Thursday 11 Baishak, 2071 |
Menu

समाज

मुस्ताङमा १८ सय वर्ष पुरानो मुखुण्डो भेटियो

  • शुक्रबार २१ असार, २०७०
  • ज्ञान न्यौपाने
  • DISQUS_COMMENTS
(0 votes)
काठमाडौं - माथिल्लो मुस्ताङको सामजोङ गुफामा दुईवटा पुरातात्विक मुखुण्डो (मास्क) फेला परेका छन्। पुरातत्व विभाग र अमेरिकी उत्खनन टोलीले एक महिनाअघि गरेको खोजीमा करिब १८ सय वर्ष पुराना सुन र चाँदी मिश्रित मुखुण्डो फेला परेको हो।

प्राचीन मानिसले चिहानका रुपमा प्रयोग गरेको गुफामा मानव कंकालसँगै मुखुण्डो भेटिएको पुरातत्व विभागले जनाएको छ। उत्खननमा संलग्न व्यक्तिहरुका अनुसार मानव कंकाल तथा कुनै ठाउँमा जनावरका हाडखोरसँगै मुखुण्डोहरु भेटिएका थिए।

'चिहानमा मुखुण्डो भेटिनु सामान्य हो, मध्यएसियालगायत तिब्बत, मंगोलिया र उत्तरी भारतमा पनि यस्तै किसिमका प्रमाण भेटिएका छन्,' अध्ययनमा संलग्न पिटर एथेन्सले नागरिकसँगको इमेल सम्पर्कमा भने, 'अन्य हिमाली र मध्यएसिया क्षेत्रका उस्तै वस्तुसँग तुलना गरेर थप अध्ययन र परीक्षण गर्दैछौं।' मुखुण्डोको प्रकृति हेर्दा १५ देखि १८ सय वर्ष पुराना हुनसक्ने उनले बताए।

'हामीले यसप्रकारको मुखुण्डो यसअघि नै भेटिसकेका हौं,' उनले भने, 'यसमा प्राचीन सिल्करोड (रेशम मार्ग)को संस्कृति पनि जोडिएको छ। त्यसताकाका मान्छले यस्ता मुखुण्डो प्रयोग गरेका हुन सक्छन्।'

उत्खननमा संलग्न एथेन्सका अनुसार अघिल्लो वर्ष र अहिले भेटिएका मुखुण्डो उस्तै छन्। 'हामीले यसप्रकारको मुखुण्डो सन् २०११ मा पनि भेटेका थियौं,' उनले भने, 'अहिलेसम्म तीनवटा मुखुण्डो भेटिए।'

एथेन्सका अनुसार गुफा मानिस बस्नयोग्य थिएनन्, त्यसैले तिनलाई चिहानमा प्रयोग गरिएको हुनसक्छ। ठूला पहाड भत्किँदै गएपछि ती गुफाका केही भाग खेर गएकोे हुनसक्ने पनि उनले बताए।

विभागका पुरातत्व अधिकृत भाष्कर ज्ञवाली मान्छे मरेपछि मुखुण्डो पनि लाससँगै चिहानमा गाड्ने चलन रहेको अनुमान गर्छन्। एउटामा सुन बढी (तस्बिर हेर्नुस्) र अर्कामा चाँदी बढी रहेको उनले बताए। गुफाको चार भागमध्ये अन्तिममा मुखुण्डो भेटिएको थियो। मुखुण्डोको तस्बिर गोपनीयताका लागि भन्दै विभागले उपलब्ध गराएन। सन् २०११ मा थालिएको सामजोङ गुफा उत्खनन सम्पन्न भएको समेत उनले बताए।

'भेटिएका मुखुण्डो एकदमै पातला र त्यसमध्ये एउटा निकै जीर्ण अवस्थाको छ,' ज्ञवालीले भने, 'त्यसलाई स्थानीयको रोहवरमा गाउँमै राखेर आएका छौं।'

विभागका अनुसार यसअघि सामजोङमा भेटिएको मुखुण्डो भारतको हिमाञ्चलस्थित मलारी र चीनको ङारी प्रान्तस्थित तुइलिङ भिलेजका मुखुण्डोसँग मिल्दोजुल्दो छ। मुस्ताङ, मलारी र ङारी तीनै देशका प्राचीन हिमाली पदमार्ग हुन्।

'तीनै देशका यी क्षेत्रमा प्राचीन सिल्करोड रहेको पाइन्छ,' पुरातत्वविद विष्णुराज कार्कीले भने, 'यसले नेपाल पनि सिल्क शाखा मार्गमा परेको गतिलो आधार पेस गरेको छ।'

यसबाहेक चीनको पुरानो राजधानी सियान हुँदै इटलीको रोम र मध्यएसियाका विभिन्न क्षेत्रमा पुगेको व्यापारिक सिल्करोडमा दुई हजार वर्षअघिसम्म मानिस ओहोरदोहोर गरेको पाइन्छ। यसको शाखा मार्ग नेपालमा पर्छ भन्ने गतिलो प्रमाण सामजोङ गुफामा भेटिएको कपडा परीक्षणबाट पुष्टि भएको हो। 

'मुस्ताङमा भेटिएको सामग्री सिल्करोड क्षेत्रको संस्कृतिबाट आदानप्रदान भएको देखिन्छ,' कार्कीले भने, 'सिल्कको व्यापार गर्न ओहोरदोहोर गर्ने प्राचीन मानिस मुस्ताङमा बसेको पनि भेटिएको छ।' सिल्क रोड संस्कृति दुई हजार वर्ष अघिसम्म रहेको उनले बताए।

सामजोङ गुफा निकै भिरालो ठाउँमा छ। त्यहाँ जोकोही पुग्न नसक्ने ज्ञवालीले बताए। मुखुण्डोबाहेक उत्खनन क्रममा मालाका टुक्रा, माटोको स्तुपा, छालाका टुक्रा, एउटा बुद्धको मूर्तिलगायत सरसामान भेटिएको उनले जानकारी दिए।

छ वर्षदेखि मुस्ताङमा अध्ययन गरिरहेको टोलीले दोस्रोपटकको उत्खननमा मुखुण्डो भेटेको विभागले जनायो। उनीहरुको पाँचवर्षे उत्खनन सन् २०१७ सम्म जारी रहनेछ। मुस्ताङमा अहिलेसम्म ३ हजार वर्ष पुराना अवशेष भेटिएका छन्।

झगडा मिलाउन गएकी महिला प्रहरी घाइते

काठमाडौं– घरायसी झगडा मिलाउन गएको प्रहरी टोलीमाथी उल्टै चक्कु प्रहारहुँदा एक महिला प्रहरी घाइते भएकी छिन्। ज्ञानेश्वरमा घरायसी वादविवाद भएको सूचनाको आधारमा पुगेको महानगरीय प्रहरी वृत्त कमलपोखरीको प्रहरी टोलीलाई दिलकुमारी...

धादिङमा ठूलो परिमाणमा रक्तचन्दन बरामद

धादिङ-त्रिभुवन राजपथ अन्तर्गत नौबिसे–नागढुंगा सडकको झाप्रेखोलाबाट प्रहरीले ठूलो परिमाणमा रक्तचन्दन सहित एक जनालाई पक्राउ गरेको छ। मंगलबार दिउँसो एक बजेतिर काठमाडौं भित्रिदै गरेको बा३च ६८१० नम्बरको भ्यानमा लुकाईछिपाई ल्याउँदै गरेको...

बसको ठक्करबाट एकको मृत्यु

काठमाडौं- राजधानीको गौशालामा बसको ठक्करबाट एकजना पैदलयात्रुको ज्यान गएको छ। बा २ ख ५०८७ नम्बरको यात्रुबाहक बसले ठक्कर दिँदा कालिमाटीमा बस्दै आएकी भारतीय महिला हिरादेवी गुप्ताको मृत्यु भएको हो।

चार सामुदायिक वनमा डढेलो, तीन घर नष्ट

खोटाङ – खोटाङको छुट्टा–छुट्टै चार स्थानमा लागेको डढेलोले लाखौंको क्षति भएको छ। जिल्लाको डिकुवा, माक्पा, सिमपानी र बासपानीमा लागेको डढेलोले लाखौंको वन पैदावार एवं धनको क्षति भएको हो।

दुई महिनादेखि खाद्यान्न अभाव

दुई महिनादेखि खाद्यान्न अभाव

हुम्ला-हुम्लामा यस वर्ष चरम खाद्यान्न संकट देखिएको छ। गत फागुनदेखि ढुवानी हुन नसकेको खाद्यान्न पाउने आशमा सर्वसाधारण खाद्य संस्थानको स्थानीय डिपोमा धर्ना दिइरहेका छन्।

आरोही राहत कोष स्थापना हुने

आरोही राहत कोष स्थापना हुने

काठमाडौं-सर्वोच्च शिखर सगरमाथामा गत शुक्रबार गएको हिमपहिरोबाट भएको मानवीय क्षतिपछि सरकारले स्थायी रूपमा ‘हिमाल आरोही राहत कोष' स्थापना गर्ने निर्णय गरेको छ।

२१ करोडको ‘बस टर्मिनल' बन्ने

वीरगन्ज-खाल्डाखुल्डी र अस्तव्यस्तताले जीर्ण वीरगन्ज बसपार्क अब अत्याधुनिक ‘बस टर्मिनल' बन्ने भएको छ। २ वर्षभित्र सञ्चालनमा आउने गरी सुविधासम्पन्न टर्मिनल बनाउन सहरी विकास कोष र जर्मन संस्था जिआइजेडबीच सम्झौता भएको...

सुटिङको पैसा फर्जी कागजबाट लुट

काठमाडौं-वसन्तपुरस्थित हनुमानढोका दरबार क्षेत्रमा हुने गरेका फिल्म, सिरियल र भिडियो सुटिङ क्रममा उठाइने दस्तुर कर्मचारीले मिलेमतोमा आफैं खाने गरेको भेटिएको छ। नगद रसिद हुँदाहुँदै सेतो कागजमा कार्यालयको छाप र कर्मचारीले...

DMC Firewall is a Joomla Security extension!