Sunday 19 Baishak, 2073 |
Menu

समाज

republica-headerdiscount-subscribe1

istl

मुस्ताङमा १८ सय वर्ष पुरानो मुखुण्डो भेटियो

  • शुक्रबार २१ असार, २०७०
  • ज्ञान न्यौपाने
  • Be the first to comment!
(0 votes)
काठमाडौं - माथिल्लो मुस्ताङको सामजोङ गुफामा दुईवटा पुरातात्विक मुखुण्डो (मास्क) फेला परेका छन्। पुरातत्व विभाग र अमेरिकी उत्खनन टोलीले एक महिनाअघि गरेको खोजीमा करिब १८ सय वर्ष पुराना सुन र चाँदी मिश्रित मुखुण्डो फेला परेको हो।

nepalipatr-april
प्राचीन मानिसले चिहानका रुपमा प्रयोग गरेको गुफामा मानव कंकालसँगै मुखुण्डो भेटिएको पुरातत्व विभागले जनाएको छ। उत्खननमा संलग्न व्यक्तिहरुका अनुसार मानव कंकाल तथा कुनै ठाउँमा जनावरका हाडखोरसँगै मुखुण्डोहरु भेटिएका थिए।

'चिहानमा मुखुण्डो भेटिनु सामान्य हो, मध्यएसियालगायत तिब्बत, मंगोलिया र उत्तरी भारतमा पनि यस्तै किसिमका प्रमाण भेटिएका छन्,' अध्ययनमा संलग्न पिटर एथेन्सले नागरिकसँगको इमेल सम्पर्कमा भने, 'अन्य हिमाली र मध्यएसिया क्षेत्रका उस्तै वस्तुसँग तुलना गरेर थप अध्ययन र परीक्षण गर्दैछौं।' मुखुण्डोको प्रकृति हेर्दा १५ देखि १८ सय वर्ष पुराना हुनसक्ने उनले बताए।

'हामीले यसप्रकारको मुखुण्डो यसअघि नै भेटिसकेका हौं,' उनले भने, 'यसमा प्राचीन सिल्करोड (रेशम मार्ग)को संस्कृति पनि जोडिएको छ। त्यसताकाका मान्छले यस्ता मुखुण्डो प्रयोग गरेका हुन सक्छन्।'

उत्खननमा संलग्न एथेन्सका अनुसार अघिल्लो वर्ष र अहिले भेटिएका मुखुण्डो उस्तै छन्। 'हामीले यसप्रकारको मुखुण्डो सन् २०११ मा पनि भेटेका थियौं,' उनले भने, 'अहिलेसम्म तीनवटा मुखुण्डो भेटिए।'

एथेन्सका अनुसार गुफा मानिस बस्नयोग्य थिएनन्, त्यसैले तिनलाई चिहानमा प्रयोग गरिएको हुनसक्छ। ठूला पहाड भत्किँदै गएपछि ती गुफाका केही भाग खेर गएकोे हुनसक्ने पनि उनले बताए।

विभागका पुरातत्व अधिकृत भाष्कर ज्ञवाली मान्छे मरेपछि मुखुण्डो पनि लाससँगै चिहानमा गाड्ने चलन रहेको अनुमान गर्छन्। एउटामा सुन बढी (तस्बिर हेर्नुस्) र अर्कामा चाँदी बढी रहेको उनले बताए। गुफाको चार भागमध्ये अन्तिममा मुखुण्डो भेटिएको थियो। मुखुण्डोको तस्बिर गोपनीयताका लागि भन्दै विभागले उपलब्ध गराएन। सन् २०११ मा थालिएको सामजोङ गुफा उत्खनन सम्पन्न भएको समेत उनले बताए।

'भेटिएका मुखुण्डो एकदमै पातला र त्यसमध्ये एउटा निकै जीर्ण अवस्थाको छ,' ज्ञवालीले भने, 'त्यसलाई स्थानीयको रोहवरमा गाउँमै राखेर आएका छौं।'

विभागका अनुसार यसअघि सामजोङमा भेटिएको मुखुण्डो भारतको हिमाञ्चलस्थित मलारी र चीनको ङारी प्रान्तस्थित तुइलिङ भिलेजका मुखुण्डोसँग मिल्दोजुल्दो छ। मुस्ताङ, मलारी र ङारी तीनै देशका प्राचीन हिमाली पदमार्ग हुन्।

'तीनै देशका यी क्षेत्रमा प्राचीन सिल्करोड रहेको पाइन्छ,' पुरातत्वविद विष्णुराज कार्कीले भने, 'यसले नेपाल पनि सिल्क शाखा मार्गमा परेको गतिलो आधार पेस गरेको छ।'

यसबाहेक चीनको पुरानो राजधानी सियान हुँदै इटलीको रोम र मध्यएसियाका विभिन्न क्षेत्रमा पुगेको व्यापारिक सिल्करोडमा दुई हजार वर्षअघिसम्म मानिस ओहोरदोहोर गरेको पाइन्छ। यसको शाखा मार्ग नेपालमा पर्छ भन्ने गतिलो प्रमाण सामजोङ गुफामा भेटिएको कपडा परीक्षणबाट पुष्टि भएको हो। 

'मुस्ताङमा भेटिएको सामग्री सिल्करोड क्षेत्रको संस्कृतिबाट आदानप्रदान भएको देखिन्छ,' कार्कीले भने, 'सिल्कको व्यापार गर्न ओहोरदोहोर गर्ने प्राचीन मानिस मुस्ताङमा बसेको पनि भेटिएको छ।' सिल्क रोड संस्कृति दुई हजार वर्ष अघिसम्म रहेको उनले बताए।

सामजोङ गुफा निकै भिरालो ठाउँमा छ। त्यहाँ जोकोही पुग्न नसक्ने ज्ञवालीले बताए। मुखुण्डोबाहेक उत्खनन क्रममा मालाका टुक्रा, माटोको स्तुपा, छालाका टुक्रा, एउटा बुद्धको मूर्तिलगायत सरसामान भेटिएको उनले जानकारी दिए।

छ वर्षदेखि मुस्ताङमा अध्ययन गरिरहेको टोलीले दोस्रोपटकको उत्खननमा मुखुण्डो भेटेको विभागले जनायो। उनीहरुको पाँचवर्षे उत्खनन सन् २०१७ सम्म जारी रहनेछ। मुस्ताङमा अहिलेसम्म ३ हजार वर्ष पुराना अवशेष भेटिएका छन्।

प्रतिक्रिया

रुखले किच्दा मोटरसाइकल चालकको मृत्यु

इलाम– राजमार्गछेउमा काट्दै गरेको रुख ढलेर मोटरसाइकलमा सवार एक जनाको शनिबार मृत्यु भएको छ । इलाम नगरपालिका–४ मा ढलेको रुखले किचेर सुनसरी बक्लौरी–६ का ३७ वर्षे विवेश परियारको मृत्यु भएको...

बझाङमा भूकम्पको झड्का

काठमाडौं– शनिबार बजाङमा भूकम्पको धक्का महशुस गरिएको छ। शनिबार मध्यान्ह १२ बजेर २६ मिनेट जाँदा बझाङमा ४ दशमलव २ रेक्टरस्केलको भूकम्प गएको खानी तथा भूगर्भ विभाग, भूकम्प मापन केन्द्रले जनाएको...

असईमाथि अन्धाधुन्ध खुकुरी प्रहार

इलाम–समालबुङस्थित प्रहरी चौकीका असई इन्चनाथ प्रधानलाई स्थानीय एक युवकले खुकुरी प्रहार गरेका छन्। खुकुरी प्रहारबाट गम्भीर प्रधानको झापा बिर्तामोडस्थित बि एन्ड सी अस्पतालको सघन कक्षमा उपचार भइरहेको छ।

गुडिरहेको बसमा आगलागी

नेपालगन्ज–बाँकेमा शनिबार गुडिरहेको बसमा आगलागी भएको छ। नेपालगन्जबाट दाङको तुलसीपुरतर्फ जाँदै गरेको रा १ ख ६९५ नम्बरको बसमा पूर्वपश्चिम राजमार्ग अन्तर्गत बाँकेको खासकुश्मा–४ सौरी गाउँ नजिक बिहान ११ बजेतिर आगलागी...

पाँच वर्षीया बालिकामाथि बलात्कार प्रयास

जुम्ला–जुम्लामा एक बालिकामाथि बलात्कार प्रयास भएको छ। रारालिही गाविस २ का ७२ वर्षीय नर सार्कीले वडा नम्वर २ वस्ने पाँच वर्षीया वर्षिया बालिकालाई बलात्कार प्रयास गरेका हुन्।

पिउने पानीका लागि भेरी नदीमा भीड

जाजरकोट– भेरीमालिका नगरपालिका– १३ कुदुकी ६७ वर्षीया कमला आचार्यलाई आज भोलि खान बनाउने र अन्य कुराको भन्दा एक गाग्रो पानी कसरी जोहो गर्ने भन्ने चिन्ताले सताउने गरेको छ।

चुरेदोहनको प्रभावः  राजमार्ग दक्षिणपनि सुक्दैछ पानीको मुहान

चुरेदोहनको प्रभावः राजमार्ग दक्षिणपनि सुक्दैछ पानीको मुहान

लहान–पूर्व–पश्चिम राजमार्ग जोडिएको गाउँ हो लालपुर। तरकारी खेतीका लागि कहलिएको यो गाउँ हाल गोलबजार नगरपालिमा गाभिएको छ। गाउँ नगरपालिकाको स्वरुप धारण गरेपनि यहाँका बासिन्दाको बेहाल जिन्दगीमा कुनै परिवर्तन आएको छैन।

बूढापाका लुट्ने गिरोह पक्राउ

बूढापाका लुट्ने गिरोह पक्राउ

ललितपुर- काठमाडौं उपत्यकामा भएका पचासभन्दा बढी एकैप्रकारको लुटको घटनामा संलग्न तीन जना पक्राउ परेका छन्। एकआपसमा संकेत र एउटा फलामको टुक्राका भरमा काठमाडौं उपत्यकामा तीन वर्षदेखि लुटमा संलग्न तीन जनासहित...