Friday 15 Falgun, 2071 |
Menu

समाज

HUB

मुस्ताङमा १८ सय वर्ष पुरानो मुखुण्डो भेटियो

  • शुक्रबार २१ असार, २०७०
  • ज्ञान न्यौपाने
  • DISQUS_COMMENTS
(0 votes)
काठमाडौं - माथिल्लो मुस्ताङको सामजोङ गुफामा दुईवटा पुरातात्विक मुखुण्डो (मास्क) फेला परेका छन्। पुरातत्व विभाग र अमेरिकी उत्खनन टोलीले एक महिनाअघि गरेको खोजीमा करिब १८ सय वर्ष पुराना सुन र चाँदी मिश्रित मुखुण्डो फेला परेको हो।

प्राचीन मानिसले चिहानका रुपमा प्रयोग गरेको गुफामा मानव कंकालसँगै मुखुण्डो भेटिएको पुरातत्व विभागले जनाएको छ। उत्खननमा संलग्न व्यक्तिहरुका अनुसार मानव कंकाल तथा कुनै ठाउँमा जनावरका हाडखोरसँगै मुखुण्डोहरु भेटिएका थिए।

'चिहानमा मुखुण्डो भेटिनु सामान्य हो, मध्यएसियालगायत तिब्बत, मंगोलिया र उत्तरी भारतमा पनि यस्तै किसिमका प्रमाण भेटिएका छन्,' अध्ययनमा संलग्न पिटर एथेन्सले नागरिकसँगको इमेल सम्पर्कमा भने, 'अन्य हिमाली र मध्यएसिया क्षेत्रका उस्तै वस्तुसँग तुलना गरेर थप अध्ययन र परीक्षण गर्दैछौं।' मुखुण्डोको प्रकृति हेर्दा १५ देखि १८ सय वर्ष पुराना हुनसक्ने उनले बताए।

'हामीले यसप्रकारको मुखुण्डो यसअघि नै भेटिसकेका हौं,' उनले भने, 'यसमा प्राचीन सिल्करोड (रेशम मार्ग)को संस्कृति पनि जोडिएको छ। त्यसताकाका मान्छले यस्ता मुखुण्डो प्रयोग गरेका हुन सक्छन्।'

उत्खननमा संलग्न एथेन्सका अनुसार अघिल्लो वर्ष र अहिले भेटिएका मुखुण्डो उस्तै छन्। 'हामीले यसप्रकारको मुखुण्डो सन् २०११ मा पनि भेटेका थियौं,' उनले भने, 'अहिलेसम्म तीनवटा मुखुण्डो भेटिए।'

एथेन्सका अनुसार गुफा मानिस बस्नयोग्य थिएनन्, त्यसैले तिनलाई चिहानमा प्रयोग गरिएको हुनसक्छ। ठूला पहाड भत्किँदै गएपछि ती गुफाका केही भाग खेर गएकोे हुनसक्ने पनि उनले बताए।

विभागका पुरातत्व अधिकृत भाष्कर ज्ञवाली मान्छे मरेपछि मुखुण्डो पनि लाससँगै चिहानमा गाड्ने चलन रहेको अनुमान गर्छन्। एउटामा सुन बढी (तस्बिर हेर्नुस्) र अर्कामा चाँदी बढी रहेको उनले बताए। गुफाको चार भागमध्ये अन्तिममा मुखुण्डो भेटिएको थियो। मुखुण्डोको तस्बिर गोपनीयताका लागि भन्दै विभागले उपलब्ध गराएन। सन् २०११ मा थालिएको सामजोङ गुफा उत्खनन सम्पन्न भएको समेत उनले बताए।

'भेटिएका मुखुण्डो एकदमै पातला र त्यसमध्ये एउटा निकै जीर्ण अवस्थाको छ,' ज्ञवालीले भने, 'त्यसलाई स्थानीयको रोहवरमा गाउँमै राखेर आएका छौं।'

विभागका अनुसार यसअघि सामजोङमा भेटिएको मुखुण्डो भारतको हिमाञ्चलस्थित मलारी र चीनको ङारी प्रान्तस्थित तुइलिङ भिलेजका मुखुण्डोसँग मिल्दोजुल्दो छ। मुस्ताङ, मलारी र ङारी तीनै देशका प्राचीन हिमाली पदमार्ग हुन्।

'तीनै देशका यी क्षेत्रमा प्राचीन सिल्करोड रहेको पाइन्छ,' पुरातत्वविद विष्णुराज कार्कीले भने, 'यसले नेपाल पनि सिल्क शाखा मार्गमा परेको गतिलो आधार पेस गरेको छ।'

यसबाहेक चीनको पुरानो राजधानी सियान हुँदै इटलीको रोम र मध्यएसियाका विभिन्न क्षेत्रमा पुगेको व्यापारिक सिल्करोडमा दुई हजार वर्षअघिसम्म मानिस ओहोरदोहोर गरेको पाइन्छ। यसको शाखा मार्ग नेपालमा पर्छ भन्ने गतिलो प्रमाण सामजोङ गुफामा भेटिएको कपडा परीक्षणबाट पुष्टि भएको हो। 

'मुस्ताङमा भेटिएको सामग्री सिल्करोड क्षेत्रको संस्कृतिबाट आदानप्रदान भएको देखिन्छ,' कार्कीले भने, 'सिल्कको व्यापार गर्न ओहोरदोहोर गर्ने प्राचीन मानिस मुस्ताङमा बसेको पनि भेटिएको छ।' सिल्क रोड संस्कृति दुई हजार वर्ष अघिसम्म रहेको उनले बताए।

सामजोङ गुफा निकै भिरालो ठाउँमा छ। त्यहाँ जोकोही पुग्न नसक्ने ज्ञवालीले बताए। मुखुण्डोबाहेक उत्खनन क्रममा मालाका टुक्रा, माटोको स्तुपा, छालाका टुक्रा, एउटा बुद्धको मूर्तिलगायत सरसामान भेटिएको उनले जानकारी दिए।

छ वर्षदेखि मुस्ताङमा अध्ययन गरिरहेको टोलीले दोस्रोपटकको उत्खननमा मुखुण्डो भेटेको विभागले जनायो। उनीहरुको पाँचवर्षे उत्खनन सन् २०१७ सम्म जारी रहनेछ। मुस्ताङमा अहिलेसम्म ३ हजार वर्ष पुराना अवशेष भेटिएका छन्।

ठमेल अब २४ सै घन्टा उज्यालो

काठमाडौं–राजधानीको प्रमुख पर्यटकीय क्षेत्र ठमेलमा २४ सैँ घन्टा विद्युत् आपूर्ति हुने भएको छ। ठमेल पर्यटन विकास परिषद्ले पर्यटकहरुको भीडभाड रहने ठमेल क्षेत्रका मुख्य सडक र चोकमा सौर्यबत्ती जडान गरेपछि ठमेल...

बालविबाह रोक्ने अभियानमा बालक्लव

प्यूठान-बालविवाह गर्ने एक युवक जिल्ला कारागार प्यूठानमा थुनिएका छन्। रस्पुरकोट–६, निवासी १९ वर्षीय गोपाल ठेडिले गत मंसीर–७, गते स्थानीय एक १४ वार्षिय बालीकलाई बालविवाहको मुद्धा लागेको हो। जिल्लामै पहिलो पटक...

लायन्स क्लब र मिडिया विषयक अन्तरक्रिया

काठमाडौं- लायन्स क्लव अफ काठमाडौं डायमण्डले 'लायन्स क्लब र मिडिया' विषयक अन्तरक्रिया कार्यक्रम गरेको छ। डायमण्ड क्लवका अध्यक्ष गोपाल पौड्यालले कार्यक्रमको उद्देश्य माथि प्रकाश पार्दै संचारमाध्यमहरुमा लायन्स क्लवहरुले गरेका सामाजिक...

मकवानपुर बस दुर्घटना,जग्गा बेचेर घाइतेको उपचार

मकवानपुर बस दुर्घटना,जग्गा बेचेर घाइतेको उपचार

इलाम- एउटै दुर्घटनामा 'छोराको ज्यान गएको' र 'श्रीमति गम्भीर घाइते भएको' अप्रिय खबर सुन्दा खेमराज आचार्यको होसहवास जति उडेको थियो, चार महिना बित्दा पनि त्यसमा खासै कमी आएको छैन। बरबोटे,...

सगरमाथा आरोही संघमा माया शेर्पा चयन

काठमाडौं- सगरमाथा आरोही संघको नयाँ केन्द्रीय कार्यसमितिको नेतृत्वमा माया शेर्पा चयन भएकी छन्। विश्वको अग्लो शिखर सगरमाथा चढ्नेहरुको संयुक्त साझा संस्थाको नेतृत्वमा माया शेर्पा निर्विरोध चयन भएकी हुन्।

काठमाडौंबासीको आयु ८२, जुम्लाबासीको ३६ वर्ष

काठमाडौं- मानवीय दृष्टिमा दुर्गम र सहरी क्षेत्रबीचका आयुदरमा ठूलो अन्तराल देखा परेको छ। काठमाडौंमा जन्मिने शिशुको आयुदर ८२ वर्ष र जुम्लाको शिशुको आयुदर ३६ वर्ष मात्र हुने स्वास्थ्य सेवा विभागले...

माथिल्लो कर्णाली परियोजना बिथोल्न खोज्ने माओवादी कार्यकर्तालाई स्थानीयले लखेटे

माथिल्लो कर्णाली परियोजना बिथोल्न खोज्ने माओवादी कार्यकर्तालाई स्थानीयले लखेटे

दैलेख– निर्माणको तयारीमा रहेको माथिल्लो कर्णाली जलविद्युत् आयोजनाबारे लगानी बोर्डले प्रभावित क्षेत्रमा छलफलमा आयोजनाका पक्ष र विपक्षबीच झडप भएको छ। छलफलको सुरुमै योजनाको विरोधमा उत्रिएका वैद्य माओवादी कार्यकर्ताले माइक खोसेर...

नेपाल यातायातले ३ मोटरसाइकललाई ठक्कर दिँदा ३ जना घाइते

काठमडौं- राजधानीको तीनकुनेमा नेपाल यातायातले ३ वटा मोटरसाइकललाई एकसाथ ठक्कर दिँदा तीन जना घाइते भएका छन्।