Wednesday 7 Shrawn, 2071 |
Menu

समाज

मुस्ताङमा १८ सय वर्ष पुरानो मुखुण्डो भेटियो

  • शुक्रबार २१ असार, २०७०
  • ज्ञान न्यौपाने
  • DISQUS_COMMENTS
(0 votes)
काठमाडौं - माथिल्लो मुस्ताङको सामजोङ गुफामा दुईवटा पुरातात्विक मुखुण्डो (मास्क) फेला परेका छन्। पुरातत्व विभाग र अमेरिकी उत्खनन टोलीले एक महिनाअघि गरेको खोजीमा करिब १८ सय वर्ष पुराना सुन र चाँदी मिश्रित मुखुण्डो फेला परेको हो।

प्राचीन मानिसले चिहानका रुपमा प्रयोग गरेको गुफामा मानव कंकालसँगै मुखुण्डो भेटिएको पुरातत्व विभागले जनाएको छ। उत्खननमा संलग्न व्यक्तिहरुका अनुसार मानव कंकाल तथा कुनै ठाउँमा जनावरका हाडखोरसँगै मुखुण्डोहरु भेटिएका थिए।

'चिहानमा मुखुण्डो भेटिनु सामान्य हो, मध्यएसियालगायत तिब्बत, मंगोलिया र उत्तरी भारतमा पनि यस्तै किसिमका प्रमाण भेटिएका छन्,' अध्ययनमा संलग्न पिटर एथेन्सले नागरिकसँगको इमेल सम्पर्कमा भने, 'अन्य हिमाली र मध्यएसिया क्षेत्रका उस्तै वस्तुसँग तुलना गरेर थप अध्ययन र परीक्षण गर्दैछौं।' मुखुण्डोको प्रकृति हेर्दा १५ देखि १८ सय वर्ष पुराना हुनसक्ने उनले बताए।

'हामीले यसप्रकारको मुखुण्डो यसअघि नै भेटिसकेका हौं,' उनले भने, 'यसमा प्राचीन सिल्करोड (रेशम मार्ग)को संस्कृति पनि जोडिएको छ। त्यसताकाका मान्छले यस्ता मुखुण्डो प्रयोग गरेका हुन सक्छन्।'

उत्खननमा संलग्न एथेन्सका अनुसार अघिल्लो वर्ष र अहिले भेटिएका मुखुण्डो उस्तै छन्। 'हामीले यसप्रकारको मुखुण्डो सन् २०११ मा पनि भेटेका थियौं,' उनले भने, 'अहिलेसम्म तीनवटा मुखुण्डो भेटिए।'

एथेन्सका अनुसार गुफा मानिस बस्नयोग्य थिएनन्, त्यसैले तिनलाई चिहानमा प्रयोग गरिएको हुनसक्छ। ठूला पहाड भत्किँदै गएपछि ती गुफाका केही भाग खेर गएकोे हुनसक्ने पनि उनले बताए।

विभागका पुरातत्व अधिकृत भाष्कर ज्ञवाली मान्छे मरेपछि मुखुण्डो पनि लाससँगै चिहानमा गाड्ने चलन रहेको अनुमान गर्छन्। एउटामा सुन बढी (तस्बिर हेर्नुस्) र अर्कामा चाँदी बढी रहेको उनले बताए। गुफाको चार भागमध्ये अन्तिममा मुखुण्डो भेटिएको थियो। मुखुण्डोको तस्बिर गोपनीयताका लागि भन्दै विभागले उपलब्ध गराएन। सन् २०११ मा थालिएको सामजोङ गुफा उत्खनन सम्पन्न भएको समेत उनले बताए।

'भेटिएका मुखुण्डो एकदमै पातला र त्यसमध्ये एउटा निकै जीर्ण अवस्थाको छ,' ज्ञवालीले भने, 'त्यसलाई स्थानीयको रोहवरमा गाउँमै राखेर आएका छौं।'

विभागका अनुसार यसअघि सामजोङमा भेटिएको मुखुण्डो भारतको हिमाञ्चलस्थित मलारी र चीनको ङारी प्रान्तस्थित तुइलिङ भिलेजका मुखुण्डोसँग मिल्दोजुल्दो छ। मुस्ताङ, मलारी र ङारी तीनै देशका प्राचीन हिमाली पदमार्ग हुन्।

'तीनै देशका यी क्षेत्रमा प्राचीन सिल्करोड रहेको पाइन्छ,' पुरातत्वविद विष्णुराज कार्कीले भने, 'यसले नेपाल पनि सिल्क शाखा मार्गमा परेको गतिलो आधार पेस गरेको छ।'

यसबाहेक चीनको पुरानो राजधानी सियान हुँदै इटलीको रोम र मध्यएसियाका विभिन्न क्षेत्रमा पुगेको व्यापारिक सिल्करोडमा दुई हजार वर्षअघिसम्म मानिस ओहोरदोहोर गरेको पाइन्छ। यसको शाखा मार्ग नेपालमा पर्छ भन्ने गतिलो प्रमाण सामजोङ गुफामा भेटिएको कपडा परीक्षणबाट पुष्टि भएको हो। 

'मुस्ताङमा भेटिएको सामग्री सिल्करोड क्षेत्रको संस्कृतिबाट आदानप्रदान भएको देखिन्छ,' कार्कीले भने, 'सिल्कको व्यापार गर्न ओहोरदोहोर गर्ने प्राचीन मानिस मुस्ताङमा बसेको पनि भेटिएको छ।' सिल्क रोड संस्कृति दुई हजार वर्ष अघिसम्म रहेको उनले बताए।

सामजोङ गुफा निकै भिरालो ठाउँमा छ। त्यहाँ जोकोही पुग्न नसक्ने ज्ञवालीले बताए। मुखुण्डोबाहेक उत्खनन क्रममा मालाका टुक्रा, माटोको स्तुपा, छालाका टुक्रा, एउटा बुद्धको मूर्तिलगायत सरसामान भेटिएको उनले जानकारी दिए।

छ वर्षदेखि मुस्ताङमा अध्ययन गरिरहेको टोलीले दोस्रोपटकको उत्खननमा मुखुण्डो भेटेको विभागले जनायो। उनीहरुको पाँचवर्षे उत्खनन सन् २०१७ सम्म जारी रहनेछ। मुस्ताङमा अहिलेसम्म ३ हजार वर्ष पुराना अवशेष भेटिएका छन्।

कोलकातामा भानु जयन्ती

कोलकाता (पश्चिम बङ्गाल)- आदिकवि भानुभक्त आचार्यको दुईसयौँ जन्मशताब्दी समारोह आइतबार कवितावाचन, सांस्कृतिक कार्यक्रमका साथ मनाइयो।

विवाह गर्न गएकी युवतीको कंकाल भेटियो

दाङ— विवाह गर्न भनेर घरबाट भागेर निस्केकी दाङ देउखुरीकी एक युवतीको २ महिनापछि कंकाल भेटिएको छ। २ महिना अघि विवाह गर्न भनेर घरबाट निस्किएकी सतवरीया ५ की २२ बर्षिया हेमा...

सत्र वर्षदेखि फरार महिला जेल चलान

गौशाला-जारी मुद्दाअन्तर्गत १७ वर्षदेखि फरार रहेकी एक महिला अभियुक्तलाई महोत्तरी जिल्ला अदालतले जेल चलान गरेको छ। जिल्लाको धीरापुर गाविस–८ की ४२ वर्षीया तेतरी भन्ने मोमिन खातुनलाई जिल्ला अदालत महोत्तरीले जारी...

काबुल विमानस्थलमा आत्मघाती आक्रमण, एक नेपालीको मृत्यु, दुई घाइते

काबुल—अफगानिस्तानको राजधानी काबुलको विमानस्थल बाहिर मंगलबार भएको आत्मघाती आक्रमणमा परी धरानका गंगा लिम्बु सहित ६ जनाको मृत्यु भएको छ। अन्य दुई नेपाली अनिल गुरुङ र मेघ गुरुङ घाइते छन्।

बाघको छालासहित समातिएकालाई पाँच वर्ष कैद

चितवन- बाघको छालासहित समातिएका एकजना व्यक्तिलाई चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जले पाँच वर्ष कैद सुनाएको छ। २०६९ साल साउन १२ मा समातिएका मकवानपुर काँकडा गाविस वडा नं. ४ स्थायी घर भइ मकवानपुर...

विश्व 'हेन्डराइटिङ' प्रतियोगितामा नेपालकी स्वर्णीमा शाक्य प्रथम

विश्व 'हेन्डराइटिङ' प्रतियोगितामा नेपालकी स्वर्णीमा शाक्य प्रथम

काठमाडौं– अमेरिकाको न्युयोर्कमा भएको विश्व 'हेन्डराइटिङ' प्रतियोगिता २०१४ मा काठमाडौं ओमबाहलकी १२ वर्षीय स्वर्णीमा शाक्य प्रथम भएकी छिन्।

प्रहरी जवान जोशीको रहस्यमय ढङ्गबाट मृत्यु

चितवन-सीमा सुरक्षाबल कञ्चनपुरमा कार्यरत सशस्त्र प्रहरी जवान गणेश जोशीको रहस्यमय ढङ्गबाट आज बिहान यहाँ मृत्यु भएको छ।

छातीमा खुकुरी खोपिएर बालकको ज्यान गयो

खोटाङ– धार लगाउँदै गरेको खुकुरी छातीमा घोपिएर खोटाङमा एक बालकको ज्यान गएको छ। घरको पिँढीमा बसेर खुकुरीमा धार लगाउनेक्रममा पल्टिँदा छातीमा खुकुरी रोपिएर राजापानी–७ का ११ वर्षीय प्रदिप राईको ज्यान...