Monday 11 Jestha, 2072 |
Menu

समाज

मुस्ताङमा १८ सय वर्ष पुरानो मुखुण्डो भेटियो

  • शुक्रबार २१ असार, २०७०
  • ज्ञान न्यौपाने
  • DISQUS_COMMENTS
(0 votes)
काठमाडौं - माथिल्लो मुस्ताङको सामजोङ गुफामा दुईवटा पुरातात्विक मुखुण्डो (मास्क) फेला परेका छन्। पुरातत्व विभाग र अमेरिकी उत्खनन टोलीले एक महिनाअघि गरेको खोजीमा करिब १८ सय वर्ष पुराना सुन र चाँदी मिश्रित मुखुण्डो फेला परेको हो।

प्राचीन मानिसले चिहानका रुपमा प्रयोग गरेको गुफामा मानव कंकालसँगै मुखुण्डो भेटिएको पुरातत्व विभागले जनाएको छ। उत्खननमा संलग्न व्यक्तिहरुका अनुसार मानव कंकाल तथा कुनै ठाउँमा जनावरका हाडखोरसँगै मुखुण्डोहरु भेटिएका थिए।

'चिहानमा मुखुण्डो भेटिनु सामान्य हो, मध्यएसियालगायत तिब्बत, मंगोलिया र उत्तरी भारतमा पनि यस्तै किसिमका प्रमाण भेटिएका छन्,' अध्ययनमा संलग्न पिटर एथेन्सले नागरिकसँगको इमेल सम्पर्कमा भने, 'अन्य हिमाली र मध्यएसिया क्षेत्रका उस्तै वस्तुसँग तुलना गरेर थप अध्ययन र परीक्षण गर्दैछौं।' मुखुण्डोको प्रकृति हेर्दा १५ देखि १८ सय वर्ष पुराना हुनसक्ने उनले बताए।

'हामीले यसप्रकारको मुखुण्डो यसअघि नै भेटिसकेका हौं,' उनले भने, 'यसमा प्राचीन सिल्करोड (रेशम मार्ग)को संस्कृति पनि जोडिएको छ। त्यसताकाका मान्छले यस्ता मुखुण्डो प्रयोग गरेका हुन सक्छन्।'

उत्खननमा संलग्न एथेन्सका अनुसार अघिल्लो वर्ष र अहिले भेटिएका मुखुण्डो उस्तै छन्। 'हामीले यसप्रकारको मुखुण्डो सन् २०११ मा पनि भेटेका थियौं,' उनले भने, 'अहिलेसम्म तीनवटा मुखुण्डो भेटिए।'

एथेन्सका अनुसार गुफा मानिस बस्नयोग्य थिएनन्, त्यसैले तिनलाई चिहानमा प्रयोग गरिएको हुनसक्छ। ठूला पहाड भत्किँदै गएपछि ती गुफाका केही भाग खेर गएकोे हुनसक्ने पनि उनले बताए।

विभागका पुरातत्व अधिकृत भाष्कर ज्ञवाली मान्छे मरेपछि मुखुण्डो पनि लाससँगै चिहानमा गाड्ने चलन रहेको अनुमान गर्छन्। एउटामा सुन बढी (तस्बिर हेर्नुस्) र अर्कामा चाँदी बढी रहेको उनले बताए। गुफाको चार भागमध्ये अन्तिममा मुखुण्डो भेटिएको थियो। मुखुण्डोको तस्बिर गोपनीयताका लागि भन्दै विभागले उपलब्ध गराएन। सन् २०११ मा थालिएको सामजोङ गुफा उत्खनन सम्पन्न भएको समेत उनले बताए।

'भेटिएका मुखुण्डो एकदमै पातला र त्यसमध्ये एउटा निकै जीर्ण अवस्थाको छ,' ज्ञवालीले भने, 'त्यसलाई स्थानीयको रोहवरमा गाउँमै राखेर आएका छौं।'

विभागका अनुसार यसअघि सामजोङमा भेटिएको मुखुण्डो भारतको हिमाञ्चलस्थित मलारी र चीनको ङारी प्रान्तस्थित तुइलिङ भिलेजका मुखुण्डोसँग मिल्दोजुल्दो छ। मुस्ताङ, मलारी र ङारी तीनै देशका प्राचीन हिमाली पदमार्ग हुन्।

'तीनै देशका यी क्षेत्रमा प्राचीन सिल्करोड रहेको पाइन्छ,' पुरातत्वविद विष्णुराज कार्कीले भने, 'यसले नेपाल पनि सिल्क शाखा मार्गमा परेको गतिलो आधार पेस गरेको छ।'

यसबाहेक चीनको पुरानो राजधानी सियान हुँदै इटलीको रोम र मध्यएसियाका विभिन्न क्षेत्रमा पुगेको व्यापारिक सिल्करोडमा दुई हजार वर्षअघिसम्म मानिस ओहोरदोहोर गरेको पाइन्छ। यसको शाखा मार्ग नेपालमा पर्छ भन्ने गतिलो प्रमाण सामजोङ गुफामा भेटिएको कपडा परीक्षणबाट पुष्टि भएको हो। 

'मुस्ताङमा भेटिएको सामग्री सिल्करोड क्षेत्रको संस्कृतिबाट आदानप्रदान भएको देखिन्छ,' कार्कीले भने, 'सिल्कको व्यापार गर्न ओहोरदोहोर गर्ने प्राचीन मानिस मुस्ताङमा बसेको पनि भेटिएको छ।' सिल्क रोड संस्कृति दुई हजार वर्ष अघिसम्म रहेको उनले बताए।

सामजोङ गुफा निकै भिरालो ठाउँमा छ। त्यहाँ जोकोही पुग्न नसक्ने ज्ञवालीले बताए। मुखुण्डोबाहेक उत्खनन क्रममा मालाका टुक्रा, माटोको स्तुपा, छालाका टुक्रा, एउटा बुद्धको मूर्तिलगायत सरसामान भेटिएको उनले जानकारी दिए।

छ वर्षदेखि मुस्ताङमा अध्ययन गरिरहेको टोलीले दोस्रोपटकको उत्खननमा मुखुण्डो भेटेको विभागले जनायो। उनीहरुको पाँचवर्षे उत्खनन सन् २०१७ सम्म जारी रहनेछ। मुस्ताङमा अहिलेसम्म ३ हजार वर्ष पुराना अवशेष भेटिएका छन्।

डरैडरले गाउँ छाड्दै पीडित

बालुवा (गोरखा)- हंसपुर–४ का ६९ वर्षीय दीनानाथ दवाडी शुक्रबार बिहानै घरबाट निस्किए । साथमा थिए, एउटा पोको अनि छवटा पाठा । बचेखुचेको सम्पत्ति त्यही बोरामा पोको पारेका छन् । भूकम्पले...

सुरक्षित घरप्रति चासो

धरान- भूकम्पले घर चर्केपछि ८१ वर्षे पूर्वब्रिटिस गोर्खा मेजर झप्तमान लिम्बू शुक्रबार धरान उपमहानगरपालिकाका इन्जिनियर सुरज श्रेष्ठलाई भेट्न गए । घरको स्थलगत निरीक्षण गरिसकेका इन्जिनियर श्रेष्ठले तेस्रो तलामा नबस्न आग्रह...

भूकम्पपछि सुनसान भेडेटार

धनकुटा- अरू बेला गर्मी सिजनमा भरिभराउ हुने पर्यटकीय भेडेटारका होटल यतिबेला सुनसान छन् । घुम्न आएका फाटफुट पर्यटकसमेत घर फर्किने हतारमा छन् । धरानका सिजन कार्कीले मनबाट भूकम्पको डर हटाउन...

भूकम्पमा भागेका २ कैदी पक्राउ

काठमाडौं- भूकम्पले सिन्धुपाल्चोक कारागारा भत्कँदा भागेका दुई जना कैदी पक्राउ परेका छन् । वैशाख १२ को शक्तिशाली भूकम्पमा सिन्धुपाल्चोक कारागार भत्कँदा भागेका २ सय १६ कैदी बन्दीमध्ये सगुन श्रेष्ठ र...

भूकम्पपीडितका लागि चित्र प्रदर्शनी

काठमाडौं- भूकम्पपीडितको सहयोगार्थ चाकुपाटको एमक्युब ग्यालरीमा चित्रकला प्रदर्शनी सुरु भएको छ । 'दि स्पिड अफ दि कन्टेम्प्रोअरी' शीर्षकको प्रदर्शनी आइतबार सुरु भएको हो । प्रदर्शनीको संयोजन गरेका मनीषलाल श्रेष्ठले प्रदर्शनीमा...

पहिरो नरोकिँदा थुनिएको कालीगण्डकी खुलाउन कठिन [अपडेट]

पहिरो नरोकिँदा थुनिएको कालीगण्डकी खुलाउन कठिन [अपडेट]

म्याग्दी- महाभूकम्पले चर्किएको पहाडमा पहिरो गएर म्याग्दीको राम्चे—९मा थुनिएको कालीगण्डकी नदीको ड्याम खुलाउन घटनास्थल पुगेको नेपाली सेनाको टोली काम सुरु गर्न सकेको छैन। सो स्थानमा निरन्तर माथिबाट पहिरो खस्ने क्रम...

ओभरलफ्लो भएर पानी बग्न थाल्यो

ओभरलफ्लो भएर पानी बग्न थाल्यो

पहिरोले ताल बनेपछि थुनिएको कालिगण्डकी नदीको ड्यामको पानी ओभरलफ्लो भएर बग्न थालेको छ। आइतबार बिहान एकबजेको पहिरोले थुनिएको ड्याममा बेलुकी साढे ५ बजेपछि पानी बग्न थालेको हो।

यसरी थुनियो कालीगण्डकी ( भिडियो)

यसरी थुनियो कालीगण्डकी ( भिडियो)

काठमाडौं– भूकम्पमले चर्किएको पहाडबाट आइतबार रातिदेखि पहिरो खस्न थालेपछि माग्दीको राम्चे–९ मा थुनिएको कालीगण्डकी नदीको ड्याम खुलाउन अहिलेसम्म सकिएको छैन।