Sunday 13 Bhadra, 2072 |
Menu

समाज

republica-header

ist-cc

मुस्ताङमा १८ सय वर्ष पुरानो मुखुण्डो भेटियो

  • शुक्रबार २१ असार, २०७०
  • ज्ञान न्यौपाने
  • DISQUS_COMMENTS
(0 votes)
काठमाडौं - माथिल्लो मुस्ताङको सामजोङ गुफामा दुईवटा पुरातात्विक मुखुण्डो (मास्क) फेला परेका छन्। पुरातत्व विभाग र अमेरिकी उत्खनन टोलीले एक महिनाअघि गरेको खोजीमा करिब १८ सय वर्ष पुराना सुन र चाँदी मिश्रित मुखुण्डो फेला परेको हो।

प्राचीन मानिसले चिहानका रुपमा प्रयोग गरेको गुफामा मानव कंकालसँगै मुखुण्डो भेटिएको पुरातत्व विभागले जनाएको छ। उत्खननमा संलग्न व्यक्तिहरुका अनुसार मानव कंकाल तथा कुनै ठाउँमा जनावरका हाडखोरसँगै मुखुण्डोहरु भेटिएका थिए।

'चिहानमा मुखुण्डो भेटिनु सामान्य हो, मध्यएसियालगायत तिब्बत, मंगोलिया र उत्तरी भारतमा पनि यस्तै किसिमका प्रमाण भेटिएका छन्,' अध्ययनमा संलग्न पिटर एथेन्सले नागरिकसँगको इमेल सम्पर्कमा भने, 'अन्य हिमाली र मध्यएसिया क्षेत्रका उस्तै वस्तुसँग तुलना गरेर थप अध्ययन र परीक्षण गर्दैछौं।' मुखुण्डोको प्रकृति हेर्दा १५ देखि १८ सय वर्ष पुराना हुनसक्ने उनले बताए।

'हामीले यसप्रकारको मुखुण्डो यसअघि नै भेटिसकेका हौं,' उनले भने, 'यसमा प्राचीन सिल्करोड (रेशम मार्ग)को संस्कृति पनि जोडिएको छ। त्यसताकाका मान्छले यस्ता मुखुण्डो प्रयोग गरेका हुन सक्छन्।'

उत्खननमा संलग्न एथेन्सका अनुसार अघिल्लो वर्ष र अहिले भेटिएका मुखुण्डो उस्तै छन्। 'हामीले यसप्रकारको मुखुण्डो सन् २०११ मा पनि भेटेका थियौं,' उनले भने, 'अहिलेसम्म तीनवटा मुखुण्डो भेटिए।'

एथेन्सका अनुसार गुफा मानिस बस्नयोग्य थिएनन्, त्यसैले तिनलाई चिहानमा प्रयोग गरिएको हुनसक्छ। ठूला पहाड भत्किँदै गएपछि ती गुफाका केही भाग खेर गएकोे हुनसक्ने पनि उनले बताए।

विभागका पुरातत्व अधिकृत भाष्कर ज्ञवाली मान्छे मरेपछि मुखुण्डो पनि लाससँगै चिहानमा गाड्ने चलन रहेको अनुमान गर्छन्। एउटामा सुन बढी (तस्बिर हेर्नुस्) र अर्कामा चाँदी बढी रहेको उनले बताए। गुफाको चार भागमध्ये अन्तिममा मुखुण्डो भेटिएको थियो। मुखुण्डोको तस्बिर गोपनीयताका लागि भन्दै विभागले उपलब्ध गराएन। सन् २०११ मा थालिएको सामजोङ गुफा उत्खनन सम्पन्न भएको समेत उनले बताए।

'भेटिएका मुखुण्डो एकदमै पातला र त्यसमध्ये एउटा निकै जीर्ण अवस्थाको छ,' ज्ञवालीले भने, 'त्यसलाई स्थानीयको रोहवरमा गाउँमै राखेर आएका छौं।'

विभागका अनुसार यसअघि सामजोङमा भेटिएको मुखुण्डो भारतको हिमाञ्चलस्थित मलारी र चीनको ङारी प्रान्तस्थित तुइलिङ भिलेजका मुखुण्डोसँग मिल्दोजुल्दो छ। मुस्ताङ, मलारी र ङारी तीनै देशका प्राचीन हिमाली पदमार्ग हुन्।

'तीनै देशका यी क्षेत्रमा प्राचीन सिल्करोड रहेको पाइन्छ,' पुरातत्वविद विष्णुराज कार्कीले भने, 'यसले नेपाल पनि सिल्क शाखा मार्गमा परेको गतिलो आधार पेस गरेको छ।'

यसबाहेक चीनको पुरानो राजधानी सियान हुँदै इटलीको रोम र मध्यएसियाका विभिन्न क्षेत्रमा पुगेको व्यापारिक सिल्करोडमा दुई हजार वर्षअघिसम्म मानिस ओहोरदोहोर गरेको पाइन्छ। यसको शाखा मार्ग नेपालमा पर्छ भन्ने गतिलो प्रमाण सामजोङ गुफामा भेटिएको कपडा परीक्षणबाट पुष्टि भएको हो। 

'मुस्ताङमा भेटिएको सामग्री सिल्करोड क्षेत्रको संस्कृतिबाट आदानप्रदान भएको देखिन्छ,' कार्कीले भने, 'सिल्कको व्यापार गर्न ओहोरदोहोर गर्ने प्राचीन मानिस मुस्ताङमा बसेको पनि भेटिएको छ।' सिल्क रोड संस्कृति दुई हजार वर्ष अघिसम्म रहेको उनले बताए।

सामजोङ गुफा निकै भिरालो ठाउँमा छ। त्यहाँ जोकोही पुग्न नसक्ने ज्ञवालीले बताए। मुखुण्डोबाहेक उत्खनन क्रममा मालाका टुक्रा, माटोको स्तुपा, छालाका टुक्रा, एउटा बुद्धको मूर्तिलगायत सरसामान भेटिएको उनले जानकारी दिए।

छ वर्षदेखि मुस्ताङमा अध्ययन गरिरहेको टोलीले दोस्रोपटकको उत्खननमा मुखुण्डो भेटेको विभागले जनायो। उनीहरुको पाँचवर्षे उत्खनन सन् २०१७ सम्म जारी रहनेछ। मुस्ताङमा अहिलेसम्म ३ हजार वर्ष पुराना अवशेष भेटिएका छन्।

प्रतिक्रिया

कोरियामा विश्व शान्ति सम्मेलन

कोरियामा विश्व शान्ति सम्मेलन

सोल (दक्षिण कोरिया)– युनिभर्सल पिस फेडेरेसनको विश्व सम्मेलन तथा सुनहक शान्ति पुरस्कार कार्यक्रम शनिबार सम्पन्न भएको छ।

'सरोगेट' शिशुको जन्मदर्ता महानगरमै

काठमाडौं-नेपालका अस्पतालमा अवैध रूपमा जन्मिएका 'सरोगेट' शिशुको जन्मदर्ता सरकारी निकाय काठमाडौं महानगरपालिकाले नै गराइरहेको छ।

डा. केसीको झन् अस्वस्थ

त्रिवि शिक्षण अस्पतालका वरिष्ठ हाडजोर्नी रोग विशेषज्ञ डा. गोविन्द केसी आमरण अनशन बसेको छैटांै दिनसम्म सरकारले माग सम्बोधन गर्न प्रयाससमेत गरेको छैन।

१० लाख अमेरिकी डलरको सुनहक शान्ति पुरस्कार टोङ र गुप्तालाई

१० लाख अमेरिकी डलरको सुनहक शान्ति पुरस्कार टोङ र गुप्तालाई

दक्षिण कोरिया (सोल)– युनिभर्सल पिस फेडेरेसनको विश्व सम्मेलन तथा सुनहक शान्ति पुरस्कार कार्यक्रम शनिबार सम्पन्न भएको छ।

इट्टा उत्पादन गर्दै विद्यालय

सुर्खेत–पश्चिम सुर्खेतको जनज्योति उच्च मावि बड्डीचौरले इट्टा उत्पादन सुरु गरेको छ। विद्यालय भवन निर्माणका लागि इट्टा उत्पादन सुरु गरेको विद्यालयले यसलाई व्यवसायिक रुप दिने बताएको छ ।

२ लाख नगद रुपैयाँसहित जुवातास खेल्नेहरु पक्राउ

काठमाडौं– काठमाडौं बौद्ध धाराटोलस्थित आङगिल्डी शेर्पाको घरमा कोठा भाडामा लिई बस्ने ३० वर्षीय बुङमा लामाको कोठामा जुवातास खेलिरहेका १४ जनालाई पक्राउ गरेको प्रहरीको केन्द्रीय समाचार कक्षले जनाएको छ।

भरुवा बन्दुक पड्किँदा मृत्यु

काठमाडौँ-घर्तीगाउँ–३ लामिडाँडाका नगेन्द्र मगरकी दुई वर्षीया छोरी सृष्टिको भरुवा बन्दुक पड्कँदा शुक्रबार मृत्यु भएको छ।

खुकुरी प्रहारबाट ८ घाइते, घटनामा संलग्न ३ पक्राउ

ओखलढुंगा– जन्तरखानी–२ ठाडे बजार बस्ने १०–१२ जना व्यक्तिहरु मादक पदार्थ सेवन गरी एकआपसमा झगडा भएपछि खुकुरी प्रहार गर्दा सिद्धिचरण नगरपालिका–३ बस्ने २३ वर्षीय सुमन राईसहित ८ जना घाइते भएका छन्।