Tuesday 8 Poush, 2071 |
Menu

समाज

मुस्ताङमा १८ सय वर्ष पुरानो मुखुण्डो भेटियो

  • शुक्रबार २१ असार, २०७०
  • ज्ञान न्यौपाने
  • DISQUS_COMMENTS
(0 votes)
काठमाडौं - माथिल्लो मुस्ताङको सामजोङ गुफामा दुईवटा पुरातात्विक मुखुण्डो (मास्क) फेला परेका छन्। पुरातत्व विभाग र अमेरिकी उत्खनन टोलीले एक महिनाअघि गरेको खोजीमा करिब १८ सय वर्ष पुराना सुन र चाँदी मिश्रित मुखुण्डो फेला परेको हो।

प्राचीन मानिसले चिहानका रुपमा प्रयोग गरेको गुफामा मानव कंकालसँगै मुखुण्डो भेटिएको पुरातत्व विभागले जनाएको छ। उत्खननमा संलग्न व्यक्तिहरुका अनुसार मानव कंकाल तथा कुनै ठाउँमा जनावरका हाडखोरसँगै मुखुण्डोहरु भेटिएका थिए।

'चिहानमा मुखुण्डो भेटिनु सामान्य हो, मध्यएसियालगायत तिब्बत, मंगोलिया र उत्तरी भारतमा पनि यस्तै किसिमका प्रमाण भेटिएका छन्,' अध्ययनमा संलग्न पिटर एथेन्सले नागरिकसँगको इमेल सम्पर्कमा भने, 'अन्य हिमाली र मध्यएसिया क्षेत्रका उस्तै वस्तुसँग तुलना गरेर थप अध्ययन र परीक्षण गर्दैछौं।' मुखुण्डोको प्रकृति हेर्दा १५ देखि १८ सय वर्ष पुराना हुनसक्ने उनले बताए।

'हामीले यसप्रकारको मुखुण्डो यसअघि नै भेटिसकेका हौं,' उनले भने, 'यसमा प्राचीन सिल्करोड (रेशम मार्ग)को संस्कृति पनि जोडिएको छ। त्यसताकाका मान्छले यस्ता मुखुण्डो प्रयोग गरेका हुन सक्छन्।'

उत्खननमा संलग्न एथेन्सका अनुसार अघिल्लो वर्ष र अहिले भेटिएका मुखुण्डो उस्तै छन्। 'हामीले यसप्रकारको मुखुण्डो सन् २०११ मा पनि भेटेका थियौं,' उनले भने, 'अहिलेसम्म तीनवटा मुखुण्डो भेटिए।'

एथेन्सका अनुसार गुफा मानिस बस्नयोग्य थिएनन्, त्यसैले तिनलाई चिहानमा प्रयोग गरिएको हुनसक्छ। ठूला पहाड भत्किँदै गएपछि ती गुफाका केही भाग खेर गएकोे हुनसक्ने पनि उनले बताए।

विभागका पुरातत्व अधिकृत भाष्कर ज्ञवाली मान्छे मरेपछि मुखुण्डो पनि लाससँगै चिहानमा गाड्ने चलन रहेको अनुमान गर्छन्। एउटामा सुन बढी (तस्बिर हेर्नुस्) र अर्कामा चाँदी बढी रहेको उनले बताए। गुफाको चार भागमध्ये अन्तिममा मुखुण्डो भेटिएको थियो। मुखुण्डोको तस्बिर गोपनीयताका लागि भन्दै विभागले उपलब्ध गराएन। सन् २०११ मा थालिएको सामजोङ गुफा उत्खनन सम्पन्न भएको समेत उनले बताए।

'भेटिएका मुखुण्डो एकदमै पातला र त्यसमध्ये एउटा निकै जीर्ण अवस्थाको छ,' ज्ञवालीले भने, 'त्यसलाई स्थानीयको रोहवरमा गाउँमै राखेर आएका छौं।'

विभागका अनुसार यसअघि सामजोङमा भेटिएको मुखुण्डो भारतको हिमाञ्चलस्थित मलारी र चीनको ङारी प्रान्तस्थित तुइलिङ भिलेजका मुखुण्डोसँग मिल्दोजुल्दो छ। मुस्ताङ, मलारी र ङारी तीनै देशका प्राचीन हिमाली पदमार्ग हुन्।

'तीनै देशका यी क्षेत्रमा प्राचीन सिल्करोड रहेको पाइन्छ,' पुरातत्वविद विष्णुराज कार्कीले भने, 'यसले नेपाल पनि सिल्क शाखा मार्गमा परेको गतिलो आधार पेस गरेको छ।'

यसबाहेक चीनको पुरानो राजधानी सियान हुँदै इटलीको रोम र मध्यएसियाका विभिन्न क्षेत्रमा पुगेको व्यापारिक सिल्करोडमा दुई हजार वर्षअघिसम्म मानिस ओहोरदोहोर गरेको पाइन्छ। यसको शाखा मार्ग नेपालमा पर्छ भन्ने गतिलो प्रमाण सामजोङ गुफामा भेटिएको कपडा परीक्षणबाट पुष्टि भएको हो। 

'मुस्ताङमा भेटिएको सामग्री सिल्करोड क्षेत्रको संस्कृतिबाट आदानप्रदान भएको देखिन्छ,' कार्कीले भने, 'सिल्कको व्यापार गर्न ओहोरदोहोर गर्ने प्राचीन मानिस मुस्ताङमा बसेको पनि भेटिएको छ।' सिल्क रोड संस्कृति दुई हजार वर्ष अघिसम्म रहेको उनले बताए।

सामजोङ गुफा निकै भिरालो ठाउँमा छ। त्यहाँ जोकोही पुग्न नसक्ने ज्ञवालीले बताए। मुखुण्डोबाहेक उत्खनन क्रममा मालाका टुक्रा, माटोको स्तुपा, छालाका टुक्रा, एउटा बुद्धको मूर्तिलगायत सरसामान भेटिएको उनले जानकारी दिए।

छ वर्षदेखि मुस्ताङमा अध्ययन गरिरहेको टोलीले दोस्रोपटकको उत्खननमा मुखुण्डो भेटेको विभागले जनायो। उनीहरुको पाँचवर्षे उत्खनन सन् २०१७ सम्म जारी रहनेछ। मुस्ताङमा अहिलेसम्म ३ हजार वर्ष पुराना अवशेष भेटिएका छन्।

सरकारी सूचीमा घट्दै बाढीपीडित

दाङ-फूलबारी–६, बखरियाका बाढीपीडित सर्वजित खत्री मंगलबार बिहानैदेखि राहत पर्खाइमा थिए। छाककै अभाव परिरहेका बेला स्थानीय प्रशासन टोली राहत लिएर आउने खबर थियो। धेरै बेरको प्रतीक्षापछि टोली आइपुग्यो। टोलीले पीडितको एकएक...

नक्कली सवारी चालक अनुमति पत्र बनाउने गिरोह समातियो

दाङ- दाङमा लामो समय देखि नक्कली सवारी चालक अनुमति पत्र बनाउने धन्दा चलाउँदै आएको एउटा गिरोह समातिएको छ। प्रहरीले तुलसीपुर स्थित ओम साइराम ड्राइभिङ सेन्टरबाट यो धन्दामा लागेका ४ जनालाई...

भाडा समायोजनका लागि २४ घन्टे अल्टिमेटम

काठमाडौं- पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य घटे पनि सवारीसाधनको भाडदर समायोजन नभएको भन्दै आन्दोलनरत विद्यार्थी सङ्गठनले त्यसका लागि सोमवार २४ घन्टे अल्टिमेटम् दिएका छन्। नेपाल विद्यार्थी सङ्घ, अनेरास्ववियुलगायतका १३ विद्यार्थी सङ्गठनले पेट्रोलियम...

सन्धिखर्कका विभिन्न ठाउँमा सिसिटिभि क्यामेरा जडान

अर्घाखाँची- जिल्ला सदरमुकाम सन्धिखर्कका विभिन्न ठाउँमा सिसिटिभि क्यामेरा जडान गरिएको छ। जिल्ला प्रहरी कार्यालय र उद्योग वाणिज्य संघको पहललमा क्यामेरा जडान गरिएको हो। चार ठाउँमा क्यामेरा जडान गरिएको छ। 

छतमा यात्रु राख्‍न नपाइने नियमको कार्यान्वयन सुरु

सुर्खेत- सवारीसाधनमा क्षमताभन्दा बढी यात्रु राख्न नपाइने नियम सुर्खेत जिल्लामा कार्यान्वयन हुन थालेको छ। यसअघि गाडीको छतमा समेत यात्रु कोचेर चल्ने गाडीले आजभोलि छतमा यात्रु बोक्न छाडेका छन्।

खुल्ला दिशामुक्त गर्न 'पानीको समस्या'

दैलेख- सन् २०१४ सकिन हप्तादिन बाँकी रहँदा दैलेखलाई खुल्ला दिशामुक्त गर्ने चटारो उत्तिकै छ। खुल्ला दिशामुक्त जिल्ला घोषणाको लागि शौचालय बनाउने अभियानमा सबै लागेका बेला धेरै गाविसहरुमा खानेपानी अभाव मुख्य...

यौन दुर्व्यबहार आरोपमा पक्राउ परेका प्रहरी सहायक निरिक्षक धरौटीमा रिहा

खोटाङ- खोटाङमा मानसिक सन्तुलन गुमाएकी युवतीलाई बलात्कार गर्न खोजेको आरोपमा पक्राउ परेका प्रहरी सहायक निरीक्षक धरौटीमा रिहा भएका छन्। मिलको फित्ताले बाँधेर मानसिक सन्तुलन गुमाएकी स्थानीय १८ वर्षीया युवतीलाई जबरजस्ती...

मुटुको ओपनहार्ट सर्जरी अब चितवनमै

मुटुको ओपनहार्ट सर्जरी अब चितवनमै

चितवन- मुटुको सानो वा ठूलो जुनसुकै शल्यक्रिायका लागि काठमाडौं धाउनुपर्ने दिनको अन्त्य भएको छ। कलेज अफ मेडिकल साइन्सेस भरतपुरले राजधानी बाहिर मुटुको सफल शल्यक्रिया गरेपछि स्थानीयलाई काठमाडौं धाउनुपर्ने बाध्यता हटेको...