Thursday 21 Falgun, 2071 |
Menu

समाज

HUB

१२ वर्षपछि बज्दै नगरा

  • आइतबार ९ भाद्र, २०७०
  • ज्ञान न्यौपाने
  • DISQUS_COMMENTS
(0 votes)
काठमाडौं - दैनिक पूजा वा विशेष अवसरमा घण्टसँगै बजाइने गरेको दुइटा नगरा बाजा आइतबारदेखि बजाइने भएको छ। बाजा बिग्रेपछि एक्लो घण्टमात्रै बजाइने गरेकामा अब बाजा पनि तयार भएका छन्।

कहिले बाजा–घर त कहिले नगरा नै बिग्रँदा १२ वर्षदेखि बजाइएको थिएन। हनुमानढोका दरबारअगाडि रहेको नगरा घरमा शनिबार क्षमापूजा गरेपछि आइतबार पुरानो दैनिकी सुरु हुँदैछ। सयौं वर्ष पुरानो बाजाले निरन्तरता पाउने खुसीमा नगर्ची परिवारले क्षमापूजा गरेका थिए।
'हामीले यत्तिका समय बजाउन पाएनौं, बाजा भगवानजस्तै हुन्। कहिलेकाहीँ कुल्चियो होला, भुइँमा फालियो होला,' ४६ वर्षे नगर्ची वासुदेव परियारले भने, 'त्यसैले आज (शनिबार) पूजा गरेर भोलि (आइतबार) देखि नियमित बजाउँछौं।'
उनले आफ्ना दाजुभाइले पालैपालो बाजा बजाउने चलन रहेको र काठमाडौं महानगरपालिकाले बजाएबापत १५ सय रुपैयाँ तलब दिने गरेको बताए। पूजापछि घण्टसँगै एक सय आठचोटि बाजा बजाउने चलन रहेको उनले जनाए।
शनिबार १ राँगा र १ बोका बलि चढाएर बजाउने तयारी गरिएको उनले बताए। दैनिक पाठपूजा र विशेष अवसरमा बजाउने गरिएका दुई ठूला नगरा (दमाहा) बाजा बजाउने चलन संकटमा परेका कारण आफू बनाउन धाएको उनले बताए।
हनुमानढोका परिसरमा रहेको दिगु तलेजु मिन्दरको नित्यपूजा सकेपछि ठूलो घण्टसँगै नगरा बाजा बजाउने चलन छ। नेपालकै ठूलो मानिएको उक्त बाजा तयार भएपछि आइतबारदेखि १२ वर्षअघिकै चलन दोहोर्‍याउने नगर्चीहरूले बताए।
०५८ सालमा पहिलोचोटि महानगरपालिकालाई बाजा र घर दुवै मर्मत गर्न निवेदन दिए पनि अहिले आएर मात्र पूरा भएको परियारले बताए।
यी नगरा आरती गर्दा बजाइने गरेको पाइए पनि कतिपय बाजा जनतालाई सुसूचित गर्न प्रयोग गर्ने गरिएको संस्कृतिविद् सत्यमोहन जोशीले जानकारी दिए। 'बाजा जनतालाई कुनै विपत्तिबाट सतर्क बनाउन बजाउने गरिन्थ्यो,' उनले भने, 'वसन्तपुरको भने मन्दिरको पूजाआजा पछि मात्र बजाइन्छ।'
यस्तैखाले बाजा पाटन र भक्तपुर दरबार क्षेत्रमा पनि छन्। तर छुट्टै घर व्यवस्था गरेर राखिएको छैन। काठमाडौंको चाहिँ नगरा घर निर्माण गरिएको छ। 'जिम्मेवारहरूले बाजाको राम्रो व्यवस्था नगरेका कारण लोप नै हुने हो कि भन्ने चिन्ता छ,' जोशीले भने, 'भक्तपुर र पाटनमा खासै व्यवस्थित किसिमले राखिएको पाइँदैन। नियमित बजाउने गरेको पनि पाइन्न।'
लिच्छवीकालदेखि बाजाको प्रचलन रहे पनि अहिलेसम्म यस प्रकारका बाजा नभेटिएको पुरातत्व विभागका प्रवक्ता रामबहादुर कुँवरले बताए। वसन्तपुर क्षेत्रमा रहेको भने शाहकालीन समयको रहेको उनले बताए। 'कतिपय अवस्थामा बाजालाई सञ्चार साधनका रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो,' उनले भने।
यो नगरा बाजा राजा गीर्वाणयुद्ध विक्रमको राज्यकालमा विसं १८६४ मा बनाउन लगाइएको नगर्ची (बाजा बजाउँदै आएका व्यक्ति) सँग रहेको ताम्रपत्रमा उल्लेख छ। त्यस ताम्रपत्रमा चैतदसैं र बडादसैंमा नगरालाई पूजा गरी राँगो र बोका बलि दिने भन्ने इतिहासकार गौतमबज्र बज्राचार्यको २०३३ मा प्रकाशित 'हनुमानढोका राजदरबार' पुस्तकमा छ।
'०५८ सालमा भवन जीर्ण भएपछि मैले महानगरपालिका गुहारेको थिएँ, बल्लतल्ल बनाउन चासो गरे तर ढिला गरिदिए,' परियारले भने, 'भवन बनाउन ढिला गरिदिँदा एकचोटि बनाएको बाजा फेरि बनाउनुपर्‍यो।'
उनका अनुसार ०६३ सालमा एकचोटि बनाइएका नगरा बिग्रेपछि फेरि माघमा महिनादिन लगाएर तयार पारिएको थियो। पहिलोचोटि एक लाख ७५ र पछिल्लो पटक दुई लाख १५ हजार रुपैयाँ खर्च भएको थियो।
नगरामा प्रयोग गरिने तामाको तल्लो भाग कुच्चिएको र छाला बिग्रेको अवस्था थियो। अर्नाको सुकेको छाला राखेर निर्माण पूरा गरिएको उनले बताए। हनुमानढोका दरबारक्षेत्र संरक्षण कार्यक्रम प्रमुख हरिकुमार श्रेष्ठका अनुसार २० लाख लागतमा नगरा घर एक वर्षअघि तयार भएको बताए।
'बनाउनेले जिम्मेवारी बोध नगरेका कारण ढिलाइ भएको हो,' श्रेष्ठले भने, 'हामीले कारबाही गर्न पनि सकेनौं।'
नगर्ची परियारका अनुसार हनुमानढोका संग्रहालयभित्रको त्रिशुलचोक (जहाँ विशेष चाडमा बाहेक सर्वसाधारणलाई जान बन्देज छ) मा बाजा बनाइएका थिए। तीन महिनाअघि क्रेन प्रयोग गरेर पर्खाल कटाउँदै नगरा घरमा दुवै बाजा पुर्‍याइएको थियो।
अस्थायी डाइभर्सनलाई डेढ करोड

अस्थायी डाइभर्सनलाई डेढ करोड

काठमाडौं-सरकारले तीनकुने–माइतीघर विस्तारित आठ लेन सडक खण्डमा पर्ने वाग्मती र धोबीखोलामा पुल बनाउने कामलाई प्राथमिकतामा नराखी अस्थायी डाइभर्सन निर्माणमा डेढ करोड रुपैयाँ खर्च गर्न लागेको छ।

आजबाट काठमाडौं–बनारस बस सेवा

काठमाडौं-काठमाडौंदेखि भारतको बनारससम्मको मैत्री बस सेवा सुरु हुने भएको छ। नेपाल–भारत यातायात सम्झौताअनुसार बिहीबार बिहान साढे ८ बजे दशरथ रंगशालाबाट पहिलोपटक काठमाडौं–बनारस मैत्री बस सेवा सुरु हुन लागेको हो।

क्रसरका टिपरले सडक क्षतविक्षत

क्रसरका टिपरले सडक क्षतविक्षत

बनेपा-जिल्ला विकास समितिले आन्तरिक आयका लागि भन्दै अनुमति दिने नदीजन्य पदार्थ (ढुंगा, गिट्टी, बालुवा) उत्खननबाट वार्षिक केही करोड राजस्व उठाउँछ। तर, ती सामग्री ढुवानीमा प्रयोग हुने टिपर क्षमताभन्दा बढी भार...

ग्रामीण सडकको बिजोग

भोजपुर-बादल मडारिनै हुँदैन, भोजपुर–लेगुवा सडक खण्डका यात्रु चिन्तामा पर्छन्। कारण हो– सानोतिनो वर्षाले पनि बाटो अवरुद्ध हुनु। सडकको दुरवस्थाकै कारण स्थानीयले सुविधाभन्दा बढी सास्ती बेहोर्नुपरेको छ।

‘बेमौसमी' हिमपातले क्षती

पोखरा-अघिल्लो वर्ष यति नै बेला अन्नपूर्ण पदयात्राको थोराङला–जोमसोम खण्डमा बाक्लो हिमपात भयो। वीरगन्जका सात युवा हिमपातको चपेटामा परे। तीमध्ये एकजनाले ज्यानै गुमाए। गत असोज अन्तिम साता पनि यही क्षेत्रमा बाक्लो...

मण्डपबाटै बेहुलाबेहुली पक्राउ

सिन्धुपाल्चोक- इचोक–६, महांकालका १९ वर्षीय करण रसाइली बुधबार बिहान सखारै घरबाट अन्मिएर जन्तीसहित दुलही लिन छिमेकी गाउँ मेलम्ची–४, सिन्धुकोट पुगे। दुलही थिइन्– स्थानीय १४ वर्षीया माण्डवी (नाम परिवर्तन)।

विमान दुर्घटनाबारे छानविन गर्न समिति गठन, अन्तराष्ट्रिय उडान भोली ४ बजेसम्म स्थगित

काठमाडौं- त्रिभुवन विमानस्थलमा आज विहान भएको टर्किस एयरलाइन्सको विमान दुर्घटनाबारे छानविन गर्न सरकारले पूर्व सचिव नरेन्द्र प्रसाद घिमिरेको अध्यक्षतामा चार सदस्यीय छानविन समिति गठन गरेको छ। समितिमा वरिष्ठ पाइलट विएम...

अन्तराष्ट्रिय उडान रद्द हुँदा यात्रुलाई तनाव

काठमाडौँ- त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको धावन मार्गमा टर्किस एयरलाइन्सको विमान बुधबार विहान दुर्घटना भएपछि आजका लागि तय गरिएका सबै अन्तर्राष्ट्रिय उडान रद्द हुँदा हजारौं यात्रु बिचल्लीमा परेका छन् ।