Sunday 15 Chaitra, 2071 |
Menu

समाज

HUB

मुस्ताङमा १८ सय वर्ष पुरानो मुखुण्डो भेटियो

  • शुक्रबार २१ असार, २०७०
  • ज्ञान न्यौपाने
  • DISQUS_COMMENTS
(0 votes)
काठमाडौं - माथिल्लो मुस्ताङको सामजोङ गुफामा दुईवटा पुरातात्विक मुखुण्डो (मास्क) फेला परेका छन्। पुरातत्व विभाग र अमेरिकी उत्खनन टोलीले एक महिनाअघि गरेको खोजीमा करिब १८ सय वर्ष पुराना सुन र चाँदी मिश्रित मुखुण्डो फेला परेको हो।

प्राचीन मानिसले चिहानका रुपमा प्रयोग गरेको गुफामा मानव कंकालसँगै मुखुण्डो भेटिएको पुरातत्व विभागले जनाएको छ। उत्खननमा संलग्न व्यक्तिहरुका अनुसार मानव कंकाल तथा कुनै ठाउँमा जनावरका हाडखोरसँगै मुखुण्डोहरु भेटिएका थिए।

'चिहानमा मुखुण्डो भेटिनु सामान्य हो, मध्यएसियालगायत तिब्बत, मंगोलिया र उत्तरी भारतमा पनि यस्तै किसिमका प्रमाण भेटिएका छन्,' अध्ययनमा संलग्न पिटर एथेन्सले नागरिकसँगको इमेल सम्पर्कमा भने, 'अन्य हिमाली र मध्यएसिया क्षेत्रका उस्तै वस्तुसँग तुलना गरेर थप अध्ययन र परीक्षण गर्दैछौं।' मुखुण्डोको प्रकृति हेर्दा १५ देखि १८ सय वर्ष पुराना हुनसक्ने उनले बताए।

'हामीले यसप्रकारको मुखुण्डो यसअघि नै भेटिसकेका हौं,' उनले भने, 'यसमा प्राचीन सिल्करोड (रेशम मार्ग)को संस्कृति पनि जोडिएको छ। त्यसताकाका मान्छले यस्ता मुखुण्डो प्रयोग गरेका हुन सक्छन्।'

उत्खननमा संलग्न एथेन्सका अनुसार अघिल्लो वर्ष र अहिले भेटिएका मुखुण्डो उस्तै छन्। 'हामीले यसप्रकारको मुखुण्डो सन् २०११ मा पनि भेटेका थियौं,' उनले भने, 'अहिलेसम्म तीनवटा मुखुण्डो भेटिए।'

एथेन्सका अनुसार गुफा मानिस बस्नयोग्य थिएनन्, त्यसैले तिनलाई चिहानमा प्रयोग गरिएको हुनसक्छ। ठूला पहाड भत्किँदै गएपछि ती गुफाका केही भाग खेर गएकोे हुनसक्ने पनि उनले बताए।

विभागका पुरातत्व अधिकृत भाष्कर ज्ञवाली मान्छे मरेपछि मुखुण्डो पनि लाससँगै चिहानमा गाड्ने चलन रहेको अनुमान गर्छन्। एउटामा सुन बढी (तस्बिर हेर्नुस्) र अर्कामा चाँदी बढी रहेको उनले बताए। गुफाको चार भागमध्ये अन्तिममा मुखुण्डो भेटिएको थियो। मुखुण्डोको तस्बिर गोपनीयताका लागि भन्दै विभागले उपलब्ध गराएन। सन् २०११ मा थालिएको सामजोङ गुफा उत्खनन सम्पन्न भएको समेत उनले बताए।

'भेटिएका मुखुण्डो एकदमै पातला र त्यसमध्ये एउटा निकै जीर्ण अवस्थाको छ,' ज्ञवालीले भने, 'त्यसलाई स्थानीयको रोहवरमा गाउँमै राखेर आएका छौं।'

विभागका अनुसार यसअघि सामजोङमा भेटिएको मुखुण्डो भारतको हिमाञ्चलस्थित मलारी र चीनको ङारी प्रान्तस्थित तुइलिङ भिलेजका मुखुण्डोसँग मिल्दोजुल्दो छ। मुस्ताङ, मलारी र ङारी तीनै देशका प्राचीन हिमाली पदमार्ग हुन्।

'तीनै देशका यी क्षेत्रमा प्राचीन सिल्करोड रहेको पाइन्छ,' पुरातत्वविद विष्णुराज कार्कीले भने, 'यसले नेपाल पनि सिल्क शाखा मार्गमा परेको गतिलो आधार पेस गरेको छ।'

यसबाहेक चीनको पुरानो राजधानी सियान हुँदै इटलीको रोम र मध्यएसियाका विभिन्न क्षेत्रमा पुगेको व्यापारिक सिल्करोडमा दुई हजार वर्षअघिसम्म मानिस ओहोरदोहोर गरेको पाइन्छ। यसको शाखा मार्ग नेपालमा पर्छ भन्ने गतिलो प्रमाण सामजोङ गुफामा भेटिएको कपडा परीक्षणबाट पुष्टि भएको हो। 

'मुस्ताङमा भेटिएको सामग्री सिल्करोड क्षेत्रको संस्कृतिबाट आदानप्रदान भएको देखिन्छ,' कार्कीले भने, 'सिल्कको व्यापार गर्न ओहोरदोहोर गर्ने प्राचीन मानिस मुस्ताङमा बसेको पनि भेटिएको छ।' सिल्क रोड संस्कृति दुई हजार वर्ष अघिसम्म रहेको उनले बताए।

सामजोङ गुफा निकै भिरालो ठाउँमा छ। त्यहाँ जोकोही पुग्न नसक्ने ज्ञवालीले बताए। मुखुण्डोबाहेक उत्खनन क्रममा मालाका टुक्रा, माटोको स्तुपा, छालाका टुक्रा, एउटा बुद्धको मूर्तिलगायत सरसामान भेटिएको उनले जानकारी दिए।

छ वर्षदेखि मुस्ताङमा अध्ययन गरिरहेको टोलीले दोस्रोपटकको उत्खननमा मुखुण्डो भेटेको विभागले जनायो। उनीहरुको पाँचवर्षे उत्खनन सन् २०१७ सम्म जारी रहनेछ। मुस्ताङमा अहिलेसम्म ३ हजार वर्ष पुराना अवशेष भेटिएका छन्।

सिटी मार्केटको ६५ लाख उठ्न सकेन

काठमाडौं-महानगरपालिकाले ‘सिटी मार्केट'का पसलेबाट भाडाबापत लिनुपर्ने ६५ लाख रुपैयाँ उठाउन सकेको छैन। महानगरले मार्केटका पहिलेका व्यवस्थापकले पनि करिब दुई करोड रुपैयाँ नतिरेपछि पाँच महिनाअघि हटाएको थियो। तीनलाई हटाएर आफैं पैसा...

उच्चस्तरीय शिक्षा अयोग गठन

काठमाडौं-बदलिँदो परिवेश अनुसार शिक्षा क्षेत्रलाई नयाँ व्यवस्थापन गर्ने लक्ष्यसहित मन्त्रिपरिषदको शुक्रबार बसेको बैठकले उच्चस्तरीय शिक्षा अयोग गठन गरेको छ।

एभरेष्ट होटलमा लागेको आगो नियन्त्रणमा

एभरेष्ट होटलमा लागेको आगो नियन्त्रणमा

काठमाडौं-नयाँ बानेश्वरस्थित एभरेस्ट होटलमा आज बिहान भएको आगलागी नियन्त्रणमा आएको छ।

पूर्वबाट अब पहाडै–पहाड काठमाडौं

पूर्वबाट अब पहाडै–पहाड काठमाडौं

पाँचथर-मध्यपहाडी लोकमार्गको ट्र्याक जोडिएसँगै अब पूर्वी जिल्लाबाट पहाडै–पहाडको बाटो गाडीमा काठमाडौं पुग्न सकिने भएको छ। पूर्वी पहाड पाँचथर, ताप्लेजुङ, तेह्रथुमलगायत जिल्लाका स्थानीयलाई अब तराई नझरी सोझै राजधानी जान सक्ने भएका...

डाक्टर नहुँदा जाजरकोट पुगेका थिए डा. केसी

डाक्टर नहुँदा जाजरकोट पुगेका थिए डा. केसी

जाजरकोट-‘म जाजरकोट आउँदैछु।'टिचिङ अस्पतालका वरिष्ठ चिकित्सक डा. गोविन्द केसीले जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालय जाजरकोटका प्रमुख धीरजंग शाहलाई काठमाडौंबाटै फोन गरेर जाजरकोट आउने इच्छा व्यक्त गरे।यो गत वर्ष जेठ अन्तिमतिरको कुरा हो।

टिचिङमा दिनभर प्रदर्शन

टिचिङमा दिनभर प्रदर्शन

काठमाडौं-अस्पतालका भित्ता पोस्टर, मागपत्र र समर्थनमा जारी प्रेस विज्ञप्तिले ढाकिएका छन्। बाहिर बगैंचाभरि समाजका प्रतिष्ठित अनुहार ओहोरदोहोर गरिरहेका छन्। नजिकै टाँगिएको पालभित्र सेता कोटधारी कविता, मुक्तक सुनाउँदैछन्। कोही नाटकमार्फत सरकारमाथि...

प्रहरी जवानको मृत्यु

लमजुङ–जिल्ला प्रहरी कार्यालयमा कार्यरत एक प्रहरी जवानको मृत्यु भएको छ। रुपन्देही परहवा गाविस– २७ वर्षीय प्रहरी जवान निमप्रसाद सिंजापतिको हृदयघातका कारण शनिबार मृत्यु भएको हो। 

नेपाली भूमिमा छिरेका भारतीय वन रक्षकले गाेली चलाए, एक घाइते

बर्दिया–भारतीय वन रक्षकले शनिबार दिउँस गोली चलाउँदा एक जना नेपाली घाइते भएका छन्। नेपाल भारतको सीमासँग जोडिएको मुर्तिहा कतरनिया वन सुरक्षार्थ खटिएका वन रक्षकले गोली प्रहार गरेको स्थानीयले बताए।