Monday 14 Bhadra, 2072 |
Menu

समाज

republica-header

ist-cc

१२ वर्षपछि बज्दै नगरा

  • आइतबार ९ भाद्र, २०७०
  • ज्ञान न्यौपाने
  • DISQUS_COMMENTS
(0 votes)
काठमाडौं - दैनिक पूजा वा विशेष अवसरमा घण्टसँगै बजाइने गरेको दुइटा नगरा बाजा आइतबारदेखि बजाइने भएको छ। बाजा बिग्रेपछि एक्लो घण्टमात्रै बजाइने गरेकामा अब बाजा पनि तयार भएका छन्।

कहिले बाजा–घर त कहिले नगरा नै बिग्रँदा १२ वर्षदेखि बजाइएको थिएन। हनुमानढोका दरबारअगाडि रहेको नगरा घरमा शनिबार क्षमापूजा गरेपछि आइतबार पुरानो दैनिकी सुरु हुँदैछ। सयौं वर्ष पुरानो बाजाले निरन्तरता पाउने खुसीमा नगर्ची परिवारले क्षमापूजा गरेका थिए।
'हामीले यत्तिका समय बजाउन पाएनौं, बाजा भगवानजस्तै हुन्। कहिलेकाहीँ कुल्चियो होला, भुइँमा फालियो होला,' ४६ वर्षे नगर्ची वासुदेव परियारले भने, 'त्यसैले आज (शनिबार) पूजा गरेर भोलि (आइतबार) देखि नियमित बजाउँछौं।'
उनले आफ्ना दाजुभाइले पालैपालो बाजा बजाउने चलन रहेको र काठमाडौं महानगरपालिकाले बजाएबापत १५ सय रुपैयाँ तलब दिने गरेको बताए। पूजापछि घण्टसँगै एक सय आठचोटि बाजा बजाउने चलन रहेको उनले जनाए।
शनिबार १ राँगा र १ बोका बलि चढाएर बजाउने तयारी गरिएको उनले बताए। दैनिक पाठपूजा र विशेष अवसरमा बजाउने गरिएका दुई ठूला नगरा (दमाहा) बाजा बजाउने चलन संकटमा परेका कारण आफू बनाउन धाएको उनले बताए।
हनुमानढोका परिसरमा रहेको दिगु तलेजु मिन्दरको नित्यपूजा सकेपछि ठूलो घण्टसँगै नगरा बाजा बजाउने चलन छ। नेपालकै ठूलो मानिएको उक्त बाजा तयार भएपछि आइतबारदेखि १२ वर्षअघिकै चलन दोहोर्‍याउने नगर्चीहरूले बताए।
०५८ सालमा पहिलोचोटि महानगरपालिकालाई बाजा र घर दुवै मर्मत गर्न निवेदन दिए पनि अहिले आएर मात्र पूरा भएको परियारले बताए।
यी नगरा आरती गर्दा बजाइने गरेको पाइए पनि कतिपय बाजा जनतालाई सुसूचित गर्न प्रयोग गर्ने गरिएको संस्कृतिविद् सत्यमोहन जोशीले जानकारी दिए। 'बाजा जनतालाई कुनै विपत्तिबाट सतर्क बनाउन बजाउने गरिन्थ्यो,' उनले भने, 'वसन्तपुरको भने मन्दिरको पूजाआजा पछि मात्र बजाइन्छ।'
यस्तैखाले बाजा पाटन र भक्तपुर दरबार क्षेत्रमा पनि छन्। तर छुट्टै घर व्यवस्था गरेर राखिएको छैन। काठमाडौंको चाहिँ नगरा घर निर्माण गरिएको छ। 'जिम्मेवारहरूले बाजाको राम्रो व्यवस्था नगरेका कारण लोप नै हुने हो कि भन्ने चिन्ता छ,' जोशीले भने, 'भक्तपुर र पाटनमा खासै व्यवस्थित किसिमले राखिएको पाइँदैन। नियमित बजाउने गरेको पनि पाइन्न।'
लिच्छवीकालदेखि बाजाको प्रचलन रहे पनि अहिलेसम्म यस प्रकारका बाजा नभेटिएको पुरातत्व विभागका प्रवक्ता रामबहादुर कुँवरले बताए। वसन्तपुर क्षेत्रमा रहेको भने शाहकालीन समयको रहेको उनले बताए। 'कतिपय अवस्थामा बाजालाई सञ्चार साधनका रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो,' उनले भने।
यो नगरा बाजा राजा गीर्वाणयुद्ध विक्रमको राज्यकालमा विसं १८६४ मा बनाउन लगाइएको नगर्ची (बाजा बजाउँदै आएका व्यक्ति) सँग रहेको ताम्रपत्रमा उल्लेख छ। त्यस ताम्रपत्रमा चैतदसैं र बडादसैंमा नगरालाई पूजा गरी राँगो र बोका बलि दिने भन्ने इतिहासकार गौतमबज्र बज्राचार्यको २०३३ मा प्रकाशित 'हनुमानढोका राजदरबार' पुस्तकमा छ।
'०५८ सालमा भवन जीर्ण भएपछि मैले महानगरपालिका गुहारेको थिएँ, बल्लतल्ल बनाउन चासो गरे तर ढिला गरिदिए,' परियारले भने, 'भवन बनाउन ढिला गरिदिँदा एकचोटि बनाएको बाजा फेरि बनाउनुपर्‍यो।'
उनका अनुसार ०६३ सालमा एकचोटि बनाइएका नगरा बिग्रेपछि फेरि माघमा महिनादिन लगाएर तयार पारिएको थियो। पहिलोचोटि एक लाख ७५ र पछिल्लो पटक दुई लाख १५ हजार रुपैयाँ खर्च भएको थियो।
नगरामा प्रयोग गरिने तामाको तल्लो भाग कुच्चिएको र छाला बिग्रेको अवस्था थियो। अर्नाको सुकेको छाला राखेर निर्माण पूरा गरिएको उनले बताए। हनुमानढोका दरबारक्षेत्र संरक्षण कार्यक्रम प्रमुख हरिकुमार श्रेष्ठका अनुसार २० लाख लागतमा नगरा घर एक वर्षअघि तयार भएको बताए।
'बनाउनेले जिम्मेवारी बोध नगरेका कारण ढिलाइ भएको हो,' श्रेष्ठले भने, 'हामीले कारबाही गर्न पनि सकेनौं।'
नगर्ची परियारका अनुसार हनुमानढोका संग्रहालयभित्रको त्रिशुलचोक (जहाँ विशेष चाडमा बाहेक सर्वसाधारणलाई जान बन्देज छ) मा बाजा बनाइएका थिए। तीन महिनाअघि क्रेन प्रयोग गरेर पर्खाल कटाउँदै नगरा घरमा दुवै बाजा पुर्‍याइएको थियो।

प्रतिक्रिया

अज्ञात समूहको गोली प्रहारबाट यादव गम्भीर घाइते

सिरहा-सिरहा नगरपालीका मखनाहा नजिक एक मोटरसाइकल यात्रीमाथि अज्ञात समूहले सोमवार दिउँसो ३ बजेतिर चार राउण्ड गोली प्रहार गरेको छ। गोली लागि सिरहा मिर्चैया १० मथलेश्वर टोलका रामबाबु यादव गम्भीर घाईते...

युवतीको रहस्यमय मृत्यु , एक पक्राउ

महोत्तरी–सुन्दरपुर ७ की १६ वर्षीया सविताकुमारी यादवको रहस्यमय तरिकाले मृत्यु भएको छ। शनिबारदेखि हराइरहेकी युवती यादवको गाउँ नजिकको इनारमा मृत अवस्थामा शव फेलाको र घटनाको प्रकृति हेर्दा उनको मृत्यु रहस्मय...

दुई थान भरुवा बन्दुक बरामद

खोटाङ– खोटाङको पश्चिमी गाबिस डिकुवाबाट प्रहरीले लुकाएर राखेको अवस्थामा दुई थान भरुवा बन्दुक बरामद गरेको छ। गस्ती गर्नेक्रममा डिकुवा पुगेको प्रहरी चौकी च्यास्मीटारका प्रहरीको गस्ती टोलीले बारुद भरेर तयारी अवस्थामा...

माथेमा आयोगले दिएको ८५ मध्ये ७३ बुँदा कार्यान्वयनमा गइसक्योः प्रवक्ता

काठमाडौं–शिक्षा मन्त्रालयका प्रवक्ता हरिप्रसाद लम्सालले केदारभक्त माथेमा नेतृत्वको आयोगले बुझाएको प्रतिवेदनमा रहेका ८५ वटा सुझाव मध्ये ७३ वटा सुझाव कार्यान्वयनकोलागि अघि बढिसकेको बताएका छन्।

६० लाख ठगी गर्ने महिला पक्राउ

काठमाडौं–भारतबाट जडिबुटी सम्बन्धी उपकरण तथा पार्टपुर्जा ल्याइदिने बहानामा ६० लाख ठगी गर्ने नुवाकोट खड्ग भन्ज्यागं–२ की इन्दिरा रिमाललाई प्रहरीले पक्राउ गरेको छ।

लागू औषध गाँजासहित आठ पक्राउ

उदयपुर–जिल्लाको पश्चिम भेगको कटारी बजारबाट प्रहरीले लागु औषध गाँजा सहित कटारीका आठ युवा पक्राउ परेका छन्। उनीहरुलाई कटारी बजारबाटै आठ किलो चारसय ग्राम गाँजासहित पक्राउ गरिएको इलाका प्रहरी कार्यालय कटारीले...

फरार बलत्कारका आरोपी पक्राउ

बर्दिया–जिल्ला प्रहरी कार्यालयले फरार रहेका बलात्कारका आरोपी लाई पक्राउ गरेको छ। सानोश्रीताराताल नपा—१ बस्ने ३३ वर्षीय कृष्णप्रसाद न्यौपानेले अंपाग महिलालाई जवरजस्ती करणी गरेको आरोपमा प्रहरीले पक्राउ गरेको हो।

पहिरोले पुरिँदा दुईको मृत्यु, सैयौं परिवार विस्थापित

सोलुखुम्बु–भीषण वर्षासँगै गएराति आएको पहिरोमा पुरिएर सोलुखुम्बुको सिमानामा रहेको ओखल्ढुंगाको माम्खा गाविसमा एक दम्पत्तिको मृत्यु भएको छ।