Sunday 7 Mangshir, 2071 |
Menu

समाज

१२ वर्षपछि बज्दै नगरा

  • आइतबार ९ भाद्र, २०७०
  • ज्ञान न्यौपाने
  • DISQUS_COMMENTS
mynepal
(0 votes)
काठमाडौं - दैनिक पूजा वा विशेष अवसरमा घण्टसँगै बजाइने गरेको दुइटा नगरा बाजा आइतबारदेखि बजाइने भएको छ। बाजा बिग्रेपछि एक्लो घण्टमात्रै बजाइने गरेकामा अब बाजा पनि तयार भएका छन्।

कहिले बाजा–घर त कहिले नगरा नै बिग्रँदा १२ वर्षदेखि बजाइएको थिएन। हनुमानढोका दरबारअगाडि रहेको नगरा घरमा शनिबार क्षमापूजा गरेपछि आइतबार पुरानो दैनिकी सुरु हुँदैछ। सयौं वर्ष पुरानो बाजाले निरन्तरता पाउने खुसीमा नगर्ची परिवारले क्षमापूजा गरेका थिए।
'हामीले यत्तिका समय बजाउन पाएनौं, बाजा भगवानजस्तै हुन्। कहिलेकाहीँ कुल्चियो होला, भुइँमा फालियो होला,' ४६ वर्षे नगर्ची वासुदेव परियारले भने, 'त्यसैले आज (शनिबार) पूजा गरेर भोलि (आइतबार) देखि नियमित बजाउँछौं।'
उनले आफ्ना दाजुभाइले पालैपालो बाजा बजाउने चलन रहेको र काठमाडौं महानगरपालिकाले बजाएबापत १५ सय रुपैयाँ तलब दिने गरेको बताए। पूजापछि घण्टसँगै एक सय आठचोटि बाजा बजाउने चलन रहेको उनले जनाए।
शनिबार १ राँगा र १ बोका बलि चढाएर बजाउने तयारी गरिएको उनले बताए। दैनिक पाठपूजा र विशेष अवसरमा बजाउने गरिएका दुई ठूला नगरा (दमाहा) बाजा बजाउने चलन संकटमा परेका कारण आफू बनाउन धाएको उनले बताए।
हनुमानढोका परिसरमा रहेको दिगु तलेजु मिन्दरको नित्यपूजा सकेपछि ठूलो घण्टसँगै नगरा बाजा बजाउने चलन छ। नेपालकै ठूलो मानिएको उक्त बाजा तयार भएपछि आइतबारदेखि १२ वर्षअघिकै चलन दोहोर्‍याउने नगर्चीहरूले बताए।
०५८ सालमा पहिलोचोटि महानगरपालिकालाई बाजा र घर दुवै मर्मत गर्न निवेदन दिए पनि अहिले आएर मात्र पूरा भएको परियारले बताए।
यी नगरा आरती गर्दा बजाइने गरेको पाइए पनि कतिपय बाजा जनतालाई सुसूचित गर्न प्रयोग गर्ने गरिएको संस्कृतिविद् सत्यमोहन जोशीले जानकारी दिए। 'बाजा जनतालाई कुनै विपत्तिबाट सतर्क बनाउन बजाउने गरिन्थ्यो,' उनले भने, 'वसन्तपुरको भने मन्दिरको पूजाआजा पछि मात्र बजाइन्छ।'
यस्तैखाले बाजा पाटन र भक्तपुर दरबार क्षेत्रमा पनि छन्। तर छुट्टै घर व्यवस्था गरेर राखिएको छैन। काठमाडौंको चाहिँ नगरा घर निर्माण गरिएको छ। 'जिम्मेवारहरूले बाजाको राम्रो व्यवस्था नगरेका कारण लोप नै हुने हो कि भन्ने चिन्ता छ,' जोशीले भने, 'भक्तपुर र पाटनमा खासै व्यवस्थित किसिमले राखिएको पाइँदैन। नियमित बजाउने गरेको पनि पाइन्न।'
लिच्छवीकालदेखि बाजाको प्रचलन रहे पनि अहिलेसम्म यस प्रकारका बाजा नभेटिएको पुरातत्व विभागका प्रवक्ता रामबहादुर कुँवरले बताए। वसन्तपुर क्षेत्रमा रहेको भने शाहकालीन समयको रहेको उनले बताए। 'कतिपय अवस्थामा बाजालाई सञ्चार साधनका रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो,' उनले भने।
यो नगरा बाजा राजा गीर्वाणयुद्ध विक्रमको राज्यकालमा विसं १८६४ मा बनाउन लगाइएको नगर्ची (बाजा बजाउँदै आएका व्यक्ति) सँग रहेको ताम्रपत्रमा उल्लेख छ। त्यस ताम्रपत्रमा चैतदसैं र बडादसैंमा नगरालाई पूजा गरी राँगो र बोका बलि दिने भन्ने इतिहासकार गौतमबज्र बज्राचार्यको २०३३ मा प्रकाशित 'हनुमानढोका राजदरबार' पुस्तकमा छ।
'०५८ सालमा भवन जीर्ण भएपछि मैले महानगरपालिका गुहारेको थिएँ, बल्लतल्ल बनाउन चासो गरे तर ढिला गरिदिए,' परियारले भने, 'भवन बनाउन ढिला गरिदिँदा एकचोटि बनाएको बाजा फेरि बनाउनुपर्‍यो।'
उनका अनुसार ०६३ सालमा एकचोटि बनाइएका नगरा बिग्रेपछि फेरि माघमा महिनादिन लगाएर तयार पारिएको थियो। पहिलोचोटि एक लाख ७५ र पछिल्लो पटक दुई लाख १५ हजार रुपैयाँ खर्च भएको थियो।
नगरामा प्रयोग गरिने तामाको तल्लो भाग कुच्चिएको र छाला बिग्रेको अवस्था थियो। अर्नाको सुकेको छाला राखेर निर्माण पूरा गरिएको उनले बताए। हनुमानढोका दरबारक्षेत्र संरक्षण कार्यक्रम प्रमुख हरिकुमार श्रेष्ठका अनुसार २० लाख लागतमा नगरा घर एक वर्षअघि तयार भएको बताए।
'बनाउनेले जिम्मेवारी बोध नगरेका कारण ढिलाइ भएको हो,' श्रेष्ठले भने, 'हामीले कारबाही गर्न पनि सकेनौं।'
नगर्ची परियारका अनुसार हनुमानढोका संग्रहालयभित्रको त्रिशुलचोक (जहाँ विशेष चाडमा बाहेक सर्वसाधारणलाई जान बन्देज छ) मा बाजा बनाइएका थिए। तीन महिनाअघि क्रेन प्रयोग गरेर पर्खाल कटाउँदै नगरा घरमा दुवै बाजा पुर्‍याइएको थियो।
त्रिविका ८ क्याम्पस गाभ्ने निर्णय

त्रिविका ८ क्याम्पस गाभ्ने निर्णय

सुर्खेत- मध्यपश्चिमाञ्चल विश्वविद्यालय सभा (सिनेट) ले त्रिभुवन विश्वविद्यालयको सम्बन्धनबाट चलेका यस क्षेत्रका आठवटा क्याम्पसलाई आंगिक क्याम्पसका रूपमा गाभ्ने निर्णय गरेको छ। शिक्षामन्त्री चित्रलेखा यादवको अध्यक्षतामा वीरेन्द्रनगरमा सम्पन्न तेस्रो सभाले यस्तो...

सुकुम्बासी समस्या समाधान कार्यक्रम : जग्गा जुटाउनै अन्योल

नेपालगन्ज- बाँके, कोहलपुर–११ लोकनगरका प्रेमलाल विश्वकर्माले जग्गाको स्थायी लालपुर्जाका लागि तीनपटक सुकुम्बासी समस्या समाधान आयोगमा निवेदन दिए। जोतभोग गरेको जग्गाको स्वामित्व माग्दै २०६२, २०६९ र २०७१ सालमा राजनीतिक दल र...

मापदण्ड मिचेर खोला उत्खनन्

विराटनगर- सरकारी मापदण्ड लत्याउँदै क्रसर उद्योगले मोरङका खदम र चिसाङ खोला पाँच मिटरसम्म गहिर्यााएर बालुवागिट्टी उत्खनन गरेको भेटिएको छ। जिल्लास्थित प्राकृतिक स्रोतसाधन समितिले खोला बढीमा डेढ मिटरसम्म उत्खनन गर्न सकिने...

असुरक्षित हुँदै पहाडी राजमार्ग

असुरक्षित हुँदै पहाडी राजमार्ग

सुर्खेत- पाँच वर्षदेखि कर्णाली राजमार्गको सुर्खेत–जुम्ला सडकमा बस चलाइरहेका रामु पंगालीलाई खिड्कीज्युला–जितेगडा खण्डअन्तर्गत पर्ने ‘एस मोड’ निकै खतरनाक लाग्छ। सडक सञ्चालन भएको लामो समयसम्म त्यो खण्डमा सुरक्षाका लागि अत्यावश्यक मानिने...

प्रहरी कारबाहीमा भारतीय 'मोस्ट वान्टेड' मारिए

बुटवल- प्रतिष्ठित व्यापारिक घराना वा बैंक लुट्ने तयारी गर्दै गरेको एक आपराधिक समूहलाई प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएको छ। दुई महिनाअघि भैरहवाका आकाश गुरुङको हत्यामा संलग्न अभियुक्तको खोजी गर्न परिचालित प्रहरी टोलीको...

सार्क सम्मेलनका लागि ९ सय २० सञ्चारकर्मीलाई पास

काठमाडौं- सूचना विभागले दक्षिण एसियाली क्षेत्रिय सहयोग संगठनको १८औं शिखर सम्मेलनको समाचार संकलन गर्नको लागि स्वदेशी र विदेशी गरी ९ सय २० जनालाई विशेष पास उपलब्ध गराएको छ। सार्क समाचार...

काठमाडौँ र ललितपुरमा विशेष सरसफाइ

काठमाडौं– दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग सङ्गठन(सार्क)को अठारौं शिखर सम्मेलनका अवसरमा काठमाडौं आउने पाहुनालाई महानगरको सुन्दरता र मौलिकता अनुभूत गराउने तथा वातावरणीय ह्रासलाई सुधार गर्ने उद्देश्यले काठमाडौँ महानगरका ३५ वटै वडा...

भीरबाट खसेको ढुंगाले लागेर दुई जनाको मृत्यु

कालिकोट– लालु गाविसको लैनेभीरमा पहाडबाट खसेको ढुंगाले लागेर दुई जनाको मृत्यु भएको छ। सदरमुकाम मान्मबाट घरमा जान लागेका राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक शाखा कालिकोटका गार्ड ४२ वर्षीय पंखबहादुर शाही र सोही...