किसानका कठिनाइ

बिहिबार, ११ माघ २०७४, ०९ : ४० सम्पादकीय


कृषिप्रधान मुलुकमा सबैभन्दा बढी समस्यामा कोही परेका छन् भने ती हुन् किसान । मुलुकको राजनीतिमा किसानको उत्थान र कृषि क्रान्तिको नारा सबैले दिएका छन् तर समस्या पर्दा किसान एक्लै हुन्छन् । किसानले आफ्नो उत्पादनको बजार हेरेर काम गर्ने भए पनि नीतिगत अस्थिरताले उनीहरू जहिल्यै पिरोलिनुपर्ने अवस्थामा छन् । घरेलु उपभोगका निम्ति स्वदेशी उत्पादन उपलब्ध भए पनि विदेशी आयातित कृषिजन्य वस्तुको निर्बाध प्रवेशले तिनलाई जहिल्यै मर्कामा पार्ने गरेको छ । नेपाली किसानले मेहनत गरी कृषि उपज बढाएर निर्यात गर्न थाले भने छिमेकी भारतले कुनै न कुनै रुपमा अवरोध गर्ने गरेको छ । अहिले भारतको यस्तै अवरोधका कारण अदुवा खेती गरिरहेका पूर्वी नेपालका किसानले ठूलो नोक्सानी बेहोर्नुपरेको छ । यो अवस्था लगभग प्रत्येक वर्षजसो आइरहेको छ । गत वर्ष पनि काँकडभित्ता नाकासँग जोडिएको भारतको पानीट्यांकी भन्सारले विभिन्न बहानामा नेपाली अदुवा निकासीमा रोक लगाएको थियो । कहिले नेपाली अदुवाको नाममा चिनियाँ अदुवा आएको भन्दै निर्यातमा अवरोध हुन्छ । कहिले क्वारेनटाइन जाँचका लागि भन्दै कोलकातासम्म पु¥याउनुपर्ने अवस्था सिर्जना गरिन्छ । यस्ता घटनाले कैयन दिनसम्म नेपाली किसानको मूल्यवान् उत्पादन नाकामै असरल्ल अवस्थामा रहने गरेको छ।

नेपाली किसानले मेहनत गरी कृषि उपज बढाएर निर्यात गर्न थाले भने छिमेकी भारतले कुनै न कुनै रुपमा अवरोध गर्ने गरेको छ । अहिले भारतको यस्तै अवरोधका कारण अदुवा खेती गरिरहेका पूर्वी नेपालका किसानले ठूलो नोक्सानी बेहोर्नुपरेको छ।

नेपालीले अहिले भोगिरहेको अदुवाको जस्तै समस्या कहिले अलैंचीमा त कहिले अम्रिसोजस्ता कृषिजन्य उत्पादनको निकासीमा पनि देखिएको हो । नेपाली गलैंचादेखि पस्मिनासम्मको अवस्था विगतमा यस्तै रहेको हो । नेपाली वनस्पति घिउले भोग्नुपरेको निकासी समस्याबारे पनि नेपाली भुक्तभोगी छन् । नेपाल–भारतबीचको वाणिज्य सन्धिले नेपाली कृषिजन्य उत्पादन भारत निकासीका लागि सुविधा दिएको छ । यस्ता उपज निकासीमा भारतले कुनै पनि नाममा भन्सार नलिनुपर्ने हो । अदुवाले पनि यही सुविधाअनुसार निकासीको मौका पाउँदै आएको थियो तर पछिल्ला वर्षमा भारतीय किसानले अदुवा उत्पादन गर्न थालेपछि तिनलाई संरक्षण गर्न त्यहाँको प्रान्त र केन्द्र सरकारको दबाबमा नेपाली उत्पादनका निम्ति अनेकन झन्झटको अवस्था भन्सार नाकामा सिर्जना गर्न थालिएको छ । केही दिनदेखि नेपाली किसानको उत्पादनले निकासी हुन नपाएपछि उनीहरु लाई परेको समस्याबारे दिनहुँजसो समाचार छापिइरहेका छन् । यस अर्थमा यो समस्याबारे नेपाल र भारत दुवै देशका सरकार जानकार भए पनि समाधानका उपाय निकाल्न सकेका छैनन् । भारत सरकारले जहिल्यै आफ्ना किसानलाई प्रोत्साहित गर्छ । कृषिमा सहुलियत दिएर समेत उत्पादन बढाउने नीति अंगीकार गरेको देखिन्छ । नेपाल सरकारले भने कहिल्यै किसानलाई प्रोत्साहित गर्न सकेको छैन । भारतले आफ्ना किसानको हितका लागि आयात हुने वस्तुमा रोक लगाउँछ भने नेपालले यहींका किसानलाई स्वदेशी उत्पादन बढाउन किन प्रोत्साहित गर्न सकेको छैन ?

नेपालमा उत्पादन हुने तरकारी र कृषिजन्य उपज भारत र चीन दुवै देशबाट निर्बाध आइरेहका छन् । पछिल्ला केही वर्षयता नेपाल लगभग अन्डा र कुखुराको मासुमा आत्मनिर्भर भइसकेको अवस्था छ । यहाँ किसानलाई प्रोत्साहित गर्ने हो भने वार्षिक करिब एक खर्बबराबरको कृषिजन्य उत्पादन भई व्यापार घाटा कम गर्न सहयोग पुग्छ । अहिले नेपालको निर्यात तथा आयातको अनुपात नसुहाउँदो अवस्थामा छ । हामी एक रुपैयाँको सामान निर्यात गर्दा १५ रुपैयाँको सामान आयात गरिरहेका छौं । स्वदेशी किसानलाई सिँचाइ, मल र सहुलियत ऋण व्यवस्था गर्ने हो भने देशको उत्पादन बढ्नेमात्र छैन, त्यसले रोजगारीका सम्भावना पनि बढाउँछ । आज नेपालीले रोजगारीका लागि अत्यन्त कठिन श्रम बजारमा जाँदा जीवन गुमाउनुपर्ने अवस्था छ । मुलुकले गर्ने ८ खर्बको आयात र करिब ८० अर्बको निर्यातले अर्थतन्त्र धानिन सक्दैन । कुनै वस्तु निर्यात हुन थाल्यो भने पनि त्यसमा अवरोध आउन थाल्छ । नेपालले खसीबोका आयात गर्न मात्र १५ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी खर्च गर्ने गरेको छ । किसानका समस्यामा ध्यान दिने हो भने आन्तरिक खपतका निम्ति उत्पादन बढाउन सकिन्छ । यहीं बाख्रा पालन गर्ने हो भने पनि राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा ठूलो टेवा पुग्नेछ । धनियाको सागसमेत विदेशबाट आयात गरेर अर्थतन्त्र कसरी दिगो बन्छ ? अदुवामा निकासीका सन्दर्भमा अहिले देखिएको किसानप्रतिको अन्यायपूर्ण स्थितिमा सुधार गर्न सरकारले बेलैमा ध्यान पु¥याए मात्र मुलुक समृद्धिको बाटोमा अघि बढ्नेछ ।





यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।

अन्य समाचार

नयाँ सवारी दर्ता गर्ने प्रक्रिया

नयाँ सवारी दर्ता गर्ने प्रक्रिया

नयाँ सवारी खरिद गरिसके पछि सो सवारी सडकमा चलाउनु अगाडी नै दर्ता गरिसकेको हुनुपर्छ | ग्राहकलाइ सजिलो होस् भनेर दर्ता...

कस्तो किसिमको गाडी किन्नु ठीक होला त ?

कस्तो किसिमको गाडी किन्नु ठीक होला त ?

गाडीको बनावटमा आधारित गाइड ...

किन गर्ने गाडीको बिमा?

किन गर्ने गाडीको बिमा?

भविष्यमा हुन सक्ने दुर्घटनाको बारे हामी अनविज्ञ छौं । तेस्रो पक्षको सवारी विमा गरेर यस्तो दुर्घटनाको क्षति कसरी न्यूनीकरण गर्न...

जाडो मौसममा गाडीमा आउन सक्ने समस्याहरुको समाधान

जाडो मौसममा गाडीमा आउन सक्ने समस्याहरुको समाधान

जान्नुहोस् केहि रोचक जुक्ति र ह्याकहरु जसबाट तपाइले गाडीमा आइपर्ने जाडो सम्बन्धि समस्याहरुबाट छुटकारा पाउन सक्नुहुन्छ ...

दयाहाङ किराँत संग्रहालयको सद्भावना दूत

दयाहाङ किराँत संग्रहालयको सद्भावना दूत

अभिनेता दयाहाङ राईलाई खोटाङको ऐसेलुखर्क–५ रिब्दुङ महेश्वरीमा निर्माण सुरु गरिएको किराँत संग्रहालयको सद्भावना दूत बनाइएको छ। ...

सञ्जय दत्तको बायोपिक फिल्ममा विवाद

सञ्जय दत्तको बायोपिक फिल्ममा विवाद

बलिउडका अभिनेता सञ्जय दत्तको जीवनीमा आधारित बायोपिक फिल्मको नाममा विवाद भएको छ। निर्देशक राजकुमार हिरानी र निर्माता विनोद चोपडा फिल्मको नाम...

जोहारीको ‘याँ सम्झिने कोई भएन’ को भिडियो सार्वजनिक

जोहारीको ‘याँ सम्झिने कोई भएन’ को भिडियो सार्वजनिक

गायक वीरेन्द्र जोहारी नयाँ देउडा गीतका साथ दर्शकश्रोता समक्ष आएका छन्। पेशाले नेपाल प्रहरीको प्रहरी नायव निरीक्षक पदमा कार्यरत जोहारीले...

मिथिला माध्यमिकी परिक्रमा आज महोत्तरीमा

मिथिलाको महाकुम्भ भनिने मिथिला माध्यमिकी परिक्रमाका यात्री आज महोत्तरी जिल्ला प्रवेश गरेका छन्। ...