Friday 14 Kartik, 2071 |
Menu

समाज

मुस्ताङमा १८ सय वर्ष पुरानो मुखुण्डो भेटियो

  • शुक्रबार २१ असार, २०७०
  • ज्ञान न्यौपाने
  • DISQUS_COMMENTS
(0 votes)
काठमाडौं - माथिल्लो मुस्ताङको सामजोङ गुफामा दुईवटा पुरातात्विक मुखुण्डो (मास्क) फेला परेका छन्। पुरातत्व विभाग र अमेरिकी उत्खनन टोलीले एक महिनाअघि गरेको खोजीमा करिब १८ सय वर्ष पुराना सुन र चाँदी मिश्रित मुखुण्डो फेला परेको हो।

प्राचीन मानिसले चिहानका रुपमा प्रयोग गरेको गुफामा मानव कंकालसँगै मुखुण्डो भेटिएको पुरातत्व विभागले जनाएको छ। उत्खननमा संलग्न व्यक्तिहरुका अनुसार मानव कंकाल तथा कुनै ठाउँमा जनावरका हाडखोरसँगै मुखुण्डोहरु भेटिएका थिए।

'चिहानमा मुखुण्डो भेटिनु सामान्य हो, मध्यएसियालगायत तिब्बत, मंगोलिया र उत्तरी भारतमा पनि यस्तै किसिमका प्रमाण भेटिएका छन्,' अध्ययनमा संलग्न पिटर एथेन्सले नागरिकसँगको इमेल सम्पर्कमा भने, 'अन्य हिमाली र मध्यएसिया क्षेत्रका उस्तै वस्तुसँग तुलना गरेर थप अध्ययन र परीक्षण गर्दैछौं।' मुखुण्डोको प्रकृति हेर्दा १५ देखि १८ सय वर्ष पुराना हुनसक्ने उनले बताए।

'हामीले यसप्रकारको मुखुण्डो यसअघि नै भेटिसकेका हौं,' उनले भने, 'यसमा प्राचीन सिल्करोड (रेशम मार्ग)को संस्कृति पनि जोडिएको छ। त्यसताकाका मान्छले यस्ता मुखुण्डो प्रयोग गरेका हुन सक्छन्।'

उत्खननमा संलग्न एथेन्सका अनुसार अघिल्लो वर्ष र अहिले भेटिएका मुखुण्डो उस्तै छन्। 'हामीले यसप्रकारको मुखुण्डो सन् २०११ मा पनि भेटेका थियौं,' उनले भने, 'अहिलेसम्म तीनवटा मुखुण्डो भेटिए।'

एथेन्सका अनुसार गुफा मानिस बस्नयोग्य थिएनन्, त्यसैले तिनलाई चिहानमा प्रयोग गरिएको हुनसक्छ। ठूला पहाड भत्किँदै गएपछि ती गुफाका केही भाग खेर गएकोे हुनसक्ने पनि उनले बताए।

विभागका पुरातत्व अधिकृत भाष्कर ज्ञवाली मान्छे मरेपछि मुखुण्डो पनि लाससँगै चिहानमा गाड्ने चलन रहेको अनुमान गर्छन्। एउटामा सुन बढी (तस्बिर हेर्नुस्) र अर्कामा चाँदी बढी रहेको उनले बताए। गुफाको चार भागमध्ये अन्तिममा मुखुण्डो भेटिएको थियो। मुखुण्डोको तस्बिर गोपनीयताका लागि भन्दै विभागले उपलब्ध गराएन। सन् २०११ मा थालिएको सामजोङ गुफा उत्खनन सम्पन्न भएको समेत उनले बताए।

'भेटिएका मुखुण्डो एकदमै पातला र त्यसमध्ये एउटा निकै जीर्ण अवस्थाको छ,' ज्ञवालीले भने, 'त्यसलाई स्थानीयको रोहवरमा गाउँमै राखेर आएका छौं।'

विभागका अनुसार यसअघि सामजोङमा भेटिएको मुखुण्डो भारतको हिमाञ्चलस्थित मलारी र चीनको ङारी प्रान्तस्थित तुइलिङ भिलेजका मुखुण्डोसँग मिल्दोजुल्दो छ। मुस्ताङ, मलारी र ङारी तीनै देशका प्राचीन हिमाली पदमार्ग हुन्।

'तीनै देशका यी क्षेत्रमा प्राचीन सिल्करोड रहेको पाइन्छ,' पुरातत्वविद विष्णुराज कार्कीले भने, 'यसले नेपाल पनि सिल्क शाखा मार्गमा परेको गतिलो आधार पेस गरेको छ।'

यसबाहेक चीनको पुरानो राजधानी सियान हुँदै इटलीको रोम र मध्यएसियाका विभिन्न क्षेत्रमा पुगेको व्यापारिक सिल्करोडमा दुई हजार वर्षअघिसम्म मानिस ओहोरदोहोर गरेको पाइन्छ। यसको शाखा मार्ग नेपालमा पर्छ भन्ने गतिलो प्रमाण सामजोङ गुफामा भेटिएको कपडा परीक्षणबाट पुष्टि भएको हो। 

'मुस्ताङमा भेटिएको सामग्री सिल्करोड क्षेत्रको संस्कृतिबाट आदानप्रदान भएको देखिन्छ,' कार्कीले भने, 'सिल्कको व्यापार गर्न ओहोरदोहोर गर्ने प्राचीन मानिस मुस्ताङमा बसेको पनि भेटिएको छ।' सिल्क रोड संस्कृति दुई हजार वर्ष अघिसम्म रहेको उनले बताए।

सामजोङ गुफा निकै भिरालो ठाउँमा छ। त्यहाँ जोकोही पुग्न नसक्ने ज्ञवालीले बताए। मुखुण्डोबाहेक उत्खनन क्रममा मालाका टुक्रा, माटोको स्तुपा, छालाका टुक्रा, एउटा बुद्धको मूर्तिलगायत सरसामान भेटिएको उनले जानकारी दिए।

छ वर्षदेखि मुस्ताङमा अध्ययन गरिरहेको टोलीले दोस्रोपटकको उत्खननमा मुखुण्डो भेटेको विभागले जनायो। उनीहरुको पाँचवर्षे उत्खनन सन् २०१७ सम्म जारी रहनेछ। मुस्ताङमा अहिलेसम्म ३ हजार वर्ष पुराना अवशेष भेटिएका छन्।

नागरिकको फिचरका लागि पत्रकार बस्नेत पुरस्कृत

काठमाडौं— नागरिक दैनिकमा प्रकिशत 'फैलाउँदै आधा आकाश' फिचरका लागि पत्रकार वसन्त बस्नेतले 'सञ्चारिका समानता पुरस्कार २०७०' जितेका छन्। सञ्चारिका समूहले प्रदान गर्ने सो पुरस्कारको राशि १५ हजार रुपैयाँ छ। सो...

सेनामा जागिर लाइदिन्छु भनेर ठग्ने पक्राउ

काठमाडौं— सेनामा जागिर लगाइदिन्छु भन्दै सर्वसाधारणबाट रकम ठगी गर्ने एक जनालाई महानगरीय प्रहरी अपराध महाशाखाको टोलीले कात्तिक १३ गते पक्राउ गरेको छ। चीनमा एमबीबीएस अध्ययनरत सञ्जय घिमिरेले सेनामा जागिर लगाइदिन्छु...

जीप खस्दा दुई जनाको मृत्यु, नौ गम्भीर घाइते

स्याङ्जा– पुतलीबजार ८ सतौ ठूलापँधेरामा बिहीबार जीप दुर्घटना हुँदा दुई जनाको मृत्यु भएको छ। छहरीखोलाबाट स्याङ्जा सदरमुकाम आउँदै गरेको ग१ज ५०१७ नम्बरको जिप सडकबाट एक सय मिटर तल खसेको हो।...

बोक्सी भन्दै कुटपिट

नुवाकोट– बेतेनीमा एक महिलालाई बोक्सी भन्दै कपाल काटेर दुर्व्यवहार गरिएको छ। बेतेनी ५ की ३५ वर्षीया सुनिमाया तामाङ र ३१ वर्षीया मनुमाया तामाङले घरमा बसिरहेको अवस्थामा ती महिलालाई बोक्सी भन्दै...

गैंडा मुद्दाका फरार अभियुक्त समातिए

चितवन– गैंडा मारेर खाग बेचेको मुद्दामा सजाय सुनाइसकेपछि फरार अभियुक्तलाई चितवन निकुञ्जले समाएर बिहीबार भरतपुर कारागार चलान गरेको छ। मकवानपुर हाँडिखोला ४ ठाडोखोला बस्ने विजय लामा गोलेलाई निकुञ्ज टोलीले कात्तिक...

धार्मिक मोर्चा बनाउन राजधानीमा सम्मेलन

कठमाडौं– विभिन्न धार्मिक संघसस्थाले नेपालमा धार्मिक संस्थाहरुवीच एकता गर्न र मोर्चा तयार गर्ने उद्देश्यले कातिक १५ र १६ गते धार्मिक सम्मेलन गर्ने भएको छ। सनातन हिन्दू धर्मसंस्कारलाई नाश गर्ने षडयन्त्रविरुद्ध...

जीप खस्दा एकको मृत्यु, १४ घाईते

स्याङ्जा– छहरीखोलाबाट सदरमुकाम पुतलीबजार आउँदै गरेको ग१ज ५०१७ नम्बरको जिपमा पुतलीबजार–८ सतौँ ठूला पँधेरामा आज दुर्घटना हुँदा एक जनाको मृत्यु भएको छ। दुर्घटनामा गम्भीर घाइते भएका पुतलीबजार –८ सतौँका ५८ वर्षीय...

छठ पर्वको समापन

जनकपुरधाम-आस्थाको महापर्व छठअन्तर्गत श्रद्धालुले आज यहाँ उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ दिई पर्वको समापन गरे। मूल विधि चतुर्थीदेखि सुरु भई षष्ठीका दिन बेलुकी अस्ताउन लागेको र सप्तमीका दिन उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ दिई...