Thursday 5 Bhadra, 2071 |
Menu

समाज

मुस्ताङमा १८ सय वर्ष पुरानो मुखुण्डो भेटियो

  • शुक्रबार २१ असार, २०७०
  • ज्ञान न्यौपाने
  • DISQUS_COMMENTS
(0 votes)
काठमाडौं - माथिल्लो मुस्ताङको सामजोङ गुफामा दुईवटा पुरातात्विक मुखुण्डो (मास्क) फेला परेका छन्। पुरातत्व विभाग र अमेरिकी उत्खनन टोलीले एक महिनाअघि गरेको खोजीमा करिब १८ सय वर्ष पुराना सुन र चाँदी मिश्रित मुखुण्डो फेला परेको हो।

प्राचीन मानिसले चिहानका रुपमा प्रयोग गरेको गुफामा मानव कंकालसँगै मुखुण्डो भेटिएको पुरातत्व विभागले जनाएको छ। उत्खननमा संलग्न व्यक्तिहरुका अनुसार मानव कंकाल तथा कुनै ठाउँमा जनावरका हाडखोरसँगै मुखुण्डोहरु भेटिएका थिए।

'चिहानमा मुखुण्डो भेटिनु सामान्य हो, मध्यएसियालगायत तिब्बत, मंगोलिया र उत्तरी भारतमा पनि यस्तै किसिमका प्रमाण भेटिएका छन्,' अध्ययनमा संलग्न पिटर एथेन्सले नागरिकसँगको इमेल सम्पर्कमा भने, 'अन्य हिमाली र मध्यएसिया क्षेत्रका उस्तै वस्तुसँग तुलना गरेर थप अध्ययन र परीक्षण गर्दैछौं।' मुखुण्डोको प्रकृति हेर्दा १५ देखि १८ सय वर्ष पुराना हुनसक्ने उनले बताए।

'हामीले यसप्रकारको मुखुण्डो यसअघि नै भेटिसकेका हौं,' उनले भने, 'यसमा प्राचीन सिल्करोड (रेशम मार्ग)को संस्कृति पनि जोडिएको छ। त्यसताकाका मान्छले यस्ता मुखुण्डो प्रयोग गरेका हुन सक्छन्।'

उत्खननमा संलग्न एथेन्सका अनुसार अघिल्लो वर्ष र अहिले भेटिएका मुखुण्डो उस्तै छन्। 'हामीले यसप्रकारको मुखुण्डो सन् २०११ मा पनि भेटेका थियौं,' उनले भने, 'अहिलेसम्म तीनवटा मुखुण्डो भेटिए।'

एथेन्सका अनुसार गुफा मानिस बस्नयोग्य थिएनन्, त्यसैले तिनलाई चिहानमा प्रयोग गरिएको हुनसक्छ। ठूला पहाड भत्किँदै गएपछि ती गुफाका केही भाग खेर गएकोे हुनसक्ने पनि उनले बताए।

विभागका पुरातत्व अधिकृत भाष्कर ज्ञवाली मान्छे मरेपछि मुखुण्डो पनि लाससँगै चिहानमा गाड्ने चलन रहेको अनुमान गर्छन्। एउटामा सुन बढी (तस्बिर हेर्नुस्) र अर्कामा चाँदी बढी रहेको उनले बताए। गुफाको चार भागमध्ये अन्तिममा मुखुण्डो भेटिएको थियो। मुखुण्डोको तस्बिर गोपनीयताका लागि भन्दै विभागले उपलब्ध गराएन। सन् २०११ मा थालिएको सामजोङ गुफा उत्खनन सम्पन्न भएको समेत उनले बताए।

'भेटिएका मुखुण्डो एकदमै पातला र त्यसमध्ये एउटा निकै जीर्ण अवस्थाको छ,' ज्ञवालीले भने, 'त्यसलाई स्थानीयको रोहवरमा गाउँमै राखेर आएका छौं।'

विभागका अनुसार यसअघि सामजोङमा भेटिएको मुखुण्डो भारतको हिमाञ्चलस्थित मलारी र चीनको ङारी प्रान्तस्थित तुइलिङ भिलेजका मुखुण्डोसँग मिल्दोजुल्दो छ। मुस्ताङ, मलारी र ङारी तीनै देशका प्राचीन हिमाली पदमार्ग हुन्।

'तीनै देशका यी क्षेत्रमा प्राचीन सिल्करोड रहेको पाइन्छ,' पुरातत्वविद विष्णुराज कार्कीले भने, 'यसले नेपाल पनि सिल्क शाखा मार्गमा परेको गतिलो आधार पेस गरेको छ।'

यसबाहेक चीनको पुरानो राजधानी सियान हुँदै इटलीको रोम र मध्यएसियाका विभिन्न क्षेत्रमा पुगेको व्यापारिक सिल्करोडमा दुई हजार वर्षअघिसम्म मानिस ओहोरदोहोर गरेको पाइन्छ। यसको शाखा मार्ग नेपालमा पर्छ भन्ने गतिलो प्रमाण सामजोङ गुफामा भेटिएको कपडा परीक्षणबाट पुष्टि भएको हो। 

'मुस्ताङमा भेटिएको सामग्री सिल्करोड क्षेत्रको संस्कृतिबाट आदानप्रदान भएको देखिन्छ,' कार्कीले भने, 'सिल्कको व्यापार गर्न ओहोरदोहोर गर्ने प्राचीन मानिस मुस्ताङमा बसेको पनि भेटिएको छ।' सिल्क रोड संस्कृति दुई हजार वर्ष अघिसम्म रहेको उनले बताए।

सामजोङ गुफा निकै भिरालो ठाउँमा छ। त्यहाँ जोकोही पुग्न नसक्ने ज्ञवालीले बताए। मुखुण्डोबाहेक उत्खनन क्रममा मालाका टुक्रा, माटोको स्तुपा, छालाका टुक्रा, एउटा बुद्धको मूर्तिलगायत सरसामान भेटिएको उनले जानकारी दिए।

छ वर्षदेखि मुस्ताङमा अध्ययन गरिरहेको टोलीले दोस्रोपटकको उत्खननमा मुखुण्डो भेटेको विभागले जनायो। उनीहरुको पाँचवर्षे उत्खनन सन् २०१७ सम्म जारी रहनेछ। मुस्ताङमा अहिलेसम्म ३ हजार वर्ष पुराना अवशेष भेटिएका छन्।
पहिरोपछिको पीर (फोटोफिचर)

पहिरोपछिको पीर (फोटोफिचर)

सिन्धुपाल्चोक– डेढ सयभन्दा बढिको ज्यान जाने गरी कान्लेको पहिरो गएको तीन साता बितिसक्दा पनि पीडितको पुनर्स्थापनामा खासै पहल भएको छैन। एउटा पूरा बस्ती पहिरोमा जाँदा ४० भन्दा बढी घर बगेको...

पुल बगाउँदा ४३ विद्यार्थी घरमै थन्किए

महेन्द्रनगर– बाढीले पुल बगाउँदा बझाङको दुर्र्गम गाउँका ४३ जना विद्यार्थी घरमै थन्किएका छन्। बझाङको काँडा–९ निउँना गाउँका विद्यार्थी नदीमा पुल नहुँदा विद्यालय जानबाट वञ्चित भएका हुन्।

खोरबाट उम्केको बाघले नै मान्छे मारेको खुलासा

चितवन– निकुञ्ज कार्यालयले नियन्त्रणमा लिएको बाघ खोरबाट उम्केर मान्छे मारेको खुलासा भएको छ। मंगलबार निकुञ्जको मुख्यालय कसरामा रहेको गिद्ध प्रजनन् केन्द्रका कर्मचारीलाई केन्द्रनजिक खोरमा थुनेर राखेको बाघले नै मारेको निकुञ्ज...

होटल मालिकसहित यौनधन्दामा संलग्न छ पक्राउ

सिरहा- इलाका प्रहरी कार्यालय लहानले लहान नगरपालिका–३ हस्पिटल चोकस्थित न्यु दीप होटलका मालिक र यौनधन्दामा संलग्न छ जनालाई पक्राउ गरेको छ। आज बिहान ४ बजे होटलमा छापा मारेर यौनधन्दामा संलग्न...

रसुवा बन्द निस्तेज गर्न प्रहरीलाई 'हाई अर्लट'

रसुवा- जिल्ला प्रहरी कार्यालय रसुवाले आजबाट जिल्ला आउने शंकास्पद युवालाई प्रवेश निषेधदेखि चेक जाँचमा कडाइ गरेको जनाएको छ। जिल्लाको कालिकास्थान रहेको प्रहरी चेक पोष्टले मोटरसाइकल र बसमा आएका युवालाई बिशेष...

खोलाले बगाएर विदेशी नागरिकको मृत्यु

नेपालगन्ज- पूर्वपश्चिम राजमार्गको परुवा खोलाले बगाउँदा विदेशी नागरिककको मृत्यु भएको छ। अमेरिका भर्जेनिया निवासी ८२ वर्षीय जोसेफ इड्वार्ड हुइलरको बगेर मृतयु भएको हो। बिहीबार बिहान ३ बजेतिर खोला तर्ने क्रममा...

विषालु च्याउ खाँदा पाँच जना बिरामी

गोरखा- गोरखा नगरपालिका-१ पोखरीथोकमा च्याउ खाँदा पाँच जना बिरामी परेका छन्। बिहीबार बिहान नजिकैको जंगलबाट ल्याएको चाम्रे च्याउ खाँदा उनीहरु बिरामी परेका हुन्। च्याउँ खानेवितिकै बान्ता गर्न थालेपछि उपचारका लागि...

त्रिशुलीमा ट्रक खस्दा एकको मृत्यु

धादिङ - पृथ्वी राजमार्ग अन्तर्गत धादिङको मलेखु नजिकै हिलटपमोड बाट त्रिशुली नदीमा ट्रक खस्दा एक जनाको घटनास्थलमै मृत्यु भएको छ। दुर्घटनामा परी आठ जना भाइते भएका छन्।