1 Falgun, 2072 |
Menu

समाज

republica-headerdiscount-subscribe1

istl

१२ वर्षपछि बज्दै नगरा

  • आइतबार ९ भाद्र, २०७०
  • ज्ञान न्यौपाने
  • DISQUS_COMMENTS
(0 votes)
काठमाडौं - दैनिक पूजा वा विशेष अवसरमा घण्टसँगै बजाइने गरेको दुइटा नगरा बाजा आइतबारदेखि बजाइने भएको छ। बाजा बिग्रेपछि एक्लो घण्टमात्रै बजाइने गरेकामा अब बाजा पनि तयार भएका छन्।
nepalipatro-nagarik

कहिले बाजा–घर त कहिले नगरा नै बिग्रँदा १२ वर्षदेखि बजाइएको थिएन। हनुमानढोका दरबारअगाडि रहेको नगरा घरमा शनिबार क्षमापूजा गरेपछि आइतबार पुरानो दैनिकी सुरु हुँदैछ। सयौं वर्ष पुरानो बाजाले निरन्तरता पाउने खुसीमा नगर्ची परिवारले क्षमापूजा गरेका थिए।
'हामीले यत्तिका समय बजाउन पाएनौं, बाजा भगवानजस्तै हुन्। कहिलेकाहीँ कुल्चियो होला, भुइँमा फालियो होला,' ४६ वर्षे नगर्ची वासुदेव परियारले भने, 'त्यसैले आज (शनिबार) पूजा गरेर भोलि (आइतबार) देखि नियमित बजाउँछौं।'
उनले आफ्ना दाजुभाइले पालैपालो बाजा बजाउने चलन रहेको र काठमाडौं महानगरपालिकाले बजाएबापत १५ सय रुपैयाँ तलब दिने गरेको बताए। पूजापछि घण्टसँगै एक सय आठचोटि बाजा बजाउने चलन रहेको उनले जनाए।
शनिबार १ राँगा र १ बोका बलि चढाएर बजाउने तयारी गरिएको उनले बताए। दैनिक पाठपूजा र विशेष अवसरमा बजाउने गरिएका दुई ठूला नगरा (दमाहा) बाजा बजाउने चलन संकटमा परेका कारण आफू बनाउन धाएको उनले बताए।
हनुमानढोका परिसरमा रहेको दिगु तलेजु मिन्दरको नित्यपूजा सकेपछि ठूलो घण्टसँगै नगरा बाजा बजाउने चलन छ। नेपालकै ठूलो मानिएको उक्त बाजा तयार भएपछि आइतबारदेखि १२ वर्षअघिकै चलन दोहोर्‍याउने नगर्चीहरूले बताए।
०५८ सालमा पहिलोचोटि महानगरपालिकालाई बाजा र घर दुवै मर्मत गर्न निवेदन दिए पनि अहिले आएर मात्र पूरा भएको परियारले बताए।
यी नगरा आरती गर्दा बजाइने गरेको पाइए पनि कतिपय बाजा जनतालाई सुसूचित गर्न प्रयोग गर्ने गरिएको संस्कृतिविद् सत्यमोहन जोशीले जानकारी दिए। 'बाजा जनतालाई कुनै विपत्तिबाट सतर्क बनाउन बजाउने गरिन्थ्यो,' उनले भने, 'वसन्तपुरको भने मन्दिरको पूजाआजा पछि मात्र बजाइन्छ।'
यस्तैखाले बाजा पाटन र भक्तपुर दरबार क्षेत्रमा पनि छन्। तर छुट्टै घर व्यवस्था गरेर राखिएको छैन। काठमाडौंको चाहिँ नगरा घर निर्माण गरिएको छ। 'जिम्मेवारहरूले बाजाको राम्रो व्यवस्था नगरेका कारण लोप नै हुने हो कि भन्ने चिन्ता छ,' जोशीले भने, 'भक्तपुर र पाटनमा खासै व्यवस्थित किसिमले राखिएको पाइँदैन। नियमित बजाउने गरेको पनि पाइन्न।'
लिच्छवीकालदेखि बाजाको प्रचलन रहे पनि अहिलेसम्म यस प्रकारका बाजा नभेटिएको पुरातत्व विभागका प्रवक्ता रामबहादुर कुँवरले बताए। वसन्तपुर क्षेत्रमा रहेको भने शाहकालीन समयको रहेको उनले बताए। 'कतिपय अवस्थामा बाजालाई सञ्चार साधनका रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो,' उनले भने।
यो नगरा बाजा राजा गीर्वाणयुद्ध विक्रमको राज्यकालमा विसं १८६४ मा बनाउन लगाइएको नगर्ची (बाजा बजाउँदै आएका व्यक्ति) सँग रहेको ताम्रपत्रमा उल्लेख छ। त्यस ताम्रपत्रमा चैतदसैं र बडादसैंमा नगरालाई पूजा गरी राँगो र बोका बलि दिने भन्ने इतिहासकार गौतमबज्र बज्राचार्यको २०३३ मा प्रकाशित 'हनुमानढोका राजदरबार' पुस्तकमा छ।
'०५८ सालमा भवन जीर्ण भएपछि मैले महानगरपालिका गुहारेको थिएँ, बल्लतल्ल बनाउन चासो गरे तर ढिला गरिदिए,' परियारले भने, 'भवन बनाउन ढिला गरिदिँदा एकचोटि बनाएको बाजा फेरि बनाउनुपर्‍यो।'
उनका अनुसार ०६३ सालमा एकचोटि बनाइएका नगरा बिग्रेपछि फेरि माघमा महिनादिन लगाएर तयार पारिएको थियो। पहिलोचोटि एक लाख ७५ र पछिल्लो पटक दुई लाख १५ हजार रुपैयाँ खर्च भएको थियो।
नगरामा प्रयोग गरिने तामाको तल्लो भाग कुच्चिएको र छाला बिग्रेको अवस्था थियो। अर्नाको सुकेको छाला राखेर निर्माण पूरा गरिएको उनले बताए। हनुमानढोका दरबारक्षेत्र संरक्षण कार्यक्रम प्रमुख हरिकुमार श्रेष्ठका अनुसार २० लाख लागतमा नगरा घर एक वर्षअघि तयार भएको बताए।
'बनाउनेले जिम्मेवारी बोध नगरेका कारण ढिलाइ भएको हो,' श्रेष्ठले भने, 'हामीले कारबाही गर्न पनि सकेनौं।'
नगर्ची परियारका अनुसार हनुमानढोका संग्रहालयभित्रको त्रिशुलचोक (जहाँ विशेष चाडमा बाहेक सर्वसाधारणलाई जान बन्देज छ) मा बाजा बनाइएका थिए। तीन महिनाअघि क्रेन प्रयोग गरेर पर्खाल कटाउँदै नगरा घरमा दुवै बाजा पुर्‍याइएको थियो।

प्रतिक्रिया

ऐन कार्यान्वयन नहुँदा वेचविखन पीडित 'होस्टाइल'

ऐन कार्यान्वयन नहुँदा वेचविखन पीडित 'होस्टाइल'

नेपालगन्ज– मानव वेचविखन तथा ओसार पसार(नियन्त्रण) ऐन प्रभावकारी रुपमा कार्यान्वयन नहुँदा पीडित 'होस्टाइल' हुने क्रम बढेको कानुन व्यवसायीले बताएका छन्।

कक्षा एक पढ्ने बालकलाई शिक्षकले निर्घात कुटे

कक्षा एक पढ्ने बालकलाई शिक्षकले निर्घात कुटे

नेपालगन्ज–बाँकेको एक विद्यालयका शिक्षकले कक्षा १ पढ्ने बालकलाई निर्घात कुटपिट गरेका छन्। बैजापुर–२ भवानियापुरको ब्राइट स्काइ इंगलिस् मिडियम स्कुलका सञ्चालक तथा शिक्षक रामकिसन थारुले ६ बर्षीय विद्यार्थी रेशम खत्रीलाई कुटेका...

फलामे खोरमा अाफ्नै छोरो थुन्न सहकारीबाट ऋण !

फलामे खोरमा अाफ्नै छोरो थुन्न सहकारीबाट ऋण !

दोलखा-दोलखाको जुँगु–४ का एक युवक फलामे खोरमा १५ महिनादेखि थुनिएर बसेका छन् । मानसिक सन्तुलन गुमाएका ४० वर्षीय श्यामबहादुर भुजेल यतिबेला फलामे खोरभित्र आफ्ना दिनहरु कटाइरहेका छन् ।उनले दिसापिसाब खोरमै...

अज्ञात समूहको गोली प्रहारबाट एक युवकको मृत्यु

कपिलवस्तु- जिल्लाको बाणगंगा नगरपालिकास्थित चार नम्बर चोकमा अज्ञात समूहको गोली प्रहारबाट एक स्थानीय युवाको मृत्यु भएको छ। बिहीबार साँझ साढे ७ बजतेतिर रोतो मोटरसाइकलमा आएका दुई जनाले अन्धाधुन्द गोली प्रहार...

५ कक्षामा प्रेम, ६ कक्षामा बिहे ६ वर्षदेखि अपांग छोरोको उपचार खोज्दै संगीता

५ कक्षामा प्रेम, ६ कक्षामा बिहे ६ वर्षदेखि अपांग छोरोको उपचार खोज्दै संगीता

जाजरकोट– भेरी मालिका नगरपालिका– ११ कुदुकी संगीता बुढाथोकीको उमेर भर्खर बिहे गर्ने भएको छ।

मृत्यु भएको १५ वर्षपछि किरिया

जाजरकोट-यहाँका एक व्यक्तिको मृत्यु भएको पन्ध्र वर्षपछि किरिया गरिएको छ ।

प्रेमिकालाई रातो गुलाब दिँदै हुनुहुन्छ?

काठमाडौं- अमेरिकामा गरिएको एउटा अनुसन्धानअनुसार प्रेम अभिव्यक्त गर्न दिइएको रातो गुलाबभन्दा अरु नै सिर्जनात्मक प्रेमप्रस्ताव वा प्रेम प्रदर्शन युवतीहरुले रुचाउने गरेको देखिएको छ। उनीहरूले रातो गुलाब उपहार दिने प्रेमीलाई 'अल्छ्याहा'...

प्रेमको नाममा ४० लाखको गुलाब

प्रेमको नाममा ४० लाखको गुलाब

काठमाडौं- विश्वका धेरै युवायुवतीलाई एकै दिन प्रणयसूत्रमा बाँधिदिने फेब्रुअरी १४ अर्थात् भ्यालेन्टाइन डे फागुन २ गते आइतबार परेको छ। यही दिनमा रातो गुलाब उपहार दिन चाहने युवायुवतीलाई लक्षित गरी यस...