा आफ्नै भाइको हत्या गरी फरार रहेका दाजु कृष्णप्रसाद मरासिनीलाई ३४ वर्षपछि प्रहरीले प्रकाउ परेको छ। २०३७ साल श्रावण महिनामा आफ्नै भाइ तुल्क प्रसादलाई कुटपिट गरी...

ओबामाको सुरक्षाका लागि नाका सिल, सयौं अलपत्र

गौरिफान्टा (भारत)- भारतमा गणतन्त्र दिवसको अवसरमा प्रमुख अतिथि बनेका अमेरीकी राष्ट्रपति बाराक ओबामाको सुरक्षाका लागि सोमबार सीमामा सिल गरेर आवतजावत रोकेपछि सयौं नेपाली अलपत्र परेका छन्। नेपालका विभिन्न ठाउँबाट भारत...

मूर्ति विसर्जन गर्न गएका दुई विद्यार्थीको डुबेर मृत्यु

रौतहट- सरस्वतीको मूर्ति विर्सजन गर्ने क्रममा रौतहटमा दुई जना विद्यार्थीको पानीमा डुबेर ज्यान गएको छ। सरस्वतीको मूर्ति विसर्जन गर्ने क्रममा लालबकैया नदीमा दुई विद्यार्थीको डुबेर ज्यान गएको हो। गौर नगरपालिका-७...

बायोमेट्रिक प्रणाली खारेजी माग

काठमाडौं- नेपाल मेडिकल व्यवसायी सङ्घले बायोमेट्रिक प्रणाली खारेज गर्नुपर्ने माग गरेको छ। सो सङ्घले आज पत्रकार सम्मेलन गरी पछिल्लो पटक चर्चाको शिखरमा रहेको बेस्टिनेटको बायोमेट्रिक मेडिकलले अनेक बहानामा जनतालाई ठग्ने...

क्राउन सेभिङलाई बाइक हस्तान्तरण

काठमाडौं- नागरिक दैनिकका ग्राहकका लागि सञ्चालित 'सबै लक्की, सबैलाई केट्ली' योजनाअन्तर्गतको बम्पर उपहार प्राप्त गर्ने पुतलीसडकको क्राउन सेभिङलाई बाइक हस्तान्तरण गरिएको छ। क्राउन सेभिङलाई २२० सीसीको पल्सर मोटरसाइकल नेपाल रिपब्लिक मिडियाका...

खानेपानी आयोजनाले दुर्गमबासी उत्साही

धादिङ- विकट उत्तरी धादिङको दार्खा गाउँ विकास समिति वडा-४ मा तेलचेत खानेपानी आयोजना सञ्चालनमा आएपछि स्थानीय खुसी भएका छन्। स्वच्छ खानेपानी, सरसफाइयुक्त गाऊँ भन्ने नारासहित स्थानीयको विशेष पहलमा आयोजना संचालनमा...