साना र व्यक्तिगत सबारी साधन हटाएर फराकिला सडकमा दुई तले बसजस्ता ठूला साधन चलाउनुपर्छ।

धर्मपुत्रपुत्री (धर्मसन्तान) लिनेदिने प्रक्रियामा अहिले देखिएको विवाद अपेक्षितै थियो। विदेशीलाई नेपाली बालबालिका धर्मसन्तानका रूपमा पाल्न दिने चलन २०२० साल तिरै सुरु भए पनि त्यसको खास उद्देश्यमा अहिलेसम्म अवधारणगत स्पष्टता देखिएको छैन। अभिभावकविहीन बालबालिकालाई पारिवारिक वातावरणमा हुर्कने अवसर दिन अन्तिम उपायका रूपमा विदेशीलाई धर्मसन्तानका रूपमा लैजान दिने यसको उद्देश्य हुनुपर्ने थियो। तर, हालसम्मका प्रचलन र प्रक्रिया हेर्दा धर्मसन्तानका रूपमा बालबालिका लैजान दिँदा प्राप्त हुने पैसाको भूमिका बढी प्रभावकारी भएको देखिएको छ। धर्मसन्तान लैजान चाहने विदेशीले पनि पैसा भए जे पनि हुन्छ र आफ्नो खुसीका लागि जे गरे पनि हुन्छ भन्ने ठानेका हुन्छन्। सम्भवतः विवादको चुरो यही हो।

फागुन २५ मा बसेको संविधानसभा बैठकले संविधासभा कार्यतालिकाको दसाँै संशोधन गर्‍यो। पछिल्लो बैठकले विभिन्न क्रियाकलापका लागि तिथिमिति तोक्ने प्रक्रिया अन्त्य गरी १४ जेठ, २०६७ भित्र संविधान जारी गर्ने म्याद तोकेको छ।। निर्णयको तात्पर्य जेठ १४ भित्र संविधान जारी गर्ने बाटो खोल्नु हो। वाधा अड्काउ फुकाएसरह संविधानसभाका अध्यक्ष सुभाषचन्द्र नेम्बाङले व्यवहारिक नीति कार्यान्वयन गर्न खोजेका छन्। तर १४ जेठमा कस्तो संविधान जारी गर्ने? पूर्ण कि संक्षिप्त संविधान? नेताहरू अझै पनि जेठ १४ मा संविधान जारी गर्न ओठे 'प्रतिबद्धता' व्यक्त गरिरहेका छन्। तर उनीहरूकै भनाइमा त्यो संभव नभएको ध्वनित हुन्छ। फागुन २५ मै बसेको संवैधानिक समितिको बैठकमा नेताहरूले व्यक्त गरेका भनाइ र समितिका सभापति नीलाम्बर आचार्यले अघि सारेका सर्तले पनि जेठ १४ मा पूर्ण संविधान जारी हुन नसक्ने स्पष्ट गरेको छ।

'विद्रोहका बेला जनताले आफ्नो बाटोका हरेक बाधा-व्यवधानलाई आफ्नो संख्याको बलले चकनाचुर पारेका थिए। तर आरम्भमा उनीहरूले जतिसुकै शक्ति आर्जन गरेका किन नहोऊन्, अन्ततः उनीहरू षड्यन्त्रकारी, चतुर, कुशल र धूर्त उच्चवर्गद्वारा पराजित भए। उच्चवर्गका शिक्षित र चतुर षड्यन्त्रकारीहरूले आरम्भमा निरंकुश शासकहरूको विरोध गरे, तर त्यो विरोध केबल जनसमुदायको विश्वास आर्जन गर्नका लागि थियो, जनसमुदायको शक्तिलाई उपयोग गरिसकेपछि उनीहरूकै विरुद्ध केन्द्रित हुनका लागि थियो। अनि, आफूलाई विशिष्टाधिकारको स्थितिमा पुर्‍याउनका लागिमात्रै थियो, जुन स्थितिबाट निरंकुश शासकलाई अधिकारच्यूत गरिएको थियो।'

सन् १९०२ मा पहिलोपल्ट जर्मन वनस्पतिविज्ञ गोट्लिब हाबरल्यान्डलेे सबै वनस्पतिको कोषबाट सिंगो विरुवाको पुनर्विकास गर्न सकिन्छ भन्ने सिद्धान्त अघि सारेका थिए। सन् १९५० को दशकमा बेलायतका अर्का वनस्पतिविज्ञ एफ. सि. स्टिवार्डले गाजरको एक सूक्ष्म तन्तुबाट प्रयोगशालामा उपयुक्त रसायनको मिश्रण राखिएको परीक्षण नली (टेस्ट ट्युब)मा गाजरको सिंगो बोट पुनर्विकास गरेर हाबरल्यान्डको सिद्धान्तलाई व्यवहारमा प्रमाणित गरेका थिए। 'टिस्यु कल्चर' नामले चिनिने उक्त प्रविधिमार्फत् आज कुनै पनि बोटविरुवाको अङ्ग, तन्तु वा कोषबाट प्रयोगशालामा नयाँ विरुवा उत्पादन गर्न सकिन्छ। आज यो प्रविधि कृषि, बागवानी एवं नर्सरीका क्षेत्रमा उन्नत र दुर्लभ जातको बोटविरुवा उत्पादन गर्न व्यापकरूपमा प्रयोग हुँदै आएको छ। यसरी कुनै जीवको अङ्ग, तन्तु वा कोषबाट सोही जीवको पूर्ण प्रतिरूप तयार पार्ने अयौनिक विधिलाई 'क्लेानिङ' भनिन्छ। वनस्पति होस् वा प्राणी, सबै जीवको प्रत्येक कोषमा सोही जीवको पुनर्विकास गर्न आवश्यक सम्पूर्ण आनुवंशिक सूचना (जेनेटिक इन्फरमेसन) पाइन्छ भन्ने यथार्थ प्रमाणित भइसकेको छ।

गर्नुपर्ने त राज्यले हो तर मिर्गौला रोगीलाई ठूलो गुन लगाइन्, आनी छोइङ डोल्माले।

सम्पत्ति विवरणको निरन्तर अनुगमन गरी जनमानसमा छवि भत्किएका न्यायकर्मीलाई कार्बाही गर्ने सर्वोच्च आयोग बनाउँदा असल न्यायमूर्तिको प्रतिष्ठा र मनोबल दुवै बढ्नेछ।

संविधानसभाबाहिर अलोकतान्त्रिक प्रक्रियाबाट वर्तमान संकटको समाधान खोज्ने प्रयास भयो भने देशको सार्वभौमसत्ता र राष्ट्रिय हित नै जोखिममा पर्ने डर छ।

धरौटी भनेर लिएको रकम १० वर्ष खेलाउने विद्यालयले अभिभावकलाई ब्याज दिनु पर्दैन?

मुलुकबाहिर रहने नेपालीको यकिन तथ्यांक कसैसँग छैन। तर, गैरआवासीय नेपाली संघ (एनआरएन) का अनुसार, भारतबाहेक ५२ मुलुकमा झन्डै २५ लाख नेपाली छन्। विदेशमा व्यापार-व्यवसाय गरिरहेका र उतै जन्मेका नेपालीका लागि दोहोरो नागरिकताको मुद्दा एनआरएनले उठाइरहेको छ। तर, हाललाई नागरिकताको सट्टा परिचयपत्र लिन एनआरएन नेतृत्व सहमत भए पनि बेलायतमा बस्ने नेपालीहरू सहमत देखिँदैनन्। नयाँ संविधानमा आफूलाई पनि नागरिकताको हक हुने तिनको अपेक्षा अब कमजोर भएको छ। संविधानसभाको मौलिक हक समितिले यसअघिको भन्दा पनि कडा मस्यौदा तयार पारेका कारण उनीहरूमा चिन्ता थपिएको हो।

वामपंथी आन्दोलन बलियो हुनु नेपालको विशेषता हो। त्यसले गर्दा यहाँको महिला आन्दोलन पनि बलियो छ। महिला शोषण गहिरो, पुरानो र सबै समुदायमा सबै क्षेत्रमा व्याप्त हुनाले वामपंथी शक्तीले महिला आन्दोलनमा बढी जोड दिंदै आएको छ। वामपंथी आन्दोलन सामान्यतः आधारभूत वर्ग समूहको आन्दोलन हो। यस लेखमा मूलतः जनआन्दोलनपछिको महिला आन्दोलन र संविधान निर्माणमा महिलाको भूमिकामा केन्द्रित छ।

सानो छँदा हेलेन केलरका बारेमा पढेका थियौँ। उनले शारीरिक अपांगतालाई जितेर इतिहासमा नाम लेखाइन्। पछि चिकित्सा शास्त्र अध्ययन गर्दा कसरी पोलियोले बालबालिकामा अपांगता उत्पन्न गराउँछ भनेर पढ्याँै। तर वास्तवमा अपांगताप्रति ध्यान दिनुपर्छ र उनीहरूलाई सम्मान र मौका दुवै दिनुपर्छ भनेर धेरैपछिखमात्र बोध भयो।

अरूले के सोच्लान् भन्ने भयबाट मुक्त नभई नारी दिवस मनाउनुको के अर्थ?

ठूला अर्थतन्त्रमा आर्थिक पुनरुत्थानका कार्यक्रमले सरकारी खर्च बढाएर मुद्रा प्रदायमा विस्तार भयो भने सन् २०१० मा सुनको माग र मूल्य अझ बढ्न सक्छ।

बर्दीमा लागेको दागमा मुछिने कि मेटाउने रोजाइ प्रधानमन्त्री नेपालकै हो।

पत्रकारले सोधे- शान्ति सुरक्षा नदिने मन्त्रीको राजीनामा माग्नु कसरी अनुचित हुन्छ?'
'किनभने यसले मगन्ते संस्कृति प्रोत्साहित हुन्छ।' मन्त्रीजीले भन्नुभो- मगन्तेहरू प्रोत्साहित हुँदा मुलुक गरिब हुन्छ।

समस्या बढेपछि तात्ने तर बेला नबित्दासम्म बेवास्ता गर्ने प्रवृत्तिले अर्थतन्त्र पनि गम्भीर संकटमा पर्ने जोखिम बढाएको छ।

दर्शकले खेलको अवधिमा धैर्य गुमाए भने समर्थन गरेको टिमलाई नै हानी हुन पनि सक्छ।

दलका नाइकेले शक्तिको दुरुपोग गरी आआफ्ना अपराधीलाई पञ्च खत माफ दिने र सैन्य बलका दोषीलाई काँधमा बोक्ने गरेपछि समाजमा अव्यवस्था, अराजकता र हिंसाको बिगबिगी नभएर अरू के होस्?

नयाँ संविधान नबनाउँदै संघीयता र गणराज्यको निर्णय जनतामाथि थोपरेर पर्याप्त छलफल गर्ने बाटै थुनिएकाले यस्ता विषयमा जनमत संग्रह गर्नुपर्छ भन्ने तर्क अनुचित होइन।