Thursday 16 Ashwin, 2071 |
Menu

समाज

softworica

१२ वर्षपछि बज्दै नगरा

  • आइतबार ९ भाद्र, २०७०
  • ज्ञान न्यौपाने
  • DISQUS_COMMENTS
(0 votes)
काठमाडौं - दैनिक पूजा वा विशेष अवसरमा घण्टसँगै बजाइने गरेको दुइटा नगरा बाजा आइतबारदेखि बजाइने भएको छ। बाजा बिग्रेपछि एक्लो घण्टमात्रै बजाइने गरेकामा अब बाजा पनि तयार भएका छन्।

कहिले बाजा–घर त कहिले नगरा नै बिग्रँदा १२ वर्षदेखि बजाइएको थिएन। हनुमानढोका दरबारअगाडि रहेको नगरा घरमा शनिबार क्षमापूजा गरेपछि आइतबार पुरानो दैनिकी सुरु हुँदैछ। सयौं वर्ष पुरानो बाजाले निरन्तरता पाउने खुसीमा नगर्ची परिवारले क्षमापूजा गरेका थिए।
'हामीले यत्तिका समय बजाउन पाएनौं, बाजा भगवानजस्तै हुन्। कहिलेकाहीँ कुल्चियो होला, भुइँमा फालियो होला,' ४६ वर्षे नगर्ची वासुदेव परियारले भने, 'त्यसैले आज (शनिबार) पूजा गरेर भोलि (आइतबार) देखि नियमित बजाउँछौं।'
उनले आफ्ना दाजुभाइले पालैपालो बाजा बजाउने चलन रहेको र काठमाडौं महानगरपालिकाले बजाएबापत १५ सय रुपैयाँ तलब दिने गरेको बताए। पूजापछि घण्टसँगै एक सय आठचोटि बाजा बजाउने चलन रहेको उनले जनाए।
शनिबार १ राँगा र १ बोका बलि चढाएर बजाउने तयारी गरिएको उनले बताए। दैनिक पाठपूजा र विशेष अवसरमा बजाउने गरिएका दुई ठूला नगरा (दमाहा) बाजा बजाउने चलन संकटमा परेका कारण आफू बनाउन धाएको उनले बताए।
हनुमानढोका परिसरमा रहेको दिगु तलेजु मिन्दरको नित्यपूजा सकेपछि ठूलो घण्टसँगै नगरा बाजा बजाउने चलन छ। नेपालकै ठूलो मानिएको उक्त बाजा तयार भएपछि आइतबारदेखि १२ वर्षअघिकै चलन दोहोर्‍याउने नगर्चीहरूले बताए।
०५८ सालमा पहिलोचोटि महानगरपालिकालाई बाजा र घर दुवै मर्मत गर्न निवेदन दिए पनि अहिले आएर मात्र पूरा भएको परियारले बताए।
यी नगरा आरती गर्दा बजाइने गरेको पाइए पनि कतिपय बाजा जनतालाई सुसूचित गर्न प्रयोग गर्ने गरिएको संस्कृतिविद् सत्यमोहन जोशीले जानकारी दिए। 'बाजा जनतालाई कुनै विपत्तिबाट सतर्क बनाउन बजाउने गरिन्थ्यो,' उनले भने, 'वसन्तपुरको भने मन्दिरको पूजाआजा पछि मात्र बजाइन्छ।'
यस्तैखाले बाजा पाटन र भक्तपुर दरबार क्षेत्रमा पनि छन्। तर छुट्टै घर व्यवस्था गरेर राखिएको छैन। काठमाडौंको चाहिँ नगरा घर निर्माण गरिएको छ। 'जिम्मेवारहरूले बाजाको राम्रो व्यवस्था नगरेका कारण लोप नै हुने हो कि भन्ने चिन्ता छ,' जोशीले भने, 'भक्तपुर र पाटनमा खासै व्यवस्थित किसिमले राखिएको पाइँदैन। नियमित बजाउने गरेको पनि पाइन्न।'
लिच्छवीकालदेखि बाजाको प्रचलन रहे पनि अहिलेसम्म यस प्रकारका बाजा नभेटिएको पुरातत्व विभागका प्रवक्ता रामबहादुर कुँवरले बताए। वसन्तपुर क्षेत्रमा रहेको भने शाहकालीन समयको रहेको उनले बताए। 'कतिपय अवस्थामा बाजालाई सञ्चार साधनका रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो,' उनले भने।
यो नगरा बाजा राजा गीर्वाणयुद्ध विक्रमको राज्यकालमा विसं १८६४ मा बनाउन लगाइएको नगर्ची (बाजा बजाउँदै आएका व्यक्ति) सँग रहेको ताम्रपत्रमा उल्लेख छ। त्यस ताम्रपत्रमा चैतदसैं र बडादसैंमा नगरालाई पूजा गरी राँगो र बोका बलि दिने भन्ने इतिहासकार गौतमबज्र बज्राचार्यको २०३३ मा प्रकाशित 'हनुमानढोका राजदरबार' पुस्तकमा छ।
'०५८ सालमा भवन जीर्ण भएपछि मैले महानगरपालिका गुहारेको थिएँ, बल्लतल्ल बनाउन चासो गरे तर ढिला गरिदिए,' परियारले भने, 'भवन बनाउन ढिला गरिदिँदा एकचोटि बनाएको बाजा फेरि बनाउनुपर्‍यो।'
उनका अनुसार ०६३ सालमा एकचोटि बनाइएका नगरा बिग्रेपछि फेरि माघमा महिनादिन लगाएर तयार पारिएको थियो। पहिलोचोटि एक लाख ७५ र पछिल्लो पटक दुई लाख १५ हजार रुपैयाँ खर्च भएको थियो।
नगरामा प्रयोग गरिने तामाको तल्लो भाग कुच्चिएको र छाला बिग्रेको अवस्था थियो। अर्नाको सुकेको छाला राखेर निर्माण पूरा गरिएको उनले बताए। हनुमानढोका दरबारक्षेत्र संरक्षण कार्यक्रम प्रमुख हरिकुमार श्रेष्ठका अनुसार २० लाख लागतमा नगरा घर एक वर्षअघि तयार भएको बताए।
'बनाउनेले जिम्मेवारी बोध नगरेका कारण ढिलाइ भएको हो,' श्रेष्ठले भने, 'हामीले कारबाही गर्न पनि सकेनौं।'
नगर्ची परियारका अनुसार हनुमानढोका संग्रहालयभित्रको त्रिशुलचोक (जहाँ विशेष चाडमा बाहेक सर्वसाधारणलाई जान बन्देज छ) मा बाजा बनाइएका थिए। तीन महिनाअघि क्रेन प्रयोग गरेर पर्खाल कटाउँदै नगरा घरमा दुवै बाजा पुर्‍याइएको थियो।

नुवाकोट विजय उत्सव

त्रिशूली(नुवाकोट)- पृथ्वीनारायण शाहले राष्ट्र एकीकरणको थालनी गरेको दिन विसं १८०१ असोज १५ का दिनलाई नेपाल एकीकरणको थालनी मानी आज नुवाकोट दरबार परिसरमा पहिलो पटक नुवाकोट विजय उत्सव कार्यक्रम आयोजना गरियो।

तीन करोडभन्दा बढी सामाजिक सुरक्षा भत्ता निकासा

फलेवास (पर्वत)- जिल्ला विकास समिति पर्वतले रु तीन करोडभन्दा बढी सामाजिक सुरक्षा भत्ता निकासा गरेको छ। जिविसले रु तीन करोड १८ लाख सामाजिक सुरक्षा भत्ता निकासा गरेको हो। रकम ढिलो...

आज महाअष्टमी पर्व मनाइँदै

काठमाडौं- आश्विन शुक्ल अष्टमीका दिनमा मनाइने महाष्टमी पर्व आज नेपालीहरुले बडादसैंका रुपमा दुर्गा भवानीको पूजा आजा गरी भब्यताका साथ मनाउँदैछन्। बडादसैंको आठौं दिन आज महाकाली, महालक्ष्मी र महासरस्वतीको बिशेष पूजा...

टुँडिखेलमा फूलपाती बढाइँ (फोटो फिचर)

टुँडिखेलमा फूलपाती बढाइँ (फोटो फिचर)

काठमाडौं- राष्ट्रपति रामवरण यादव नेपाली सेनाद्वारा सैनिक मञ्च टुँडिखेलमा आयोजित विशेष फूलपाती बढाइँ समारोहमा सरिक भएका छन्। सो अवसरमा नेपाली सेनाका जवानले राइफल र तोपको बढाइँ गरेका थिए। छिटो लहरे...

जुम्लामा फूलपाती भित्र्याइयो (फोटो फिचर)

जुम्लामा फूलपाती भित्र्याइयो (फोटो फिचर)

जुम्ला- वडा दसैंको सातौं दिनअन्तर्गत् आज फूलपाती जुम्लामा पनि भित्र्याइएको छ। दूर्गा भवानीको प्रतिमा राखिएको दसैंघरमा फूलपातीको शुभसाइतका रुपमा उँखु, अदुवा, केराको बोट, धानको बाला, बेलपत्र, दारिम, जयन्ती, अशोकको फूल...

किरात जनबादी वर्कर्स पार्टीको नाममा चन्दा आतंक

खोटाङ- खोटाङमा किरात जनबादी वर्कर्स पार्टीको नाममा चन्दा आतंक सुरु भएको छ। किरात स्वयत्त राज्यको माग गर्दै पुर्वी पहाडी जिल्लामा भूमीगतरुपमा सशस्त्र संघर्ष गर्दै आएको किरात जनबादी वर्कर्स पार्टीको नाममा...

सर्लाहीमा बस पल्टियो, १३ जना घाइते

सर्लाही- पूर्व–पश्चिम राजमार्गअन्तर्गत सर्लाहीकमा यात्रुबाहक बस पल्टिँदा १३ जना यात्रु घाइते भएका छन्। कालिन्जोर-७ मा आज बिहान घाइते बस पल्टदाँ १३ जना यात्रु घाइते भएको हो। तीन जनाको अवस्था भने...

सरकारको आग्रहपछि सीके राउतले अनशन तोडे

काठमाडौं- तराई टुक्याउने अभिब्यक्ति दिइ प्रहरी हिरासतमा रहेका सीके राउत सरकारको आग्रहमा अनशन तोडेका छन्। ११ दिनदेखि शिक्षण अस्पतालमा अनशनरत राउतलाई सञ्चारमन्त्री मिनेन्द्र रिजाल, कृषिमन्त्री हरिप्रसाद पराजुली र कांग्रेस नेता...