18 Baishak, 2073 |
Menu

समाज

republica-headerdiscount-subscribe1

istl

१२ वर्षपछि बज्दै नगरा

  • आइतबार ९ भाद्र, २०७०
  • ज्ञान न्यौपाने
  • Be the first to comment!
(0 votes)
काठमाडौं - दैनिक पूजा वा विशेष अवसरमा घण्टसँगै बजाइने गरेको दुइटा नगरा बाजा आइतबारदेखि बजाइने भएको छ। बाजा बिग्रेपछि एक्लो घण्टमात्रै बजाइने गरेकामा अब बाजा पनि तयार भएका छन्।
nepalipatr-april

कहिले बाजा–घर त कहिले नगरा नै बिग्रँदा १२ वर्षदेखि बजाइएको थिएन। हनुमानढोका दरबारअगाडि रहेको नगरा घरमा शनिबार क्षमापूजा गरेपछि आइतबार पुरानो दैनिकी सुरु हुँदैछ। सयौं वर्ष पुरानो बाजाले निरन्तरता पाउने खुसीमा नगर्ची परिवारले क्षमापूजा गरेका थिए।
'हामीले यत्तिका समय बजाउन पाएनौं, बाजा भगवानजस्तै हुन्। कहिलेकाहीँ कुल्चियो होला, भुइँमा फालियो होला,' ४६ वर्षे नगर्ची वासुदेव परियारले भने, 'त्यसैले आज (शनिबार) पूजा गरेर भोलि (आइतबार) देखि नियमित बजाउँछौं।'
उनले आफ्ना दाजुभाइले पालैपालो बाजा बजाउने चलन रहेको र काठमाडौं महानगरपालिकाले बजाएबापत १५ सय रुपैयाँ तलब दिने गरेको बताए। पूजापछि घण्टसँगै एक सय आठचोटि बाजा बजाउने चलन रहेको उनले जनाए।
शनिबार १ राँगा र १ बोका बलि चढाएर बजाउने तयारी गरिएको उनले बताए। दैनिक पाठपूजा र विशेष अवसरमा बजाउने गरिएका दुई ठूला नगरा (दमाहा) बाजा बजाउने चलन संकटमा परेका कारण आफू बनाउन धाएको उनले बताए।
हनुमानढोका परिसरमा रहेको दिगु तलेजु मिन्दरको नित्यपूजा सकेपछि ठूलो घण्टसँगै नगरा बाजा बजाउने चलन छ। नेपालकै ठूलो मानिएको उक्त बाजा तयार भएपछि आइतबारदेखि १२ वर्षअघिकै चलन दोहोर्‍याउने नगर्चीहरूले बताए।
०५८ सालमा पहिलोचोटि महानगरपालिकालाई बाजा र घर दुवै मर्मत गर्न निवेदन दिए पनि अहिले आएर मात्र पूरा भएको परियारले बताए।
यी नगरा आरती गर्दा बजाइने गरेको पाइए पनि कतिपय बाजा जनतालाई सुसूचित गर्न प्रयोग गर्ने गरिएको संस्कृतिविद् सत्यमोहन जोशीले जानकारी दिए। 'बाजा जनतालाई कुनै विपत्तिबाट सतर्क बनाउन बजाउने गरिन्थ्यो,' उनले भने, 'वसन्तपुरको भने मन्दिरको पूजाआजा पछि मात्र बजाइन्छ।'
यस्तैखाले बाजा पाटन र भक्तपुर दरबार क्षेत्रमा पनि छन्। तर छुट्टै घर व्यवस्था गरेर राखिएको छैन। काठमाडौंको चाहिँ नगरा घर निर्माण गरिएको छ। 'जिम्मेवारहरूले बाजाको राम्रो व्यवस्था नगरेका कारण लोप नै हुने हो कि भन्ने चिन्ता छ,' जोशीले भने, 'भक्तपुर र पाटनमा खासै व्यवस्थित किसिमले राखिएको पाइँदैन। नियमित बजाउने गरेको पनि पाइन्न।'
लिच्छवीकालदेखि बाजाको प्रचलन रहे पनि अहिलेसम्म यस प्रकारका बाजा नभेटिएको पुरातत्व विभागका प्रवक्ता रामबहादुर कुँवरले बताए। वसन्तपुर क्षेत्रमा रहेको भने शाहकालीन समयको रहेको उनले बताए। 'कतिपय अवस्थामा बाजालाई सञ्चार साधनका रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो,' उनले भने।
यो नगरा बाजा राजा गीर्वाणयुद्ध विक्रमको राज्यकालमा विसं १८६४ मा बनाउन लगाइएको नगर्ची (बाजा बजाउँदै आएका व्यक्ति) सँग रहेको ताम्रपत्रमा उल्लेख छ। त्यस ताम्रपत्रमा चैतदसैं र बडादसैंमा नगरालाई पूजा गरी राँगो र बोका बलि दिने भन्ने इतिहासकार गौतमबज्र बज्राचार्यको २०३३ मा प्रकाशित 'हनुमानढोका राजदरबार' पुस्तकमा छ।
'०५८ सालमा भवन जीर्ण भएपछि मैले महानगरपालिका गुहारेको थिएँ, बल्लतल्ल बनाउन चासो गरे तर ढिला गरिदिए,' परियारले भने, 'भवन बनाउन ढिला गरिदिँदा एकचोटि बनाएको बाजा फेरि बनाउनुपर्‍यो।'
उनका अनुसार ०६३ सालमा एकचोटि बनाइएका नगरा बिग्रेपछि फेरि माघमा महिनादिन लगाएर तयार पारिएको थियो। पहिलोचोटि एक लाख ७५ र पछिल्लो पटक दुई लाख १५ हजार रुपैयाँ खर्च भएको थियो।
नगरामा प्रयोग गरिने तामाको तल्लो भाग कुच्चिएको र छाला बिग्रेको अवस्था थियो। अर्नाको सुकेको छाला राखेर निर्माण पूरा गरिएको उनले बताए। हनुमानढोका दरबारक्षेत्र संरक्षण कार्यक्रम प्रमुख हरिकुमार श्रेष्ठका अनुसार २० लाख लागतमा नगरा घर एक वर्षअघि तयार भएको बताए।
'बनाउनेले जिम्मेवारी बोध नगरेका कारण ढिलाइ भएको हो,' श्रेष्ठले भने, 'हामीले कारबाही गर्न पनि सकेनौं।'
नगर्ची परियारका अनुसार हनुमानढोका संग्रहालयभित्रको त्रिशुलचोक (जहाँ विशेष चाडमा बाहेक सर्वसाधारणलाई जान बन्देज छ) मा बाजा बनाइएका थिए। तीन महिनाअघि क्रेन प्रयोग गरेर पर्खाल कटाउँदै नगरा घरमा दुवै बाजा पुर्‍याइएको थियो।

प्रतिक्रिया

रुखले किच्दा मोटरसाइकल चालकको मृत्यु

इलाम– राजमार्गछेउमा काट्दै गरेको रुख ढलेर मोटरसाइकलमा सवार एक जनाको शनिबार मृत्यु भएको छ । इलाम नगरपालिका–४ मा ढलेको रुखले किचेर सुनसरी बक्लौरी–६ का ३७ वर्षे विवेश परियारको मृत्यु भएको...

बझाङमा भूकम्पको झड्का

काठमाडौं– शनिबार बजाङमा भूकम्पको धक्का महशुस गरिएको छ। शनिबार मध्यान्ह १२ बजेर २६ मिनेट जाँदा बझाङमा ४ दशमलव २ रेक्टरस्केलको भूकम्प गएको खानी तथा भूगर्भ विभाग, भूकम्प मापन केन्द्रले जनाएको...

असईमाथि अन्धाधुन्ध खुकुरी प्रहार

इलाम–समालबुङस्थित प्रहरी चौकीका असई इन्चनाथ प्रधानलाई स्थानीय एक युवकले खुकुरी प्रहार गरेका छन्। खुकुरी प्रहारबाट गम्भीर प्रधानको झापा बिर्तामोडस्थित बि एन्ड सी अस्पतालको सघन कक्षमा उपचार भइरहेको छ।

गुडिरहेको बसमा आगलागी

नेपालगन्ज–बाँकेमा शनिबार गुडिरहेको बसमा आगलागी भएको छ। नेपालगन्जबाट दाङको तुलसीपुरतर्फ जाँदै गरेको रा १ ख ६९५ नम्बरको बसमा पूर्वपश्चिम राजमार्ग अन्तर्गत बाँकेको खासकुश्मा–४ सौरी गाउँ नजिक बिहान ११ बजेतिर आगलागी...

पाँच वर्षीया बालिकामाथि बलात्कार प्रयास

जुम्ला–जुम्लामा एक बालिकामाथि बलात्कार प्रयास भएको छ। रारालिही गाविस २ का ७२ वर्षीय नर सार्कीले वडा नम्वर २ वस्ने पाँच वर्षीया वर्षिया बालिकालाई बलात्कार प्रयास गरेका हुन्।

पिउने पानीका लागि भेरी नदीमा भीड

जाजरकोट– भेरीमालिका नगरपालिका– १३ कुदुकी ६७ वर्षीया कमला आचार्यलाई आज भोलि खान बनाउने र अन्य कुराको भन्दा एक गाग्रो पानी कसरी जोहो गर्ने भन्ने चिन्ताले सताउने गरेको छ।

चुरेदोहनको प्रभावः  राजमार्ग दक्षिणपनि सुक्दैछ पानीको मुहान

चुरेदोहनको प्रभावः राजमार्ग दक्षिणपनि सुक्दैछ पानीको मुहान

लहान–पूर्व–पश्चिम राजमार्ग जोडिएको गाउँ हो लालपुर। तरकारी खेतीका लागि कहलिएको यो गाउँ हाल गोलबजार नगरपालिमा गाभिएको छ। गाउँ नगरपालिकाको स्वरुप धारण गरेपनि यहाँका बासिन्दाको बेहाल जिन्दगीमा कुनै परिवर्तन आएको छैन।

बूढापाका लुट्ने गिरोह पक्राउ

बूढापाका लुट्ने गिरोह पक्राउ

ललितपुर- काठमाडौं उपत्यकामा भएका पचासभन्दा बढी एकैप्रकारको लुटको घटनामा संलग्न तीन जना पक्राउ परेका छन्। एकआपसमा संकेत र एउटा फलामको टुक्राका भरमा काठमाडौं उपत्यकामा तीन वर्षदेखि लुटमा संलग्न तीन जनासहित...