Wednesday 18 Bhadra, 2071 |
Menu

समाज

मुस्ताङमा १८ सय वर्ष पुरानो मुखुण्डो भेटियो

  • शुक्रबार २१ असार, २०७०
  • ज्ञान न्यौपाने
  • DISQUS_COMMENTS
(0 votes)
काठमाडौं - माथिल्लो मुस्ताङको सामजोङ गुफामा दुईवटा पुरातात्विक मुखुण्डो (मास्क) फेला परेका छन्। पुरातत्व विभाग र अमेरिकी उत्खनन टोलीले एक महिनाअघि गरेको खोजीमा करिब १८ सय वर्ष पुराना सुन र चाँदी मिश्रित मुखुण्डो फेला परेको हो।

प्राचीन मानिसले चिहानका रुपमा प्रयोग गरेको गुफामा मानव कंकालसँगै मुखुण्डो भेटिएको पुरातत्व विभागले जनाएको छ। उत्खननमा संलग्न व्यक्तिहरुका अनुसार मानव कंकाल तथा कुनै ठाउँमा जनावरका हाडखोरसँगै मुखुण्डोहरु भेटिएका थिए।

'चिहानमा मुखुण्डो भेटिनु सामान्य हो, मध्यएसियालगायत तिब्बत, मंगोलिया र उत्तरी भारतमा पनि यस्तै किसिमका प्रमाण भेटिएका छन्,' अध्ययनमा संलग्न पिटर एथेन्सले नागरिकसँगको इमेल सम्पर्कमा भने, 'अन्य हिमाली र मध्यएसिया क्षेत्रका उस्तै वस्तुसँग तुलना गरेर थप अध्ययन र परीक्षण गर्दैछौं।' मुखुण्डोको प्रकृति हेर्दा १५ देखि १८ सय वर्ष पुराना हुनसक्ने उनले बताए।

'हामीले यसप्रकारको मुखुण्डो यसअघि नै भेटिसकेका हौं,' उनले भने, 'यसमा प्राचीन सिल्करोड (रेशम मार्ग)को संस्कृति पनि जोडिएको छ। त्यसताकाका मान्छले यस्ता मुखुण्डो प्रयोग गरेका हुन सक्छन्।'

उत्खननमा संलग्न एथेन्सका अनुसार अघिल्लो वर्ष र अहिले भेटिएका मुखुण्डो उस्तै छन्। 'हामीले यसप्रकारको मुखुण्डो सन् २०११ मा पनि भेटेका थियौं,' उनले भने, 'अहिलेसम्म तीनवटा मुखुण्डो भेटिए।'

एथेन्सका अनुसार गुफा मानिस बस्नयोग्य थिएनन्, त्यसैले तिनलाई चिहानमा प्रयोग गरिएको हुनसक्छ। ठूला पहाड भत्किँदै गएपछि ती गुफाका केही भाग खेर गएकोे हुनसक्ने पनि उनले बताए।

विभागका पुरातत्व अधिकृत भाष्कर ज्ञवाली मान्छे मरेपछि मुखुण्डो पनि लाससँगै चिहानमा गाड्ने चलन रहेको अनुमान गर्छन्। एउटामा सुन बढी (तस्बिर हेर्नुस्) र अर्कामा चाँदी बढी रहेको उनले बताए। गुफाको चार भागमध्ये अन्तिममा मुखुण्डो भेटिएको थियो। मुखुण्डोको तस्बिर गोपनीयताका लागि भन्दै विभागले उपलब्ध गराएन। सन् २०११ मा थालिएको सामजोङ गुफा उत्खनन सम्पन्न भएको समेत उनले बताए।

'भेटिएका मुखुण्डो एकदमै पातला र त्यसमध्ये एउटा निकै जीर्ण अवस्थाको छ,' ज्ञवालीले भने, 'त्यसलाई स्थानीयको रोहवरमा गाउँमै राखेर आएका छौं।'

विभागका अनुसार यसअघि सामजोङमा भेटिएको मुखुण्डो भारतको हिमाञ्चलस्थित मलारी र चीनको ङारी प्रान्तस्थित तुइलिङ भिलेजका मुखुण्डोसँग मिल्दोजुल्दो छ। मुस्ताङ, मलारी र ङारी तीनै देशका प्राचीन हिमाली पदमार्ग हुन्।

'तीनै देशका यी क्षेत्रमा प्राचीन सिल्करोड रहेको पाइन्छ,' पुरातत्वविद विष्णुराज कार्कीले भने, 'यसले नेपाल पनि सिल्क शाखा मार्गमा परेको गतिलो आधार पेस गरेको छ।'

यसबाहेक चीनको पुरानो राजधानी सियान हुँदै इटलीको रोम र मध्यएसियाका विभिन्न क्षेत्रमा पुगेको व्यापारिक सिल्करोडमा दुई हजार वर्षअघिसम्म मानिस ओहोरदोहोर गरेको पाइन्छ। यसको शाखा मार्ग नेपालमा पर्छ भन्ने गतिलो प्रमाण सामजोङ गुफामा भेटिएको कपडा परीक्षणबाट पुष्टि भएको हो। 

'मुस्ताङमा भेटिएको सामग्री सिल्करोड क्षेत्रको संस्कृतिबाट आदानप्रदान भएको देखिन्छ,' कार्कीले भने, 'सिल्कको व्यापार गर्न ओहोरदोहोर गर्ने प्राचीन मानिस मुस्ताङमा बसेको पनि भेटिएको छ।' सिल्क रोड संस्कृति दुई हजार वर्ष अघिसम्म रहेको उनले बताए।

सामजोङ गुफा निकै भिरालो ठाउँमा छ। त्यहाँ जोकोही पुग्न नसक्ने ज्ञवालीले बताए। मुखुण्डोबाहेक उत्खनन क्रममा मालाका टुक्रा, माटोको स्तुपा, छालाका टुक्रा, एउटा बुद्धको मूर्तिलगायत सरसामान भेटिएको उनले जानकारी दिए।

छ वर्षदेखि मुस्ताङमा अध्ययन गरिरहेको टोलीले दोस्रोपटकको उत्खननमा मुखुण्डो भेटेको विभागले जनायो। उनीहरुको पाँचवर्षे उत्खनन सन् २०१७ सम्म जारी रहनेछ। मुस्ताङमा अहिलेसम्म ३ हजार वर्ष पुराना अवशेष भेटिएका छन्।

तारे भिरबाट लडेर शिक्षकको मृत्यु

पर्वत— यहाँका एक शिक्षकको भिरबाट लडेर मंगलबार ज्यान गएको छ। जिल्लाको कुश्मा नगरपालिका वडा नंं.–७ दुर्लुङका ५६ वर्षिय टिकाराम शर्माको आज विहान भिरबाट लडेर मृत्यु भएको हो। 

गरिबीका कारण ३५ दिनकी सुत्केरीले आत्महत्या गरिन्

रोल्पा— कोर्चाबाङ–३ उपल्लो घापाका १९ वर्षीय सविना घर्तीमगरले विष सेवन गरेर आत्म हत्या गरेकी छिन्। ३५ दिनकी सुत्करी घर्तीले चरम गरिबी कारण खान नपाएर आत्म हत्या गरेको जिल्ला प्रहरी कार्यालयले...

ट्रक दुर्घटना, १ को मृत्य ३ को अवस्था गम्भीर

रामेछाप—विरगंजबाट मन्थलीतर्फ आउदै गरेको ना४ख ८४७३ नम्वरको मालबाहक ट्रक रामेछापको भलुवाजोर१ कुनौरीमा दुर्घटना हुँदा एक जनाको मृत्यु भएको छ। दुर्घटनामा घाइते ३ जनाको अवस्था गम्भीर छ।मंगलबार २ बजे भएको दुर्घटनामा...

अभियुक्त छुटाउने कांग्रेस-एमाले सभासदको कसरत असफल, लुटपाटमा संलग्नहरु कारागार चलान

रोल्पा—शहरी विकास तथा भवन डिभिजन कार्यालय रोल्पाका निमित्त डिभिजन प्रमुख सुवास बस्नेत, नायव सुव्वा बालाराम बस्नेत, कार्यालय सहयोगी इन्द्रबहादुर गिरी र चालक जगत खड्का सवार गाडीमा लुटपाट मच्चाएको अभियोगमा चार...

जंगली हात्तीको नियन्त्रणमा डिएफओ निवास

रौतहट— जिल्ला वन कार्यालय रौतहटका प्रमुख बाबुराम भन्डारीको निवासलाई जंगली हात्तीले डेढ घन्टा नियन्त्रणमा लिएको छ। सोमवार राति करिब नौ बजे जंगलबाट आएका दुईवटा मत्ता र एक ढोई गरी तीन...

बहुविवाह गरेको आरोपमा पक्राउ

इलाम-बहुविवाह गरेको आरोपमा प्रहरीले इलाम जीतपुर–४ का ३८ वर्षीय प्रकाश गिरीलाई आज उनैको घरबाटै पक्राउ गरेको छ।

मन पराएकी युवतीका नाउँमा काल्पनिक समाचार इमेल गर्दा...

पोखरा— व्यस्त बजार न्युरोडको मेगा बचत तथा ऋण सहकारी संस्थाबाट ३१ लाख रुपैयाँ लुट्नेलाई प्रहरीले पक्रन सकेको थिएन । दुई दिनअघि एउटा साप्ताहिक पत्रिकामा समाचार आयो—मेगा सहकारी लुट्न सुन्दरीको हात...

दुई वर्षको उमेरमा ड्रम बजाउने र २५ घन्टा मोटरसाइकल कुदाउनेलाई सम्मान

दुई वर्षको उमेरमा ड्रम बजाउने र २५ घन्टा मोटरसाइकल कुदाउनेलाई सम्मान

काठमाडौं—दुई बर्षको उमेरमा ड्रमसेट बजाएर ट्यालेन्ट विधामा वर्ल्ड रेकडर्स राख्न सफल पोखरा रानीपौवाका पाँच वर्षीय उत्प्रेम जेजिजू र २५ घण्टा निरन्तर मोटरसाईकल चलाएर साहस प्रर्दशन गर्ने मिर्लुङ्ग ४, तनहुँका सम्शेरबहादुर...