Nepal Republic Media Pvt. Ltd.

उहाँलाई मार्न भेडासिं हुँदै लगिएको थियो। त्यतिबेला हाम्रो घर त्यहीँ थियो। घरअगाडि आइपुगेपछि हजुरबुबा चिच्याउनुभएको थियो रे - हसना... हसना ...। तर उहाँको त्यो अन्तिम बोलीको जवाफ हजुरआमाले फर्काउन सक्नुभएन। हजुरआमालाई त्यहीबेला बेथाले चापिसकेको थियो

घरको भित्तामा धमिलो-धमिलो तस्बिर झुन्डिएको थियो। त्यसकै अगाडि राखेर हजुरआमा, आमा र बुबाले सानो छँदा मेरो परिचय हजुरबुबासँग गराउनुभएको थियो। उहाँको बानीबेहोरादेखि मृत्यु अंगाल्ने दिनसम्मका कथा। म सानै थिएँ, दिमागमा ती कुरा छिर्दैनथे। सहिद के हो? राणा को हुन्? म मात्र टाउको हल्लाउँथेँ। कस्तो नबुझिने कथा रहेछ भन्ने लाग्थ्यो।

अहिले पनि तस्बिर त्यहीँ छ। मचाहिँ बुझ्ने भएँ। देशको स्थिति देख्दा हजुरबुबाको त्यही तस्बिर याद आउँछ - उहाँको सपना, समर्पण। खै, बुझ्न कसले सक्ला?

हजुरबुबाको भौतिक शरीर न मैले देख्न पाएँ, न मेरो बुबाले। हजुरबुबा गंगालाल श्रेष्ठलाई भन्दा पहिला सहिद गंगालाल श्रेष्ठलाई चिन्यौं हामीले। सायद म चार-पाँच कक्षा पढ्दा हुनुपर्छ, उहाँसँग मेरो वास्तविक परिचय भएको। कक्षामा सबै साथी मैलाई हेर्थे। सर पनि मलाई नै हेर्दै पढाउनुहुन्थ्यो। म भने एकोहोरो पुस्तकमा घोत्लिन्थेँ। सरले चार सहिदको व्याख्या गर्दा म हजुरबुबालाई सम्भि्करहेको हुन्थेँ। मलाई गजब लाग्थ्यो - आफ्नै हजुरबुबाको योगदानबारे कक्षामा सरले बयान गर्दा। यसले मलाई हजुरबुबाबारे धेरै कुरा जान्ने इच्छा जाग्यो।

मेरो इच्छा पूरा गर्नुभो हजुरआमा हसिनादेवीले। हजुरबुबालाई लामो समय जेलमा राखिएछ। उहाँलाई माफी माग्न समय पनि दिइएको रहेछ। माफी मागे नमार्ने राणाहरूको निर्णय रहेछ। उहाँ भने राणाहरूसामु झुक्नभन्दा मर्न तयार हुनुभयो। हजुरबुबालाई शोभाभगवती लगेर मारे राणाहरूले। उहाँलाई मार्न भेडासिं हुँदै लगिएको थियो। त्यतिबेला हाम्रो घर त्यहीँ थियो। घरअगाडि आइपुगेपछि हजुरबुबा चिच्याउनुभएको थियो रे - हसना... हसना ...। तर उहाँको त्यो अन्तिम बोलीको जवाफ हजुरआमाले फर्काउन सक्नुभएन। हजुरआमालाई त्यहीबेला बेथाले चापिसकेको थियो। उहाँ प्रसव पीडामा हुनुहुन्थ्यो। चाहेर पनि ठूलो स्वरले बोलाउन सक्नुहुन्थेन। बेथाले घरभित्रै लडिरहनुभएको थियो। त्यो अन्तिम घडी एकचोटि हजुरबुबालाई घरभित्र छिर्नधरी दिएनन् प्रहरीले।

मारिनु केही हप्ताअघि जेलभित्रबाट हजुरआमालाई हजुरबुबाले भन्नुभएको थियो रे - जनताको स्वतन्त्रताका लागि म अब मर्दैछु, हाम्रो साथ यहीँसम्म रहेछ, तिमी आफ्नो राम्रो ख्याल राख्नू, भाइबहिनीको राम्रो रेखदेख गर्नू, अब यो सब जिम्मेवारी तिमी एक्लैले उठाउनुपर्छ। यो सब सुन्दा कुनै फिल्मजस्तो लाग्छ - हजुरबुबा मारिनु, मेरो बुबा जन्मनु झन्डै एकसाथ।

हजुरआमा भन्नुहुन्थ्यो - उहाँको अंग्रेजी निकै राम्रो थियो। साहित्यमा विशेष रुचि राख्नुहुन्थ्यो। अंग्रेजीमा नाटक पनि खेल्नुहुन्थ्यो। पढाइमा उत्तिकै तेज। उहाँ अझै भन्नुहुन्छ, 'बाजेको नाम रोशन गर्नुपर्छ, गलत बाटो हिँड्नु हुँदैन, राजनीति नै गर्नुपर्छ भन्ने छैन, अरू तरिकाले पनि देश बनाउन सकिन्छ।' सायद देश बनाउने विभिन्न बाटा देखेकैले होला, उहाँ राजनीतिमा लाग्न मान्नुभएन। २०४६ पछि थुप्रै नेता हाम्रो घर आए, हजुरआमालाई राजनीतिमा लाग्नुपर्‍यो भन्थे। सायद उहाँले बुझ्नुभएको थियो- आफ्नो स्वार्थपूर्ति गर्न सबै उहाँलाई गोटी बनाउन खोज्दैछन्।

हजुरबुबा मारिँदाको कथा सुन्दा त्यतिखेर किंबदन्तीजस्तो लागे पनि अहिले निकै गर्व लाग्छ। त्यो समयमा पनि त्यति ठूलो त्याग गर्न सक्नुभयो - जानीजानी मृत्यु अंगाल्नुभयो। अहिले कुनै ठाउँ आफूलाई चिनाउनुपरे म पहिला हजुरबुबाको नाम लिन्छु।

तर अहिले सम्झँदा लाग्छ, मेरो हजुरबुबाले बेकारमा आफ्नो ज्यान दिनुभएछ। बाँचेको भए मैले उहाँको न्यानो काख र मायाको अनुभव गर्न पाउँथेँ। उहाँमा पनि रहर थियो होला - छोराछोरी, नातिनातिना खेलाउने। उहाँले आफ्ना सपना र रहर भावी नेपालीका नाममा नामसारी गर्नुभयो। र, आफ्नो हकमा मृत्युलाई अंगाल्नुभयो। तर, अहिले उहाँका सपना त्यहीँ देख्छु, जहाँ उहाँले छोडेर जानुभएको थियो। जसले पूरा गर्ने जिम्मा लिए, तिनले आफ्ना सपना पूरा गरे होलान्, नेपाली जनताका सपना भने ज्यूँका त्यूँ छन्।

केही वर्षयता मेरो दिनचर्या मैले तय गरेको समय तालिकाअनुसार चल्न सकेको छैन। हरेकदिन कुनै न कुनै अवरोध सामना गर्नैपर्छ - कहिले कसको चक्काजाम रे, कहिले कसको बन्द रे। समय र मेरो कार्यतालिकाबीच दुरी बढ्दो छ। नचाहँदा-नचाहँदै बल, कर र दबाबमा आमनेपालीले भोग्नुपरेको यो साझा समस्या हो।

२००७, २०४६ र २०६२ सालको जनआन्दोलनसमेत गरी स्वतन्त्र, सबल र विकसित नेपालको मुहार देख्न धेरैले आफ्नो ज्यान दिइसके। हजुरबुबासहित चारजना (शुक्रराज शास्त्री, धर्मभक्त माथेमा, दशरथ चन्द) को मृत्युबाट निरंकुश राणा शासनको पतन सुरु भयो। उहाँहरूले नयाँ पिढीलाई नयाँ पाठ सिकाएर जानुभयो। सायद त्यही भएर उहाँहरू एउटा आइडल मोडलका रूपमा चिनिनुहुन्छ। अहिलेचाहिँ जो पनि, जसलाई पनि सहिद भनेकोमा दुःख लाग्छ। दुई पार्टीको राजनीतिक स्वार्थको झगडामा मारिए पनि सहिद, सडक दुर्घटनामा मारिए पनि सहिद, डाँका मरे पनि सहिद घोषणाको माग हुन्छ। नेताहरूले पनि सहिदलाई मात्र होइन, सहिद शब्दको अर्थ पनि भुलेजस्तो लाग्छ।

मलाई सहिदगेट हुँदै कतै जानु नपरोस्जस्तो लाग्छ। त्यहाँ पुगेपछि एकछिन नअडिई अगाडि बढ्न सक्दिनँ। के उद्देश्यका लागि ज्यान अर्पण गर्नुभयो, कहाँ ल्याएर राखिदिए? लाग्छ सहिदका सपना सहिदगेटभित्र सीमित छ, त्यहाँबाट बाहिर आउन सकेको छैन। जसरी उहाँको सालिकभरि धुलो जमेको देखिन्छ, त्यसरी नै उहाँको सपना पनि धुलाम्मे बन्दै गएको देख्छु।

निरंकुशताको अन्त्य, प्रजातन्त्र र स्वतन्त्रताका लागि हजुरबुबाले ज्यान दिनुभयो। तर अहिले चाहिनेभन्दा बढी स्वतन्त्रता भएजस्तो लाग्छ। कोही कसैको नियन्त्रणमा छजस्तो लाग्दैन। अनुशासनको कमी देख्छु। जे भए पनि सडक अवरुद्ध, बन्द, तोडफोड - यी कुराले सभ्य नागरिक बनाउँदैन। (सुरेन्द्र पौडेलसँग कुराकानीमा आधारित)