Monday 3 Kartik, 2071 |
Menu

समाज

मुस्ताङमा १८ सय वर्ष पुरानो मुखुण्डो भेटियो

  • शुक्रबार २१ असार, २०७०
  • ज्ञान न्यौपाने
  • DISQUS_COMMENTS
(0 votes)
काठमाडौं - माथिल्लो मुस्ताङको सामजोङ गुफामा दुईवटा पुरातात्विक मुखुण्डो (मास्क) फेला परेका छन्। पुरातत्व विभाग र अमेरिकी उत्खनन टोलीले एक महिनाअघि गरेको खोजीमा करिब १८ सय वर्ष पुराना सुन र चाँदी मिश्रित मुखुण्डो फेला परेको हो।

प्राचीन मानिसले चिहानका रुपमा प्रयोग गरेको गुफामा मानव कंकालसँगै मुखुण्डो भेटिएको पुरातत्व विभागले जनाएको छ। उत्खननमा संलग्न व्यक्तिहरुका अनुसार मानव कंकाल तथा कुनै ठाउँमा जनावरका हाडखोरसँगै मुखुण्डोहरु भेटिएका थिए।

'चिहानमा मुखुण्डो भेटिनु सामान्य हो, मध्यएसियालगायत तिब्बत, मंगोलिया र उत्तरी भारतमा पनि यस्तै किसिमका प्रमाण भेटिएका छन्,' अध्ययनमा संलग्न पिटर एथेन्सले नागरिकसँगको इमेल सम्पर्कमा भने, 'अन्य हिमाली र मध्यएसिया क्षेत्रका उस्तै वस्तुसँग तुलना गरेर थप अध्ययन र परीक्षण गर्दैछौं।' मुखुण्डोको प्रकृति हेर्दा १५ देखि १८ सय वर्ष पुराना हुनसक्ने उनले बताए।

'हामीले यसप्रकारको मुखुण्डो यसअघि नै भेटिसकेका हौं,' उनले भने, 'यसमा प्राचीन सिल्करोड (रेशम मार्ग)को संस्कृति पनि जोडिएको छ। त्यसताकाका मान्छले यस्ता मुखुण्डो प्रयोग गरेका हुन सक्छन्।'

उत्खननमा संलग्न एथेन्सका अनुसार अघिल्लो वर्ष र अहिले भेटिएका मुखुण्डो उस्तै छन्। 'हामीले यसप्रकारको मुखुण्डो सन् २०११ मा पनि भेटेका थियौं,' उनले भने, 'अहिलेसम्म तीनवटा मुखुण्डो भेटिए।'

एथेन्सका अनुसार गुफा मानिस बस्नयोग्य थिएनन्, त्यसैले तिनलाई चिहानमा प्रयोग गरिएको हुनसक्छ। ठूला पहाड भत्किँदै गएपछि ती गुफाका केही भाग खेर गएकोे हुनसक्ने पनि उनले बताए।

विभागका पुरातत्व अधिकृत भाष्कर ज्ञवाली मान्छे मरेपछि मुखुण्डो पनि लाससँगै चिहानमा गाड्ने चलन रहेको अनुमान गर्छन्। एउटामा सुन बढी (तस्बिर हेर्नुस्) र अर्कामा चाँदी बढी रहेको उनले बताए। गुफाको चार भागमध्ये अन्तिममा मुखुण्डो भेटिएको थियो। मुखुण्डोको तस्बिर गोपनीयताका लागि भन्दै विभागले उपलब्ध गराएन। सन् २०११ मा थालिएको सामजोङ गुफा उत्खनन सम्पन्न भएको समेत उनले बताए।

'भेटिएका मुखुण्डो एकदमै पातला र त्यसमध्ये एउटा निकै जीर्ण अवस्थाको छ,' ज्ञवालीले भने, 'त्यसलाई स्थानीयको रोहवरमा गाउँमै राखेर आएका छौं।'

विभागका अनुसार यसअघि सामजोङमा भेटिएको मुखुण्डो भारतको हिमाञ्चलस्थित मलारी र चीनको ङारी प्रान्तस्थित तुइलिङ भिलेजका मुखुण्डोसँग मिल्दोजुल्दो छ। मुस्ताङ, मलारी र ङारी तीनै देशका प्राचीन हिमाली पदमार्ग हुन्।

'तीनै देशका यी क्षेत्रमा प्राचीन सिल्करोड रहेको पाइन्छ,' पुरातत्वविद विष्णुराज कार्कीले भने, 'यसले नेपाल पनि सिल्क शाखा मार्गमा परेको गतिलो आधार पेस गरेको छ।'

यसबाहेक चीनको पुरानो राजधानी सियान हुँदै इटलीको रोम र मध्यएसियाका विभिन्न क्षेत्रमा पुगेको व्यापारिक सिल्करोडमा दुई हजार वर्षअघिसम्म मानिस ओहोरदोहोर गरेको पाइन्छ। यसको शाखा मार्ग नेपालमा पर्छ भन्ने गतिलो प्रमाण सामजोङ गुफामा भेटिएको कपडा परीक्षणबाट पुष्टि भएको हो। 

'मुस्ताङमा भेटिएको सामग्री सिल्करोड क्षेत्रको संस्कृतिबाट आदानप्रदान भएको देखिन्छ,' कार्कीले भने, 'सिल्कको व्यापार गर्न ओहोरदोहोर गर्ने प्राचीन मानिस मुस्ताङमा बसेको पनि भेटिएको छ।' सिल्क रोड संस्कृति दुई हजार वर्ष अघिसम्म रहेको उनले बताए।

सामजोङ गुफा निकै भिरालो ठाउँमा छ। त्यहाँ जोकोही पुग्न नसक्ने ज्ञवालीले बताए। मुखुण्डोबाहेक उत्खनन क्रममा मालाका टुक्रा, माटोको स्तुपा, छालाका टुक्रा, एउटा बुद्धको मूर्तिलगायत सरसामान भेटिएको उनले जानकारी दिए।

छ वर्षदेखि मुस्ताङमा अध्ययन गरिरहेको टोलीले दोस्रोपटकको उत्खननमा मुखुण्डो भेटेको विभागले जनायो। उनीहरुको पाँचवर्षे उत्खनन सन् २०१७ सम्म जारी रहनेछ। मुस्ताङमा अहिलेसम्म ३ हजार वर्ष पुराना अवशेष भेटिएका छन्।

यात्रुबाहक बसमा २० किलो स्टोन फेला

काठमाडौं- स्थलमार्ग हुँदै उपत्यकामा स्टोन तस्करी हुने गरेको खुलेको छ। एक यात्रुबाहक बसमा प्रहरीले २० किलो विभिन्न प्रकृतिका स्टोन फेला परेपछि पछिल्लो समय स्टोन कारोबारीले उपत्यकामा स्टोन ल्याउन सार्वजनिक यातायातको...

लेन मिच्ने ५ सयलाई कारबाही

काठमाडौं- उपत्यकाका सडकमा सवारीको मनपरी बढेको भन्दै लेन अनुशासनमा कडाइ गर्दै आएको ट्राफिकले एक साता अवधिमा २५ सयभन्दा बढी चालकलाई कारबाही गरेको छ। चालकले लेन मिच्दै जथाभावी सवारी गुडाउन थालेपछि...

पत्रकार घिमिरेको सम्झनामा

पत्रकार घिमिरेको सम्झनामा

काठमाडौं- पत्रकार सञ्जीव घिमिरेको सम्झनामा नेपाल पत्रकार महासंघ रिपब्लिका शाखाले आइतबार श्रद्धान्जली सभा आयोजना गरेको छ। हृदयघातका कारण शनिबार निधन भएका पत्रकार घिमिरेको सम्झनामा नेपाल रिपब्लिक मिडियाको कार्यालय बागदरबार सुन्धारामा...

हिमपातमा ज्यान गुमाउने ४० पुगे

पोखरा/जुम्ला- 'हुडहुड' आँधी प्रभावले उच्च हिमाली क्षेत्रमा भएको हिमपात र हिमपहिरोमा ज्यान गुमाउनेको संख्या ४० पुगेको छ। मनाङ र मुस्ताङमा बिहीबार थप १० शव फेला परेका छन्। मुस्ताङमा ९ नेपाली...

भारतबाट सात भारी आखेटोपहार भित्रियो

महेन्द्रनगर- भारतीय सीमा पार गर्दै तस्करले दार्चुलाको उत्तरी नाकाबाट सात भारी बाघको छाला र हाड (अखेटोपहार) नेपाल भित्र्याएको खुलेको छ। बिहीबार राति नेपाल भित्र्याइएको अखेटोपहार उनीहरुले भरियामार्फत तिब्बतको ताक्लाकोटतर्फ लगेको...

मौसम सूचना दिने संयन्त्र छैन

काठमाडौं- हिमपातमा ज्यान गुमाउनेको संख्या आइतबार साँझसम्म ४० पुगेको छ। घाइते र उद्धार गरिएकाहरूको नाम र संख्या रेकर्ड राख्न सरकार असफल छ। हराइरहेका सर्वसाधारणतिर त ध्यान दिनै भ्याएको छैन।

जोरपाटीमा आगलागी

काठमाडौं– जोरपाटी दक्षिणढोकाको एक मोटर ग्यारेजमा अाइतबार राति आगलागी भएको छ। ग्यारेजमा प्रज्वलनशील पदार्थ भएकाले आगलागी ठूलो भएको प्रहरीले जनाएको छ। नेपाल प्रहरी, सशस्त्र र स्थानीयवासीले दमकलको सहयोगमा आगो नियन्त्रणमा...

तीन किलो चाँदीसहित तीन भारतीय पक्राउ

विराटनगर– भारतबाट आउने ट्रकबाट तीन किलो चाँदीका सामान ल्याउँदै गरेको अवस्थामा विराटनगर भन्सारनजिक तीन भारतीय नागरिक पक्राउ परेका छन्।