Wednesday 20 Shrawn, 2072 |
Menu

नागरिक शनिबार

ist-cc

वाल्मीकि आश्रम

  • १९ श्रावण, २०७०
  • राजु नेपाल
  • DISQUS_COMMENTS
(0 votes)
वाल्मीकि आश्रम
वाल्मीकि आश्रम। राममयणका रचयिता वाल्मीकिको साधना भूमि। नेपालका धार्मिक, पौराणिक तथा ऐतिहासिक स्थलमध्येको महत्वपूर्ण ठाउँ। चितवनको ठोरी गाविसमा पर्ने यो आश्रम जति लोकप्रिय छ, उत्ति नै उपेक्षित पनि।
आश्रम पुग्न पूर्व–पश्चिम राजमार्गको बर्दघाटबाट करिब २७ किमि दक्षिण नवलपरासीको त्रिवेणी हुँदै जानुपर्छ। त्रिवेणीबाट डुंगामा नारायणी नदी तरेर पूर्वतर्फ करिब एक घन्टा जंगलको बाटो हिँडेपछि वाल्मीकि आश्रम पुगिन्छ। बर्सात्को समयमा भने यो बाटोबाट आश्रम पुग्न सकिँदैन। अरू समयमा पनि जंगली जनावको डर रहन्छ। 
नारायणी नदीमा भारतीयपक्षले बनाएको पुल तरेर विहारको वाल्मीकि नगरबाट करिब सात किलोमिटर भारतीय जंगलको यात्रा गरेपछि आश्रम पुग्न सकिन्छ। तर, त्यताबाट हिँड्दा बाटोमा भारतीय सुरक्षाकर्मीबाट प्रशस्तै झमेला बेहोर्नुपर्छ। मध्य नेपालको चितवन जिल्लामा रहेर पनि यो पवित्र भूमिसम्म पुग्न कुनै स्थायी बाटो नहुनु दुःखद पक्ष हो; यो सुन्दा जो कोहीको पनि मन कुडिँन्छ। 

नेपाल र भारत दुवै देशका पुरातत्वविद्को संयुक्त टोलीले सन् १९६५ मा प्राचीन वाल्मीकि आश्रम यहीँ रहेको पत्ता लगाएका हुन्। यही स्थानमा यज्ञ गरेका वाल्मीकिले रामायणलगायत काव्य रचना गरेको भनाइ छ। लवकुशले जन्म लिएका, सीताले जीवनको अन्तिम समय व्यतीत गरेको तथा लव र कुशले यही स्थानमा शिक्षा लिएको किंवदन्ती पनि छ। यस्ता धार्मिक–ऐतिहासिक आधारमा वाल्मीकि आश्रम महत्वपूर्ण गन्तव्य बनेको छ। 

आश्रम स्थलमा रहेको सीताको मन्दिरभित्र उनले पाताल प्रवेश गरेको स्थान छ। वरिपरि लव–कुशले अश्वमेध यज्ञको घोडा पक्रिएर बाँधेको खम्बा, शिक्षा ग्रहण गरेको स्थान, पानी पिउने गरेको पुरानो इनार र अन्य पुरातात्विक धार्मिक वस्तु अवशेषका रूपमा छन्। संसारमा विरलै देखिने हनुमानले एउटा घुँडा टेकेको मूर्ति सीता मन्दिरबाहिर प्रतिष्ठापित छ। सीताले मसला पिस्ने गरेको सिलौटो पनि सुरक्षित राखिएको छ। ढुंगाको लौरोले महिलाले मसला पिसेमा पेटको रोग नहुने र उनीहरूले पकाएको खाना स्वादिस्ट हुने विश्वासले त्यहाँ पुग्ने महिला सिलौटोमा मसला पिस्न थालिहाल्छन्। तर, उचित संरक्षण अभावमा ती अवशेष लोप हुने स्थितिमा पुगेका छन्। 
नेपाल–भारत सीमानजिक पर्ने यस स्थानमा अन्य देवीदेवताका मठमन्दिर पनि छन्। पर्यटकीय दृष्टिले समेत यो स्थान महत्वपूर्ण छ। 
वाल्मीकि आश्रम उपेक्षित हुनुमा प्रचार–प्रसारको अभाव र विकट भौगोलिक अवस्था नै प्रमुख हुन्। आश्रम नवलपरासीको सुस्ता गाविसमा पर्ने सोना, नारायणी र तपसा नदीको संगम स्थलमा पर्ने प्रसिद्ध त्रिवेणीधामबाट नजिक छ। अझ चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जभित्रको धार्मिक स्थान पनि। त्यहाँ पुग्न सहज बाटो नहुनु र बस्ने–खाने ठाउँको अभावले यात्रुलाई सास्ती हुनु स्वाभाविक हो। दैनिक हजारौको संख्यामा त्रिवेणी पुग्ने भक्तजनको सानो अंशमात्रलाई पनि यस पवित्र स्थानसम्म पुर्याउन सके धामको कायापलट हुने पक्का छ। 

एकातिर सीताको जन्मस्थल जनकपुरको महिमा देश–विदेशमा फैलिरहेको अहिलेको स्थितिमा उनै सीताले आफ्नो मानवचोला विसर्जन गरी धरतीमा समाहित भएको यो पवित्र भूमिलाई सबैले जनकपुरसँगै जोडेर हेर्नु जरुरी छ। जबसम्म यहाँ रहेको सीताको पाताल प्रवेश स्थलको दर्शन गरिन्न, तबसम्म जनकपुर, अयोध्या, रामेश्वरमलगायत सीतारामसँग सम्बन्धित स्थानको दर्शन पूरा हुन सक्दैन।

पहिलो र अन्तिम प्रेमीलाई

तिम्रो र मेरोजस्तैउहिले उहिले माई र तमोरको मायापिरती थ्यो' रे।

ट्याम्के आउनुस् है

ट्याम्के आउनुस् है

प्राकृतिक सौन्दर्यले भरिपूर्ण छ, ट्याम्के। भोजपुर र खोटाङको संगमस्थल। ट्याम्के (३,०१० मिटर) बाट सर्वाेच्च शिखर सगरमाथा, मकालु, कञ्चनजंघा, गौरीशंकर लगायतका दर्जनौं हिमाल देखिन्छ। उदाउँदो र अस्ताउँदो सूर्य पनि। आकाश सफा...

काहुँमा आशाको किरण

काहुँमा आशाको किरण

गज्जबै छन्, पोखराका डाँडा। जताबाट हेरे पनि हिमाल देखिने। कुमारी माछापुच्छे्रे आँखामै टाँसिन आइपुग्ने। धौलागिरिदेखि लमजुङ हिमालसम्मको लर्कन। सबै डाँडामा पर्यटनको घाम छिप्पिसकेको छैन। काहुँ त्यस्तै गन्तव्य हो, जहाँ पर्यटनको...

विमोचन

विमोचन

पत्रपत्रिका, रेडियो, टिभी र अनलाइनमा जताततै शिशिर उपस्थित हुन्थ्यो। बाटो–बाटोमा, चोक–चोकमा बधाई र प्रशंसाको कमी थिएन। शिशिरको सिर्जना जति झाँगिदै थियो, त्यति नै परिस्कृत बन्दै गयो।

प्राविधिकभन्दा प्रविधिमा ध्यान

प्राविधिकभन्दा प्रविधिमा ध्यान

छ–सात वर्षअघिसम्म नेपाली फिल्म स्तरीय नबन्नुको दोष एउटा उपकरणलाई लगाइन्थ्यो– १६ एमएमको क्यामेरा। लेखक, कलाकार, निर्देशक सबैलाई ढुक्क थियो किनभने सबैको कमजोरीको दोष क्यामेराले बोक्थ्यो। उनीहरूले सफाइ पाउँथे।

संघर्षको सहरमा सफलताको वर्षा

'मैले योभन्दा बढी पढाउन नसक्ने भएँ । अरू पढ्नुछ भने काठमाडौं जा, काम गरेर पढ्,' आठ कक्षा पढ्दै गरेका शम्भु श्रेष्ठ बाबुको यस्तो आज्ञा प्रतिवाद गर्ने सामथ्र्य राख्दैनन् । मात्र...

चर्कंदै घर, जोडिँदै मन

चर्कंदै घर, जोडिँदै मन

काठमाडौं– उनीहरूको गाउँमा रहेको घर वैशाख १२ गतेको भूकम्पले भत्काएको छ । सहरको डेरा पनि अस्ति मंगलबारको ठूलो भूकम्पले चर्काइदियो । अभाव र त्रासका बीच जिन्दगी जिउँदै आएका  उनीहरूको मन...

चराको स्वर्ग

चराको स्वर्ग

नेपालको दक्षिण–पूर्वी भागमा अवस्थित कोसीटप्पु वन्यजन्तु आरक्ष निकै आकर्षक छ। चराप्रेमीका लागि स्वर्गै हो आरक्ष। ४ सय ८५ प्रजातिका चराको बासस्थान। टप्पु यात्राले मनै लोभ्याउँछ। जति रोमान्चक छ यात्रा, त्यति...