Tuesday 31 Bhadra, 2071 |
Menu

समाज

१२ वर्षपछि बज्दै नगरा

  • आइतबार ९ भाद्र, २०७०
  • ज्ञान न्यौपाने
  • DISQUS_COMMENTS
(0 votes)
काठमाडौं - दैनिक पूजा वा विशेष अवसरमा घण्टसँगै बजाइने गरेको दुइटा नगरा बाजा आइतबारदेखि बजाइने भएको छ। बाजा बिग्रेपछि एक्लो घण्टमात्रै बजाइने गरेकामा अब बाजा पनि तयार भएका छन्।

कहिले बाजा–घर त कहिले नगरा नै बिग्रँदा १२ वर्षदेखि बजाइएको थिएन। हनुमानढोका दरबारअगाडि रहेको नगरा घरमा शनिबार क्षमापूजा गरेपछि आइतबार पुरानो दैनिकी सुरु हुँदैछ। सयौं वर्ष पुरानो बाजाले निरन्तरता पाउने खुसीमा नगर्ची परिवारले क्षमापूजा गरेका थिए।
'हामीले यत्तिका समय बजाउन पाएनौं, बाजा भगवानजस्तै हुन्। कहिलेकाहीँ कुल्चियो होला, भुइँमा फालियो होला,' ४६ वर्षे नगर्ची वासुदेव परियारले भने, 'त्यसैले आज (शनिबार) पूजा गरेर भोलि (आइतबार) देखि नियमित बजाउँछौं।'
उनले आफ्ना दाजुभाइले पालैपालो बाजा बजाउने चलन रहेको र काठमाडौं महानगरपालिकाले बजाएबापत १५ सय रुपैयाँ तलब दिने गरेको बताए। पूजापछि घण्टसँगै एक सय आठचोटि बाजा बजाउने चलन रहेको उनले जनाए।
शनिबार १ राँगा र १ बोका बलि चढाएर बजाउने तयारी गरिएको उनले बताए। दैनिक पाठपूजा र विशेष अवसरमा बजाउने गरिएका दुई ठूला नगरा (दमाहा) बाजा बजाउने चलन संकटमा परेका कारण आफू बनाउन धाएको उनले बताए।
हनुमानढोका परिसरमा रहेको दिगु तलेजु मिन्दरको नित्यपूजा सकेपछि ठूलो घण्टसँगै नगरा बाजा बजाउने चलन छ। नेपालकै ठूलो मानिएको उक्त बाजा तयार भएपछि आइतबारदेखि १२ वर्षअघिकै चलन दोहोर्‍याउने नगर्चीहरूले बताए।
०५८ सालमा पहिलोचोटि महानगरपालिकालाई बाजा र घर दुवै मर्मत गर्न निवेदन दिए पनि अहिले आएर मात्र पूरा भएको परियारले बताए।
यी नगरा आरती गर्दा बजाइने गरेको पाइए पनि कतिपय बाजा जनतालाई सुसूचित गर्न प्रयोग गर्ने गरिएको संस्कृतिविद् सत्यमोहन जोशीले जानकारी दिए। 'बाजा जनतालाई कुनै विपत्तिबाट सतर्क बनाउन बजाउने गरिन्थ्यो,' उनले भने, 'वसन्तपुरको भने मन्दिरको पूजाआजा पछि मात्र बजाइन्छ।'
यस्तैखाले बाजा पाटन र भक्तपुर दरबार क्षेत्रमा पनि छन्। तर छुट्टै घर व्यवस्था गरेर राखिएको छैन। काठमाडौंको चाहिँ नगरा घर निर्माण गरिएको छ। 'जिम्मेवारहरूले बाजाको राम्रो व्यवस्था नगरेका कारण लोप नै हुने हो कि भन्ने चिन्ता छ,' जोशीले भने, 'भक्तपुर र पाटनमा खासै व्यवस्थित किसिमले राखिएको पाइँदैन। नियमित बजाउने गरेको पनि पाइन्न।'
लिच्छवीकालदेखि बाजाको प्रचलन रहे पनि अहिलेसम्म यस प्रकारका बाजा नभेटिएको पुरातत्व विभागका प्रवक्ता रामबहादुर कुँवरले बताए। वसन्तपुर क्षेत्रमा रहेको भने शाहकालीन समयको रहेको उनले बताए। 'कतिपय अवस्थामा बाजालाई सञ्चार साधनका रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो,' उनले भने।
यो नगरा बाजा राजा गीर्वाणयुद्ध विक्रमको राज्यकालमा विसं १८६४ मा बनाउन लगाइएको नगर्ची (बाजा बजाउँदै आएका व्यक्ति) सँग रहेको ताम्रपत्रमा उल्लेख छ। त्यस ताम्रपत्रमा चैतदसैं र बडादसैंमा नगरालाई पूजा गरी राँगो र बोका बलि दिने भन्ने इतिहासकार गौतमबज्र बज्राचार्यको २०३३ मा प्रकाशित 'हनुमानढोका राजदरबार' पुस्तकमा छ।
'०५८ सालमा भवन जीर्ण भएपछि मैले महानगरपालिका गुहारेको थिएँ, बल्लतल्ल बनाउन चासो गरे तर ढिला गरिदिए,' परियारले भने, 'भवन बनाउन ढिला गरिदिँदा एकचोटि बनाएको बाजा फेरि बनाउनुपर्‍यो।'
उनका अनुसार ०६३ सालमा एकचोटि बनाइएका नगरा बिग्रेपछि फेरि माघमा महिनादिन लगाएर तयार पारिएको थियो। पहिलोचोटि एक लाख ७५ र पछिल्लो पटक दुई लाख १५ हजार रुपैयाँ खर्च भएको थियो।
नगरामा प्रयोग गरिने तामाको तल्लो भाग कुच्चिएको र छाला बिग्रेको अवस्था थियो। अर्नाको सुकेको छाला राखेर निर्माण पूरा गरिएको उनले बताए। हनुमानढोका दरबारक्षेत्र संरक्षण कार्यक्रम प्रमुख हरिकुमार श्रेष्ठका अनुसार २० लाख लागतमा नगरा घर एक वर्षअघि तयार भएको बताए।
'बनाउनेले जिम्मेवारी बोध नगरेका कारण ढिलाइ भएको हो,' श्रेष्ठले भने, 'हामीले कारबाही गर्न पनि सकेनौं।'
नगर्ची परियारका अनुसार हनुमानढोका संग्रहालयभित्रको त्रिशुलचोक (जहाँ विशेष चाडमा बाहेक सर्वसाधारणलाई जान बन्देज छ) मा बाजा बनाइएका थिए। तीन महिनाअघि क्रेन प्रयोग गरेर पर्खाल कटाउँदै नगरा घरमा दुवै बाजा पुर्‍याइएको थियो।

पेस्तोलसहित तीन लुटेरा पक्राउ

महोत्तरी-गौशाला प्रहरीले हतियार सहित ३ जना लुटेरालाई पक्रेको छ। गौशाला नगरपालिकास्थित औरहीमा बस्ने लुटेरा दलका मुख्य नाइके अजयकुमार कर्णसहित ३ जनालाई नवराजपुरबाट पक्रेको इलाका प्रहरी कार्यालय गौशालाका प्रहरी निरीक्षक रमेश...

बैतडीमा १३ सय बालबालिका विद्यालय बाहिर

बैतडी-जिल्लामा १ हजार ३ सय बालबालिका विद्यालय जान पाएका छैनन्। विद्यालय जाने उमेर समुहका ती बालबालिका आर्थिक, भौगोलिकलगायतका समस्याले विद्यालय जान नसकेको जिल्ला शिक्षा कार्यालयको एक सर्वेक्षणले देखाएको छ।

बसको झ्यालबाट झर्न खोज्दा मृत्यु

जुम्ला- बसको झ्यालबाट झर्न खोज्दा कालिकोटमा एक जनाको मृत्यु भएको छ। जुम्लाबाट कालिकोटतर्फ जाँदै गरेको ना ३ ख २९५६ नम्वरको बसमा यात्रारत जुम्ला घर भई हाल बर्दिया बस्दै आएका नरेन्द्र गिरीको...

सेनाको पहलमा सर्पदंश उपचार केन्द्र

महेन्द्रनगर-नेपाल सेनाको पहलमा मंगलबारदेखि कञ्चनपुरमा सर्पदंश उपचार केन्द्र सञ्चालनमा आएको छ।

खोटाङमा दशैं र तिहार केन्द्रीत सुरक्षा सतर्कता

खोटाङ– दशैं र तिहारको समयमा हुने सम्भावित दुर्घटनालाई मध्यनजर गर्दै जिल्ला प्रशासन कार्यालय खोटाङले उच्च सुरक्षा सतर्कता अपनाएको छ।

पहिरोमा परी रोल्पामा ३ को मृत्यु

रोल्पा- जुगार–५ खानी खोलामा मंगलबार बिहान गएको पहिरोमा परी तीन जनाको मृत्यु भएको छ। जिल्ला प्रहरी कार्यालय रोल्पाका अनुसार पहिरोमा परी ४२ वर्षीय जितबहादुर पुनमगर, उनकी श्रीमती ४० वर्षीय कृष्णकला...

सिंहदरबारभित्रका सडक विस्तार गरिने

काठमाडौं- काठमाडौं उपत्यकामा सडक विस्तार अभियान चलाइरहेको सरकारले प्रमुख प्रशासनिक केन्द्र सिंहदरबारभित्रका केही सडक पनि विस्तार गर्ने भएको छ। सिंहदरबारभित्र मानिसको चहलपहल बढेको भन्दै विस्तार प्रक्रिया थालिएको सिंहदरबार सचिवालय पुनःनिर्माण...

यात्रु बनेर ट्याक्सी लुट्ने पाँच पक्राउ

काठमाडौं- यात्रुको भेषमा ट्याक्सी चढी चालकलाई लुटेर ट्याक्सीसहित भाग्ने समूहका पाँचजनालाई प्रहरीले सोमबार पक्राउ गरेको छ। महानगरीय प्रहरी अपराध महाशाखाको टोलीले पछिल्लो समय दुईवटा लुटपाटको घटनामा संलग्न उनीहरूलाई पक्रेको हो।