Tuesday 12 Shrawn, 2072 |
Menu

समाज

ist-cc

मुस्ताङमा १८ सय वर्ष पुरानो मुखुण्डो भेटियो

  • शुक्रबार २१ असार, २०७०
  • ज्ञान न्यौपाने
  • DISQUS_COMMENTS
(0 votes)
काठमाडौं - माथिल्लो मुस्ताङको सामजोङ गुफामा दुईवटा पुरातात्विक मुखुण्डो (मास्क) फेला परेका छन्। पुरातत्व विभाग र अमेरिकी उत्खनन टोलीले एक महिनाअघि गरेको खोजीमा करिब १८ सय वर्ष पुराना सुन र चाँदी मिश्रित मुखुण्डो फेला परेको हो।

प्राचीन मानिसले चिहानका रुपमा प्रयोग गरेको गुफामा मानव कंकालसँगै मुखुण्डो भेटिएको पुरातत्व विभागले जनाएको छ। उत्खननमा संलग्न व्यक्तिहरुका अनुसार मानव कंकाल तथा कुनै ठाउँमा जनावरका हाडखोरसँगै मुखुण्डोहरु भेटिएका थिए।

'चिहानमा मुखुण्डो भेटिनु सामान्य हो, मध्यएसियालगायत तिब्बत, मंगोलिया र उत्तरी भारतमा पनि यस्तै किसिमका प्रमाण भेटिएका छन्,' अध्ययनमा संलग्न पिटर एथेन्सले नागरिकसँगको इमेल सम्पर्कमा भने, 'अन्य हिमाली र मध्यएसिया क्षेत्रका उस्तै वस्तुसँग तुलना गरेर थप अध्ययन र परीक्षण गर्दैछौं।' मुखुण्डोको प्रकृति हेर्दा १५ देखि १८ सय वर्ष पुराना हुनसक्ने उनले बताए।

'हामीले यसप्रकारको मुखुण्डो यसअघि नै भेटिसकेका हौं,' उनले भने, 'यसमा प्राचीन सिल्करोड (रेशम मार्ग)को संस्कृति पनि जोडिएको छ। त्यसताकाका मान्छले यस्ता मुखुण्डो प्रयोग गरेका हुन सक्छन्।'

उत्खननमा संलग्न एथेन्सका अनुसार अघिल्लो वर्ष र अहिले भेटिएका मुखुण्डो उस्तै छन्। 'हामीले यसप्रकारको मुखुण्डो सन् २०११ मा पनि भेटेका थियौं,' उनले भने, 'अहिलेसम्म तीनवटा मुखुण्डो भेटिए।'

एथेन्सका अनुसार गुफा मानिस बस्नयोग्य थिएनन्, त्यसैले तिनलाई चिहानमा प्रयोग गरिएको हुनसक्छ। ठूला पहाड भत्किँदै गएपछि ती गुफाका केही भाग खेर गएकोे हुनसक्ने पनि उनले बताए।

विभागका पुरातत्व अधिकृत भाष्कर ज्ञवाली मान्छे मरेपछि मुखुण्डो पनि लाससँगै चिहानमा गाड्ने चलन रहेको अनुमान गर्छन्। एउटामा सुन बढी (तस्बिर हेर्नुस्) र अर्कामा चाँदी बढी रहेको उनले बताए। गुफाको चार भागमध्ये अन्तिममा मुखुण्डो भेटिएको थियो। मुखुण्डोको तस्बिर गोपनीयताका लागि भन्दै विभागले उपलब्ध गराएन। सन् २०११ मा थालिएको सामजोङ गुफा उत्खनन सम्पन्न भएको समेत उनले बताए।

'भेटिएका मुखुण्डो एकदमै पातला र त्यसमध्ये एउटा निकै जीर्ण अवस्थाको छ,' ज्ञवालीले भने, 'त्यसलाई स्थानीयको रोहवरमा गाउँमै राखेर आएका छौं।'

विभागका अनुसार यसअघि सामजोङमा भेटिएको मुखुण्डो भारतको हिमाञ्चलस्थित मलारी र चीनको ङारी प्रान्तस्थित तुइलिङ भिलेजका मुखुण्डोसँग मिल्दोजुल्दो छ। मुस्ताङ, मलारी र ङारी तीनै देशका प्राचीन हिमाली पदमार्ग हुन्।

'तीनै देशका यी क्षेत्रमा प्राचीन सिल्करोड रहेको पाइन्छ,' पुरातत्वविद विष्णुराज कार्कीले भने, 'यसले नेपाल पनि सिल्क शाखा मार्गमा परेको गतिलो आधार पेस गरेको छ।'

यसबाहेक चीनको पुरानो राजधानी सियान हुँदै इटलीको रोम र मध्यएसियाका विभिन्न क्षेत्रमा पुगेको व्यापारिक सिल्करोडमा दुई हजार वर्षअघिसम्म मानिस ओहोरदोहोर गरेको पाइन्छ। यसको शाखा मार्ग नेपालमा पर्छ भन्ने गतिलो प्रमाण सामजोङ गुफामा भेटिएको कपडा परीक्षणबाट पुष्टि भएको हो। 

'मुस्ताङमा भेटिएको सामग्री सिल्करोड क्षेत्रको संस्कृतिबाट आदानप्रदान भएको देखिन्छ,' कार्कीले भने, 'सिल्कको व्यापार गर्न ओहोरदोहोर गर्ने प्राचीन मानिस मुस्ताङमा बसेको पनि भेटिएको छ।' सिल्क रोड संस्कृति दुई हजार वर्ष अघिसम्म रहेको उनले बताए।

सामजोङ गुफा निकै भिरालो ठाउँमा छ। त्यहाँ जोकोही पुग्न नसक्ने ज्ञवालीले बताए। मुखुण्डोबाहेक उत्खनन क्रममा मालाका टुक्रा, माटोको स्तुपा, छालाका टुक्रा, एउटा बुद्धको मूर्तिलगायत सरसामान भेटिएको उनले जानकारी दिए।

छ वर्षदेखि मुस्ताङमा अध्ययन गरिरहेको टोलीले दोस्रोपटकको उत्खननमा मुखुण्डो भेटेको विभागले जनायो। उनीहरुको पाँचवर्षे उत्खनन सन् २०१७ सम्म जारी रहनेछ। मुस्ताङमा अहिलेसम्म ३ हजार वर्ष पुराना अवशेष भेटिएका छन्।

प्रतिक्रिया

हिन्दुधर्मालम्बी र प्रहरीबीच झडप

इटहरी–हिन्दुराज्यको माग गर्दै हिन्दुधर्मालम्बीले निकालेको जुलुसमा प्रहरीले हस्तक्षेप गर्दा ६ जना घाइते भएका छन् ।

बैतडीमा फेरि चितुवा आक्रमण, बालिका गम्भीर घाइते

भीमदत्तनगर– बैतडीमा चितुवाको आक्रमणबाट फेरि एक बालिका गम्भीर घाइते भएकी छन्।

साख फर्काउनै सकस

साख फर्काउनै सकस

गोरखा- गुरुङ र घले बाहुल्य रहेको सुन्दर बस्ती। होमस्टेमा नेपालकै नमुना। मौलिक रहनसहन र छुट्टै पहिचान। वैशाख १२ को भूकम्पले केन्द्रविन्दु बनाएपछि बारपाकको यो परिचय खोसिएको छ। बाह्रै मास पर्यटकले...

किर्तेमा सजाय तोकिएका कर्मचारी कार्यालयमै

मकवानपुर- किर्ते कागजपत्र बनाई अर्काको जमिन बिक्री गरेको ठहर गर्दै पुनरावेदन अदालत हेटौंडाले उपमहानगरपालिकाका दुई कर्मचारीलाई कैद सजाय र नगद जरिवाना तोके पनि ती कर्मचारीहरु अहिलेसम्म कार्यालयमा नियमित कामकाज गर्दै...

जिल्ला जोड्ने पुल बगाएपछि जनजीवन कष्टकर

दोलखा- शनिबार राति लामोसाँघु-जिरी सडक खण्डस्थित चरंगे खोलामा आएको बाढीले पुल बगाएपछि जिल्लाको जनजीवन कष्टकर बन्दै गएको छ। पुल बगेपछि राजधानी ओहोरदोहोर गर्न रामेछाप सदरमुकाम हुँदै खुर्कोट निस्केर बिपी राजमार्ग...

सरकारी कार्यालयमै अशुद्ध खानेपानी

पोखरा- सेवाग्राहीको अत्यधिक भीड लाग्ने कार्यालयमध्येमा पर्छ मालपोत। घन्टौं पर्खेपछि मात्रै पालो आउँछ। सजिलो काम पनि लाटासोझाले सजिलै गर्न नसक्ने यो ठाउँमा आफ्नो पालो पर्खंदा–पर्खंदा तिर्खा लाग्यो भने कार्यालयमा पिउने...

लागुऔषधले समाज छियाछिया

बुटवल- ब्रिटिस आर्मीमा कार्यरत बाबु चाहन्थे—'राम्रो पढेर छोरो डाक्टर–इञ्जिनियर होस्, स्वदेशमै बसेर व्यापार व्यवसाय गरोस्, आफूझैं पराइ भूमिमा राइफल समाउन नपरोस्। यही चाहनाले छोरा विश्वासलाई बाबु बोमप्रसाद गुरुङले कहिल्यै अभाव...

सीमामा भारतीय बाँध :बल्झिइरहने पुरानै घाउ

सीमामा भारतीय बाँध :बल्झिइरहने पुरानै घाउ

हिरमिनिया- बाँके–२ का तत्कालीन सांसद सुशील कोइराला तेस्रो प्रतिनिधिसभाको परराष्ट्र तथा मानवअधिकार समितिमा सदस्य थिए। उक्त समितिले २०५८ सालमा सर्वसम्मतिले निर्णय गरेको थियो, 'भारतले बाँके जिल्लाको सीमा क्षेत्रमा लक्ष्मणपुर बाँध...