6 Baishak, 2071 |
Menu

समाज

१२ वर्षपछि बज्दै नगरा

  • आइतबार ९ भाद्र, २०७०
  • ज्ञान न्यौपाने
  • DISQUS_COMMENTS
(0 votes)
काठमाडौं - दैनिक पूजा वा विशेष अवसरमा घण्टसँगै बजाइने गरेको दुइटा नगरा बाजा आइतबारदेखि बजाइने भएको छ। बाजा बिग्रेपछि एक्लो घण्टमात्रै बजाइने गरेकामा अब बाजा पनि तयार भएका छन्।

कहिले बाजा–घर त कहिले नगरा नै बिग्रँदा १२ वर्षदेखि बजाइएको थिएन। हनुमानढोका दरबारअगाडि रहेको नगरा घरमा शनिबार क्षमापूजा गरेपछि आइतबार पुरानो दैनिकी सुरु हुँदैछ। सयौं वर्ष पुरानो बाजाले निरन्तरता पाउने खुसीमा नगर्ची परिवारले क्षमापूजा गरेका थिए।
'हामीले यत्तिका समय बजाउन पाएनौं, बाजा भगवानजस्तै हुन्। कहिलेकाहीँ कुल्चियो होला, भुइँमा फालियो होला,' ४६ वर्षे नगर्ची वासुदेव परियारले भने, 'त्यसैले आज (शनिबार) पूजा गरेर भोलि (आइतबार) देखि नियमित बजाउँछौं।'
उनले आफ्ना दाजुभाइले पालैपालो बाजा बजाउने चलन रहेको र काठमाडौं महानगरपालिकाले बजाएबापत १५ सय रुपैयाँ तलब दिने गरेको बताए। पूजापछि घण्टसँगै एक सय आठचोटि बाजा बजाउने चलन रहेको उनले जनाए।
शनिबार १ राँगा र १ बोका बलि चढाएर बजाउने तयारी गरिएको उनले बताए। दैनिक पाठपूजा र विशेष अवसरमा बजाउने गरिएका दुई ठूला नगरा (दमाहा) बाजा बजाउने चलन संकटमा परेका कारण आफू बनाउन धाएको उनले बताए।
हनुमानढोका परिसरमा रहेको दिगु तलेजु मिन्दरको नित्यपूजा सकेपछि ठूलो घण्टसँगै नगरा बाजा बजाउने चलन छ। नेपालकै ठूलो मानिएको उक्त बाजा तयार भएपछि आइतबारदेखि १२ वर्षअघिकै चलन दोहोर्‍याउने नगर्चीहरूले बताए।
०५८ सालमा पहिलोचोटि महानगरपालिकालाई बाजा र घर दुवै मर्मत गर्न निवेदन दिए पनि अहिले आएर मात्र पूरा भएको परियारले बताए।
यी नगरा आरती गर्दा बजाइने गरेको पाइए पनि कतिपय बाजा जनतालाई सुसूचित गर्न प्रयोग गर्ने गरिएको संस्कृतिविद् सत्यमोहन जोशीले जानकारी दिए। 'बाजा जनतालाई कुनै विपत्तिबाट सतर्क बनाउन बजाउने गरिन्थ्यो,' उनले भने, 'वसन्तपुरको भने मन्दिरको पूजाआजा पछि मात्र बजाइन्छ।'
यस्तैखाले बाजा पाटन र भक्तपुर दरबार क्षेत्रमा पनि छन्। तर छुट्टै घर व्यवस्था गरेर राखिएको छैन। काठमाडौंको चाहिँ नगरा घर निर्माण गरिएको छ। 'जिम्मेवारहरूले बाजाको राम्रो व्यवस्था नगरेका कारण लोप नै हुने हो कि भन्ने चिन्ता छ,' जोशीले भने, 'भक्तपुर र पाटनमा खासै व्यवस्थित किसिमले राखिएको पाइँदैन। नियमित बजाउने गरेको पनि पाइन्न।'
लिच्छवीकालदेखि बाजाको प्रचलन रहे पनि अहिलेसम्म यस प्रकारका बाजा नभेटिएको पुरातत्व विभागका प्रवक्ता रामबहादुर कुँवरले बताए। वसन्तपुर क्षेत्रमा रहेको भने शाहकालीन समयको रहेको उनले बताए। 'कतिपय अवस्थामा बाजालाई सञ्चार साधनका रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो,' उनले भने।
यो नगरा बाजा राजा गीर्वाणयुद्ध विक्रमको राज्यकालमा विसं १८६४ मा बनाउन लगाइएको नगर्ची (बाजा बजाउँदै आएका व्यक्ति) सँग रहेको ताम्रपत्रमा उल्लेख छ। त्यस ताम्रपत्रमा चैतदसैं र बडादसैंमा नगरालाई पूजा गरी राँगो र बोका बलि दिने भन्ने इतिहासकार गौतमबज्र बज्राचार्यको २०३३ मा प्रकाशित 'हनुमानढोका राजदरबार' पुस्तकमा छ।
'०५८ सालमा भवन जीर्ण भएपछि मैले महानगरपालिका गुहारेको थिएँ, बल्लतल्ल बनाउन चासो गरे तर ढिला गरिदिए,' परियारले भने, 'भवन बनाउन ढिला गरिदिँदा एकचोटि बनाएको बाजा फेरि बनाउनुपर्‍यो।'
उनका अनुसार ०६३ सालमा एकचोटि बनाइएका नगरा बिग्रेपछि फेरि माघमा महिनादिन लगाएर तयार पारिएको थियो। पहिलोचोटि एक लाख ७५ र पछिल्लो पटक दुई लाख १५ हजार रुपैयाँ खर्च भएको थियो।
नगरामा प्रयोग गरिने तामाको तल्लो भाग कुच्चिएको र छाला बिग्रेको अवस्था थियो। अर्नाको सुकेको छाला राखेर निर्माण पूरा गरिएको उनले बताए। हनुमानढोका दरबारक्षेत्र संरक्षण कार्यक्रम प्रमुख हरिकुमार श्रेष्ठका अनुसार २० लाख लागतमा नगरा घर एक वर्षअघि तयार भएको बताए।
'बनाउनेले जिम्मेवारी बोध नगरेका कारण ढिलाइ भएको हो,' श्रेष्ठले भने, 'हामीले कारबाही गर्न पनि सकेनौं।'
नगर्ची परियारका अनुसार हनुमानढोका संग्रहालयभित्रको त्रिशुलचोक (जहाँ विशेष चाडमा बाहेक सर्वसाधारणलाई जान बन्देज छ) मा बाजा बनाइएका थिए। तीन महिनाअघि क्रेन प्रयोग गरेर पर्खाल कटाउँदै नगरा घरमा दुवै बाजा पुर्‍याइएको थियो।

बसुन्धारामा बस दुर्घटना, १७ जना घाइते

काठमाडौं- राजधानीको बसुन्धारामा बस दुर्घटना हुँदा १७ जना घाइते भएका छन्। कोटेश्वरदेखि कलंकीतर्फ आउँदै गरेको सादा यातायातको बा२ख ४६३८ नम्बरको बस सडकबाट बाहिर गइ दुर्घटना भएको महानगरीय प्रहरी आयुक्तको कार्यालयले...

रौतहटमा आगलागी, १० घर जलेर नष्ट

रौतहट-रौतहटको गोनाही गाविसको दलित बस्तीमा शनिबार बिहान आगलागी हुँदा १० घर जलेर नष्ट भएका छन्। आगलागीबाट १ दर्जन भन्दा बढी चौपायसहित ३० लाख मुल्यबराबरको धनमालको क्षति भएको प्रहरीले जनाएको छ।

हिमपहिरोमा मृत्यु भएका पाँच जनाको शव काठमाडौं ल्याइयो

काठमाडौं- सगरमाथामा गएको हिमपहिरोमा परी मृत्यु भएका १२ मध्ये पाँच जनाको शव सेनाको एमआई-७० हेलिकप्टरमार्फत् काठमाडौं ल्याइएको छ। उनीहरुलाई पोष्टमार्टमका लागि महारजगंजस्थित टिचिङ अस्पतालमा पुर्‍याइएको संस्कृति,पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयका...

बलात्कार जोखिममा सुस्त र अपांग

गोरखा-सुस्त मनस्थिति तथा अपांग महिला–बालिका बलात्कारको अधिक जोखिममा रहेको पाइएको छ। बलात्कारपछि घटना बाहिरिने सम्भावना कम हुने आशमा पीडकले यस्ता महिला तथा बालिका पछ्याउने गरेका हुन्। अपराध लुकाउन सजिलो होस्...

९० किलोमिटर यात्रा सित्तैमा

बाग्लुङ-एकअर्कालाई भगाउने खेलमा यहाँका दुई यातायात समिति ९० किलोमिटर दुरी यात्रुलाई सित्तैमा यात्रा गराइरहेका छन्। बुर्तिवाङबाट बाग्लुङ बजार हुँदै काठमाडौंका लागि तोकिएको १३ सय रुपैयाँ भाडा घटाएर ६ सयमा झारेका...

बालबालिकालाई ‘रातो झोला’

बालबालिकालाई ‘रातो झोला’

हैबुङ, (सिन्धुपाल्चोक)- आठ–नौ कक्षा पुगेपछि पढाइ छोडेर बिदेसिने प्रवृत्तिले विद्यालय रित्तिने अवस्था भोग्दै आएको हिमाली गाउँ हैबुङमा भर्ना अभियान सुरु गरिएको छ।

चेपाङ बस्तीमा पानी अभाव

गोरखा-घ्याल्चोकबासीलाई खानेपानी पुगेकै छ। तैपनि उनीहरू केही दिनअघि दुई घन्टाको गाडीयात्रा छिचोल्दै सदरमुकाम धाए। हुल बाँधेर खानेपानी कार्यालय पुगे।

जसलाई भाग्यले बचायो

जसलाई भाग्यले बचायो

काठमाडौं-‘भाग्यले बाँचेँ,' शुक्रबार बिहान सगरमाथामा गएको हिमपहिरोमा परेर बाँच्न सफल सोलुखुम्बु वाकु–४ का २२ वर्षे दावाटासी शेर्पाले ग्रान्डी अस्पतालमा बिहानको घटना सम्भि्कए, ‘साथीहरूलाई गुमाउँदा दुःखी छु।'