1 Falgun, 2072 |
Menu

समाज

republica-headerdiscount-subscribe1

istl

मुस्ताङमा १८ सय वर्ष पुरानो मुखुण्डो भेटियो

  • शुक्रबार २१ असार, २०७०
  • ज्ञान न्यौपाने
  • DISQUS_COMMENTS
(0 votes)
काठमाडौं - माथिल्लो मुस्ताङको सामजोङ गुफामा दुईवटा पुरातात्विक मुखुण्डो (मास्क) फेला परेका छन्। पुरातत्व विभाग र अमेरिकी उत्खनन टोलीले एक महिनाअघि गरेको खोजीमा करिब १८ सय वर्ष पुराना सुन र चाँदी मिश्रित मुखुण्डो फेला परेको हो।

nepalipatro-nagarik
प्राचीन मानिसले चिहानका रुपमा प्रयोग गरेको गुफामा मानव कंकालसँगै मुखुण्डो भेटिएको पुरातत्व विभागले जनाएको छ। उत्खननमा संलग्न व्यक्तिहरुका अनुसार मानव कंकाल तथा कुनै ठाउँमा जनावरका हाडखोरसँगै मुखुण्डोहरु भेटिएका थिए।

'चिहानमा मुखुण्डो भेटिनु सामान्य हो, मध्यएसियालगायत तिब्बत, मंगोलिया र उत्तरी भारतमा पनि यस्तै किसिमका प्रमाण भेटिएका छन्,' अध्ययनमा संलग्न पिटर एथेन्सले नागरिकसँगको इमेल सम्पर्कमा भने, 'अन्य हिमाली र मध्यएसिया क्षेत्रका उस्तै वस्तुसँग तुलना गरेर थप अध्ययन र परीक्षण गर्दैछौं।' मुखुण्डोको प्रकृति हेर्दा १५ देखि १८ सय वर्ष पुराना हुनसक्ने उनले बताए।

'हामीले यसप्रकारको मुखुण्डो यसअघि नै भेटिसकेका हौं,' उनले भने, 'यसमा प्राचीन सिल्करोड (रेशम मार्ग)को संस्कृति पनि जोडिएको छ। त्यसताकाका मान्छले यस्ता मुखुण्डो प्रयोग गरेका हुन सक्छन्।'

उत्खननमा संलग्न एथेन्सका अनुसार अघिल्लो वर्ष र अहिले भेटिएका मुखुण्डो उस्तै छन्। 'हामीले यसप्रकारको मुखुण्डो सन् २०११ मा पनि भेटेका थियौं,' उनले भने, 'अहिलेसम्म तीनवटा मुखुण्डो भेटिए।'

एथेन्सका अनुसार गुफा मानिस बस्नयोग्य थिएनन्, त्यसैले तिनलाई चिहानमा प्रयोग गरिएको हुनसक्छ। ठूला पहाड भत्किँदै गएपछि ती गुफाका केही भाग खेर गएकोे हुनसक्ने पनि उनले बताए।

विभागका पुरातत्व अधिकृत भाष्कर ज्ञवाली मान्छे मरेपछि मुखुण्डो पनि लाससँगै चिहानमा गाड्ने चलन रहेको अनुमान गर्छन्। एउटामा सुन बढी (तस्बिर हेर्नुस्) र अर्कामा चाँदी बढी रहेको उनले बताए। गुफाको चार भागमध्ये अन्तिममा मुखुण्डो भेटिएको थियो। मुखुण्डोको तस्बिर गोपनीयताका लागि भन्दै विभागले उपलब्ध गराएन। सन् २०११ मा थालिएको सामजोङ गुफा उत्खनन सम्पन्न भएको समेत उनले बताए।

'भेटिएका मुखुण्डो एकदमै पातला र त्यसमध्ये एउटा निकै जीर्ण अवस्थाको छ,' ज्ञवालीले भने, 'त्यसलाई स्थानीयको रोहवरमा गाउँमै राखेर आएका छौं।'

विभागका अनुसार यसअघि सामजोङमा भेटिएको मुखुण्डो भारतको हिमाञ्चलस्थित मलारी र चीनको ङारी प्रान्तस्थित तुइलिङ भिलेजका मुखुण्डोसँग मिल्दोजुल्दो छ। मुस्ताङ, मलारी र ङारी तीनै देशका प्राचीन हिमाली पदमार्ग हुन्।

'तीनै देशका यी क्षेत्रमा प्राचीन सिल्करोड रहेको पाइन्छ,' पुरातत्वविद विष्णुराज कार्कीले भने, 'यसले नेपाल पनि सिल्क शाखा मार्गमा परेको गतिलो आधार पेस गरेको छ।'

यसबाहेक चीनको पुरानो राजधानी सियान हुँदै इटलीको रोम र मध्यएसियाका विभिन्न क्षेत्रमा पुगेको व्यापारिक सिल्करोडमा दुई हजार वर्षअघिसम्म मानिस ओहोरदोहोर गरेको पाइन्छ। यसको शाखा मार्ग नेपालमा पर्छ भन्ने गतिलो प्रमाण सामजोङ गुफामा भेटिएको कपडा परीक्षणबाट पुष्टि भएको हो। 

'मुस्ताङमा भेटिएको सामग्री सिल्करोड क्षेत्रको संस्कृतिबाट आदानप्रदान भएको देखिन्छ,' कार्कीले भने, 'सिल्कको व्यापार गर्न ओहोरदोहोर गर्ने प्राचीन मानिस मुस्ताङमा बसेको पनि भेटिएको छ।' सिल्क रोड संस्कृति दुई हजार वर्ष अघिसम्म रहेको उनले बताए।

सामजोङ गुफा निकै भिरालो ठाउँमा छ। त्यहाँ जोकोही पुग्न नसक्ने ज्ञवालीले बताए। मुखुण्डोबाहेक उत्खनन क्रममा मालाका टुक्रा, माटोको स्तुपा, छालाका टुक्रा, एउटा बुद्धको मूर्तिलगायत सरसामान भेटिएको उनले जानकारी दिए।

छ वर्षदेखि मुस्ताङमा अध्ययन गरिरहेको टोलीले दोस्रोपटकको उत्खननमा मुखुण्डो भेटेको विभागले जनायो। उनीहरुको पाँचवर्षे उत्खनन सन् २०१७ सम्म जारी रहनेछ। मुस्ताङमा अहिलेसम्म ३ हजार वर्ष पुराना अवशेष भेटिएका छन्।

प्रतिक्रिया

बन्दुक बोक्ने सेना बिरामीको उपचारमा

बन्दुक बोक्ने सेना बिरामीको उपचारमा

सिरहा- समान्यतः सेना ब्यारेकमा बस्ने, जनतासँगको सम्पर्क कमै गर्ने रिजर्व किसिमको फौज हो। तर सिरहामा अचेल नेपाली सेनाले नयाँ अभ्यास सुरु गरेको छ 'सेना नागरिक सम्बन्ध सुधार'। सिरहाको चोहर्वास्थित नयाँ...

वीरगन्ज नाका तस्करी नियन्त्रणबाहिर

वीरगन्ज नाका तस्करी नियन्त्रणबाहिर

वीरगन्ज- मधेसी मोर्चाको आन्दोलन र भारतीय नाकाबन्दीसँगै वीरगन्ज नाकामा चुलिएको तस्करी नाका सहज भइसक्दा पनि निरन्तर छ। वीरगन्ज भन्सार कार्यालय भएर निस्केका मालवाहक गाडीमै दिनहुँ प्रज्ञापनपत्रभन्दा बढी परिमाण र मूल्यका...

ऐन कार्यान्वयन नहुँदा वेचविखन पीडित 'होस्टाइल'

ऐन कार्यान्वयन नहुँदा वेचविखन पीडित 'होस्टाइल'

नेपालगन्ज– मानव वेचविखन तथा ओसार पसार(नियन्त्रण) ऐन प्रभावकारी रुपमा कार्यान्वयन नहुँदा पीडित 'होस्टाइल' हुने क्रम बढेको कानुन व्यवसायीले बताएका छन्।

कक्षा एक पढ्ने बालकलाई शिक्षकले निर्घात कुटे

कक्षा एक पढ्ने बालकलाई शिक्षकले निर्घात कुटे

नेपालगन्ज–बाँकेको एक विद्यालयका शिक्षकले कक्षा १ पढ्ने बालकलाई निर्घात कुटपिट गरेका छन्। बैजापुर–२ भवानियापुरको ब्राइट स्काइ इंगलिस् मिडियम स्कुलका सञ्चालक तथा शिक्षक रामकिसन थारुले ६ बर्षीय विद्यार्थी रेशम खत्रीलाई कुटेका...

फलामे खोरमा अाफ्नै छोरो थुन्न सहकारीबाट ऋण !

फलामे खोरमा अाफ्नै छोरो थुन्न सहकारीबाट ऋण !

दोलखा-दोलखाको जुँगु–४ का एक युवक फलामे खोरमा १५ महिनादेखि थुनिएर बसेका छन् । मानसिक सन्तुलन गुमाएका ४० वर्षीय श्यामबहादुर भुजेल यतिबेला फलामे खोरभित्र आफ्ना दिनहरु कटाइरहेका छन् ।उनले दिसापिसाब खोरमै...

अज्ञात समूहको गोली प्रहारबाट एक युवकको मृत्यु

कपिलवस्तु- जिल्लाको बाणगंगा नगरपालिकास्थित चार नम्बर चोकमा अज्ञात समूहको गोली प्रहारबाट एक स्थानीय युवाको मृत्यु भएको छ। बिहीबार साँझ साढे ७ बजतेतिर रोतो मोटरसाइकलमा आएका दुई जनाले अन्धाधुन्द गोली प्रहार...

५ कक्षामा प्रेम, ६ कक्षामा बिहे ६ वर्षदेखि अपांग छोरोको उपचार खोज्दै संगीता

५ कक्षामा प्रेम, ६ कक्षामा बिहे ६ वर्षदेखि अपांग छोरोको उपचार खोज्दै संगीता

जाजरकोट– भेरी मालिका नगरपालिका– ११ कुदुकी संगीता बुढाथोकीको उमेर भर्खर बिहे गर्ने भएको छ।

मृत्यु भएको १५ वर्षपछि किरिया

जाजरकोट-यहाँका एक व्यक्तिको मृत्यु भएको पन्ध्र वर्षपछि किरिया गरिएको छ ।