Friday 12 Mangshir, 2071 |
Menu

समाज

मुस्ताङमा १८ सय वर्ष पुरानो मुखुण्डो भेटियो

  • शुक्रबार २१ असार, २०७०
  • ज्ञान न्यौपाने
  • DISQUS_COMMENTS
Ad MyNepal Nagarik
(0 votes)
काठमाडौं - माथिल्लो मुस्ताङको सामजोङ गुफामा दुईवटा पुरातात्विक मुखुण्डो (मास्क) फेला परेका छन्। पुरातत्व विभाग र अमेरिकी उत्खनन टोलीले एक महिनाअघि गरेको खोजीमा करिब १८ सय वर्ष पुराना सुन र चाँदी मिश्रित मुखुण्डो फेला परेको हो।

प्राचीन मानिसले चिहानका रुपमा प्रयोग गरेको गुफामा मानव कंकालसँगै मुखुण्डो भेटिएको पुरातत्व विभागले जनाएको छ। उत्खननमा संलग्न व्यक्तिहरुका अनुसार मानव कंकाल तथा कुनै ठाउँमा जनावरका हाडखोरसँगै मुखुण्डोहरु भेटिएका थिए।

'चिहानमा मुखुण्डो भेटिनु सामान्य हो, मध्यएसियालगायत तिब्बत, मंगोलिया र उत्तरी भारतमा पनि यस्तै किसिमका प्रमाण भेटिएका छन्,' अध्ययनमा संलग्न पिटर एथेन्सले नागरिकसँगको इमेल सम्पर्कमा भने, 'अन्य हिमाली र मध्यएसिया क्षेत्रका उस्तै वस्तुसँग तुलना गरेर थप अध्ययन र परीक्षण गर्दैछौं।' मुखुण्डोको प्रकृति हेर्दा १५ देखि १८ सय वर्ष पुराना हुनसक्ने उनले बताए।

'हामीले यसप्रकारको मुखुण्डो यसअघि नै भेटिसकेका हौं,' उनले भने, 'यसमा प्राचीन सिल्करोड (रेशम मार्ग)को संस्कृति पनि जोडिएको छ। त्यसताकाका मान्छले यस्ता मुखुण्डो प्रयोग गरेका हुन सक्छन्।'

उत्खननमा संलग्न एथेन्सका अनुसार अघिल्लो वर्ष र अहिले भेटिएका मुखुण्डो उस्तै छन्। 'हामीले यसप्रकारको मुखुण्डो सन् २०११ मा पनि भेटेका थियौं,' उनले भने, 'अहिलेसम्म तीनवटा मुखुण्डो भेटिए।'

एथेन्सका अनुसार गुफा मानिस बस्नयोग्य थिएनन्, त्यसैले तिनलाई चिहानमा प्रयोग गरिएको हुनसक्छ। ठूला पहाड भत्किँदै गएपछि ती गुफाका केही भाग खेर गएकोे हुनसक्ने पनि उनले बताए।

विभागका पुरातत्व अधिकृत भाष्कर ज्ञवाली मान्छे मरेपछि मुखुण्डो पनि लाससँगै चिहानमा गाड्ने चलन रहेको अनुमान गर्छन्। एउटामा सुन बढी (तस्बिर हेर्नुस्) र अर्कामा चाँदी बढी रहेको उनले बताए। गुफाको चार भागमध्ये अन्तिममा मुखुण्डो भेटिएको थियो। मुखुण्डोको तस्बिर गोपनीयताका लागि भन्दै विभागले उपलब्ध गराएन। सन् २०११ मा थालिएको सामजोङ गुफा उत्खनन सम्पन्न भएको समेत उनले बताए।

'भेटिएका मुखुण्डो एकदमै पातला र त्यसमध्ये एउटा निकै जीर्ण अवस्थाको छ,' ज्ञवालीले भने, 'त्यसलाई स्थानीयको रोहवरमा गाउँमै राखेर आएका छौं।'

विभागका अनुसार यसअघि सामजोङमा भेटिएको मुखुण्डो भारतको हिमाञ्चलस्थित मलारी र चीनको ङारी प्रान्तस्थित तुइलिङ भिलेजका मुखुण्डोसँग मिल्दोजुल्दो छ। मुस्ताङ, मलारी र ङारी तीनै देशका प्राचीन हिमाली पदमार्ग हुन्।

'तीनै देशका यी क्षेत्रमा प्राचीन सिल्करोड रहेको पाइन्छ,' पुरातत्वविद विष्णुराज कार्कीले भने, 'यसले नेपाल पनि सिल्क शाखा मार्गमा परेको गतिलो आधार पेस गरेको छ।'

यसबाहेक चीनको पुरानो राजधानी सियान हुँदै इटलीको रोम र मध्यएसियाका विभिन्न क्षेत्रमा पुगेको व्यापारिक सिल्करोडमा दुई हजार वर्षअघिसम्म मानिस ओहोरदोहोर गरेको पाइन्छ। यसको शाखा मार्ग नेपालमा पर्छ भन्ने गतिलो प्रमाण सामजोङ गुफामा भेटिएको कपडा परीक्षणबाट पुष्टि भएको हो। 

'मुस्ताङमा भेटिएको सामग्री सिल्करोड क्षेत्रको संस्कृतिबाट आदानप्रदान भएको देखिन्छ,' कार्कीले भने, 'सिल्कको व्यापार गर्न ओहोरदोहोर गर्ने प्राचीन मानिस मुस्ताङमा बसेको पनि भेटिएको छ।' सिल्क रोड संस्कृति दुई हजार वर्ष अघिसम्म रहेको उनले बताए।

सामजोङ गुफा निकै भिरालो ठाउँमा छ। त्यहाँ जोकोही पुग्न नसक्ने ज्ञवालीले बताए। मुखुण्डोबाहेक उत्खनन क्रममा मालाका टुक्रा, माटोको स्तुपा, छालाका टुक्रा, एउटा बुद्धको मूर्तिलगायत सरसामान भेटिएको उनले जानकारी दिए।

छ वर्षदेखि मुस्ताङमा अध्ययन गरिरहेको टोलीले दोस्रोपटकको उत्खननमा मुखुण्डो भेटेको विभागले जनायो। उनीहरुको पाँचवर्षे उत्खनन सन् २०१७ सम्म जारी रहनेछ। मुस्ताङमा अहिलेसम्म ३ हजार वर्ष पुराना अवशेष भेटिएका छन्।

कारबाही डरले वन कर्मचारीद्वारा धमाधम राजीनामा

लहान- पूर्वका जिल्ला वन कर्मचारीहरुमा राजिनामा दिने होडबाजी चलेको छ। अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगले शैक्षिक योग्यताको प्रमाणपत्र जाँच गर्ने हल्ला चलेपछि यहाँका वन कर्मचारीहरु धमाधम राजीनामा बुझाउन थालेका हुन्।

बलात्कार अभियोगमा धनीराम पक्राउ

बाँके— एक महिलालाई जवर्जस्ती अनुचित कार्य गरेको अभियोगमा बैजापुर–९ बस्ने ३९ बर्षीय धनीराम थारुलाई प्रहरीले पक्राउ गरेको छ।

तास खेल्नेबाट पैसा असुल्ने प्रहरी हवलदार निकालिए

खोटाङ- तास खेलिरहेका समूहबाट रकम असुल गर्ने प्रहरी हवलदार जागिरबाट निकालिएका छन्। सदरमुकाम दिक्तेलमा तास खेल्दै गरेका समूहलाई नियन्त्रणमा लिएर २ हजार ५ सय रकम असुलेको आरोपमा जिल्ला प्रहरी कार्यालय...

टायर पड्किएर बस पल्टियो, दुई जनाको मृत्यु २६ घाइते

महेन्द्रनगर— कैलालीको धनगढीबाट महेन्द्रनगरतर्फ आउँदै गरेको म १ ख ४१५ नम्बरको बस शुक्रवार दिउँसो दुर्घटना हुँदा २ जनाको मृत्यु भएको छ। बसको पछाडीपट्टीको टायर पड्केपछि बस दुर्घट्नामा परेको ट्राफिक प्रहरी...

बीपी प्रतिष्ठानमा जागिर लगाई दिने भन्दै पैसा असुल्ने पक्राउ

धरान—विभिन्न संस्थान एवं कार्यालयमा आर्कषक जागिर लगाइदिने भन्दै रकम असुल गरेर गठी गर्ने एक व्यक्ति पक्राउ परेका छन्। पीडित महिलाहरुले उजुरी दिएपछि धरान १५ का खेम भण्डारीलाई प्रहरीले शुक्रबार पक्राउ...

बलिस्थलमा सञ्चारकर्मीलाई रोक

बलिस्थलमा सञ्चारकर्मीलाई रोक

बरियारपुर (बारा)- गढीमाईमा चलिआएको बलि परम्परा सञ्चारमाध्यमले गर्दा खलबलिएको भन्दै, मन्दिरभन्दा २ सय मिटर पूर्वमा रहेको बलिस्थल बनाइएको स्थानीय रंगशालामा सञ्चारकर्मीहरुको प्रवेशमा रोक लगाइएको छ। २ जना प्रहरी निरीक्षकको कमाण्डमा...

गढीमाईमा बिहानैदेखि राँगाको बलि

गढीमाईमा बिहानैदेखि राँगाको बलि

बरियारपुर (बारा)- बाराको बरियारपुरस्थित गढीमाईको मेलामा शुक्रबार बिहानैदेखि राँगाको बलि सुरु छ। बिहान ११ बजेसम्म ५ हजार ५ सय राँगाको बलि गढीमाई मन्दीर सञ्चालन तथा बिकास समितिले जनाएको छ। साँझसम्म...

दुई दुर्घटनामा दुईको मृत्यु

रौतहट- गढीमाईको मेला भर्न आएका रौतहट र बारामा दुई श्रद्धालु भक्तजनको शुक्रबार बिहान मृत्यु भएको छ। सर्लाही हरकठवा-५, घर भएकी १८ वर्षीय रञ्जु कुमारी रामको रौतहटको सुन्दरपुरमा छारे रोगले बेहोस...