Monday 14 Baishak, 2072 |
Menu

समाज

sagoon

मुस्ताङमा १८ सय वर्ष पुरानो मुखुण्डो भेटियो

  • शुक्रबार २१ असार, २०७०
  • ज्ञान न्यौपाने
  • DISQUS_COMMENTS
(0 votes)
काठमाडौं - माथिल्लो मुस्ताङको सामजोङ गुफामा दुईवटा पुरातात्विक मुखुण्डो (मास्क) फेला परेका छन्। पुरातत्व विभाग र अमेरिकी उत्खनन टोलीले एक महिनाअघि गरेको खोजीमा करिब १८ सय वर्ष पुराना सुन र चाँदी मिश्रित मुखुण्डो फेला परेको हो।

प्राचीन मानिसले चिहानका रुपमा प्रयोग गरेको गुफामा मानव कंकालसँगै मुखुण्डो भेटिएको पुरातत्व विभागले जनाएको छ। उत्खननमा संलग्न व्यक्तिहरुका अनुसार मानव कंकाल तथा कुनै ठाउँमा जनावरका हाडखोरसँगै मुखुण्डोहरु भेटिएका थिए।

'चिहानमा मुखुण्डो भेटिनु सामान्य हो, मध्यएसियालगायत तिब्बत, मंगोलिया र उत्तरी भारतमा पनि यस्तै किसिमका प्रमाण भेटिएका छन्,' अध्ययनमा संलग्न पिटर एथेन्सले नागरिकसँगको इमेल सम्पर्कमा भने, 'अन्य हिमाली र मध्यएसिया क्षेत्रका उस्तै वस्तुसँग तुलना गरेर थप अध्ययन र परीक्षण गर्दैछौं।' मुखुण्डोको प्रकृति हेर्दा १५ देखि १८ सय वर्ष पुराना हुनसक्ने उनले बताए।

'हामीले यसप्रकारको मुखुण्डो यसअघि नै भेटिसकेका हौं,' उनले भने, 'यसमा प्राचीन सिल्करोड (रेशम मार्ग)को संस्कृति पनि जोडिएको छ। त्यसताकाका मान्छले यस्ता मुखुण्डो प्रयोग गरेका हुन सक्छन्।'

उत्खननमा संलग्न एथेन्सका अनुसार अघिल्लो वर्ष र अहिले भेटिएका मुखुण्डो उस्तै छन्। 'हामीले यसप्रकारको मुखुण्डो सन् २०११ मा पनि भेटेका थियौं,' उनले भने, 'अहिलेसम्म तीनवटा मुखुण्डो भेटिए।'

एथेन्सका अनुसार गुफा मानिस बस्नयोग्य थिएनन्, त्यसैले तिनलाई चिहानमा प्रयोग गरिएको हुनसक्छ। ठूला पहाड भत्किँदै गएपछि ती गुफाका केही भाग खेर गएकोे हुनसक्ने पनि उनले बताए।

विभागका पुरातत्व अधिकृत भाष्कर ज्ञवाली मान्छे मरेपछि मुखुण्डो पनि लाससँगै चिहानमा गाड्ने चलन रहेको अनुमान गर्छन्। एउटामा सुन बढी (तस्बिर हेर्नुस्) र अर्कामा चाँदी बढी रहेको उनले बताए। गुफाको चार भागमध्ये अन्तिममा मुखुण्डो भेटिएको थियो। मुखुण्डोको तस्बिर गोपनीयताका लागि भन्दै विभागले उपलब्ध गराएन। सन् २०११ मा थालिएको सामजोङ गुफा उत्खनन सम्पन्न भएको समेत उनले बताए।

'भेटिएका मुखुण्डो एकदमै पातला र त्यसमध्ये एउटा निकै जीर्ण अवस्थाको छ,' ज्ञवालीले भने, 'त्यसलाई स्थानीयको रोहवरमा गाउँमै राखेर आएका छौं।'

विभागका अनुसार यसअघि सामजोङमा भेटिएको मुखुण्डो भारतको हिमाञ्चलस्थित मलारी र चीनको ङारी प्रान्तस्थित तुइलिङ भिलेजका मुखुण्डोसँग मिल्दोजुल्दो छ। मुस्ताङ, मलारी र ङारी तीनै देशका प्राचीन हिमाली पदमार्ग हुन्।

'तीनै देशका यी क्षेत्रमा प्राचीन सिल्करोड रहेको पाइन्छ,' पुरातत्वविद विष्णुराज कार्कीले भने, 'यसले नेपाल पनि सिल्क शाखा मार्गमा परेको गतिलो आधार पेस गरेको छ।'

यसबाहेक चीनको पुरानो राजधानी सियान हुँदै इटलीको रोम र मध्यएसियाका विभिन्न क्षेत्रमा पुगेको व्यापारिक सिल्करोडमा दुई हजार वर्षअघिसम्म मानिस ओहोरदोहोर गरेको पाइन्छ। यसको शाखा मार्ग नेपालमा पर्छ भन्ने गतिलो प्रमाण सामजोङ गुफामा भेटिएको कपडा परीक्षणबाट पुष्टि भएको हो। 

'मुस्ताङमा भेटिएको सामग्री सिल्करोड क्षेत्रको संस्कृतिबाट आदानप्रदान भएको देखिन्छ,' कार्कीले भने, 'सिल्कको व्यापार गर्न ओहोरदोहोर गर्ने प्राचीन मानिस मुस्ताङमा बसेको पनि भेटिएको छ।' सिल्क रोड संस्कृति दुई हजार वर्ष अघिसम्म रहेको उनले बताए।

सामजोङ गुफा निकै भिरालो ठाउँमा छ। त्यहाँ जोकोही पुग्न नसक्ने ज्ञवालीले बताए। मुखुण्डोबाहेक उत्खनन क्रममा मालाका टुक्रा, माटोको स्तुपा, छालाका टुक्रा, एउटा बुद्धको मूर्तिलगायत सरसामान भेटिएको उनले जानकारी दिए।

छ वर्षदेखि मुस्ताङमा अध्ययन गरिरहेको टोलीले दोस्रोपटकको उत्खननमा मुखुण्डो भेटेको विभागले जनायो। उनीहरुको पाँचवर्षे उत्खनन सन् २०१७ सम्म जारी रहनेछ। मुस्ताङमा अहिलेसम्म ३ हजार वर्ष पुराना अवशेष भेटिएका छन्।

आधारशिविर हिमपहिरोमा मृत्यु भएका १८ जनाको शव फेला

सोलुखुम्बु-महाभूकम्पपछि आएको हिमपहिरोमा परी सगरमाथा आधार शिविरमा मृत्यु भएका १८ जनाको शव फेला परेको छ । सोमबार निजी क्षेत्रका मनाङ र फिस्टेल एयरका हेलिकप्टरले आधार शिविर र आधार शिविर पहिलोबाट...

सुक्खा पहिरोले काभ्रेका दुर्गम गाउँमा उद्दार कठिन

काभ्रे-काभ्रेको डाँडापारिका पाल्ढुंगा, वनखुचौर तथा कोसीपारीको फलाँटे गाविसमा भुकम्पपछि गएको सुक्खा पहिरोका उद्दार कार्य कठिन भएको छ । पहिरोले ग्रामीण सडक क्षतविक्षत भएका छन् । सवारीका साधन चल्न नक्दा सर्वसाधारणलाई...

चाल्नाखेलमा ढुंगाका सबै घर ध्वस्त

काठमाडौं–राजधानीको दक्षिणी भेगमा पर्ने चाल्नाखेल गाउँका ढुंगाका घर प्रायः ध्वस्त भएका छन्। हाल दक्षिणकाली नगरपालिकाअन्तर्गत पर्ने यो गाउँको बोसन नामक स्थानमा मात्र करिब ७० वटा ढुंगाका घर भत्किएका स्थानीय देवकृष्ण...

भूकम्प केन्द्रमा उद्दार टोली पुग्यो, गोरखामा २ सय ५० को मृत्यु

गोरखा— गोरखाको  बारपाकमा नेपाली सेनाले उद्दार सुरु गरेको छ। सेनाको हेलिकप्टरले ९६ जनालाई उद्दार गरी उपचारका लागि पोखरा लगेको छ।  सेनाका चिकित्सक टोलीले बारपाक पुगेर समान्य घाइतेहरुको उपचार गरेको र...

भूकम्पपछि तेलको हाहाकार

नेपाल आयल निगमले थानकोटा डिपोमा स्टक राखेको तेल वितरण नगर्दा राजधानीमा पेट्रोल तथा डिजेलको अभाव भएको छ । निगमले शुक्रबारदेखि राजधानीका पेटोलपम्प तेल वितरण नगर्दा उपभोक्ता झन् मर्कामा परेका हुन...

फोहोर बढ्दा माहामारीको खतरा, यसरी बच्न सकिन्छ

काठमाडौं- विध्वंशकारी भूकम्पका कारण काठमाडौंमा पिउने पानीको समस्या देखिएको छ । भूकम्प आएसँगै विद्युत सेवासमेत अवरुद्ध छ । विधुतका कारण संचारमा समेत समस्या भएको छ । मोबालइ चार्ज गर्न नपाउँदा...

वर्षाले बिचल्ली : मर्नु न बाँच्नु भइयो

वर्षाले बिचल्ली : मर्नु न बाँच्नु भइयो

काठमाडौं-भूकम्प जाने क्रम नरोकिएपछि खुला आकाशमुनि सेल्टर लिइरहेका लाखौं सर्वसाधारणको बिजोग भएको छ। वर्षापछि चिसो बढेको छ। सेल्टरमा अभिभावकसँग बसेका बालबालिका बिरामी पर्न थालेका छन्।आइतबार राति पानी परेपछि टुँडिखेल र...

अहिलेसम्म कतिवटा भूकम्प गए?

अहिलेसम्म कतिवटा भूकम्प गए?

काठमाडौं-नेपालीले गत शनिबार ११:५५ बजे शक्तिशाली भूकम्पको धक्का महसुस गरे। त्यो ७.८ रेक्टस्केलको थियो। विं सं. १९९० सालपछिको यो नै सबैभन्दा भयानक भूकम्प हो।