Tuesday 11 Jestha, 2073 |
Menu

नागरिक शनिबार

republica-headerdiscount-subscribe1

istl

वाल्मीकि आश्रम

(0 votes)
वाल्मीकि आश्रम
वाल्मीकि आश्रम। राममयणका रचयिता वाल्मीकिको साधना भूमि। नेपालका धार्मिक, पौराणिक तथा ऐतिहासिक स्थलमध्येको महत्वपूर्ण ठाउँ। चितवनको ठोरी गाविसमा पर्ने यो आश्रम जति लोकप्रिय छ, उत्ति नै उपेक्षित पनि।
nepali-patro-may
आश्रम पुग्न पूर्व–पश्चिम राजमार्गको बर्दघाटबाट करिब २७ किमि दक्षिण नवलपरासीको त्रिवेणी हुँदै जानुपर्छ। त्रिवेणीबाट डुंगामा नारायणी नदी तरेर पूर्वतर्फ करिब एक घन्टा जंगलको बाटो हिँडेपछि वाल्मीकि आश्रम पुगिन्छ। बर्सात्को समयमा भने यो बाटोबाट आश्रम पुग्न सकिँदैन। अरू समयमा पनि जंगली जनावको डर रहन्छ। 
नारायणी नदीमा भारतीयपक्षले बनाएको पुल तरेर विहारको वाल्मीकि नगरबाट करिब सात किलोमिटर भारतीय जंगलको यात्रा गरेपछि आश्रम पुग्न सकिन्छ। तर, त्यताबाट हिँड्दा बाटोमा भारतीय सुरक्षाकर्मीबाट प्रशस्तै झमेला बेहोर्नुपर्छ। मध्य नेपालको चितवन जिल्लामा रहेर पनि यो पवित्र भूमिसम्म पुग्न कुनै स्थायी बाटो नहुनु दुःखद पक्ष हो; यो सुन्दा जो कोहीको पनि मन कुडिँन्छ। 

नेपाल र भारत दुवै देशका पुरातत्वविद्को संयुक्त टोलीले सन् १९६५ मा प्राचीन वाल्मीकि आश्रम यहीँ रहेको पत्ता लगाएका हुन्। यही स्थानमा यज्ञ गरेका वाल्मीकिले रामायणलगायत काव्य रचना गरेको भनाइ छ। लवकुशले जन्म लिएका, सीताले जीवनको अन्तिम समय व्यतीत गरेको तथा लव र कुशले यही स्थानमा शिक्षा लिएको किंवदन्ती पनि छ। यस्ता धार्मिक–ऐतिहासिक आधारमा वाल्मीकि आश्रम महत्वपूर्ण गन्तव्य बनेको छ। 

आश्रम स्थलमा रहेको सीताको मन्दिरभित्र उनले पाताल प्रवेश गरेको स्थान छ। वरिपरि लव–कुशले अश्वमेध यज्ञको घोडा पक्रिएर बाँधेको खम्बा, शिक्षा ग्रहण गरेको स्थान, पानी पिउने गरेको पुरानो इनार र अन्य पुरातात्विक धार्मिक वस्तु अवशेषका रूपमा छन्। संसारमा विरलै देखिने हनुमानले एउटा घुँडा टेकेको मूर्ति सीता मन्दिरबाहिर प्रतिष्ठापित छ। सीताले मसला पिस्ने गरेको सिलौटो पनि सुरक्षित राखिएको छ। ढुंगाको लौरोले महिलाले मसला पिसेमा पेटको रोग नहुने र उनीहरूले पकाएको खाना स्वादिस्ट हुने विश्वासले त्यहाँ पुग्ने महिला सिलौटोमा मसला पिस्न थालिहाल्छन्। तर, उचित संरक्षण अभावमा ती अवशेष लोप हुने स्थितिमा पुगेका छन्। 
नेपाल–भारत सीमानजिक पर्ने यस स्थानमा अन्य देवीदेवताका मठमन्दिर पनि छन्। पर्यटकीय दृष्टिले समेत यो स्थान महत्वपूर्ण छ। 
वाल्मीकि आश्रम उपेक्षित हुनुमा प्रचार–प्रसारको अभाव र विकट भौगोलिक अवस्था नै प्रमुख हुन्। आश्रम नवलपरासीको सुस्ता गाविसमा पर्ने सोना, नारायणी र तपसा नदीको संगम स्थलमा पर्ने प्रसिद्ध त्रिवेणीधामबाट नजिक छ। अझ चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जभित्रको धार्मिक स्थान पनि। त्यहाँ पुग्न सहज बाटो नहुनु र बस्ने–खाने ठाउँको अभावले यात्रुलाई सास्ती हुनु स्वाभाविक हो। दैनिक हजारौको संख्यामा त्रिवेणी पुग्ने भक्तजनको सानो अंशमात्रलाई पनि यस पवित्र स्थानसम्म पुर्याउन सके धामको कायापलट हुने पक्का छ। 

एकातिर सीताको जन्मस्थल जनकपुरको महिमा देश–विदेशमा फैलिरहेको अहिलेको स्थितिमा उनै सीताले आफ्नो मानवचोला विसर्जन गरी धरतीमा समाहित भएको यो पवित्र भूमिलाई सबैले जनकपुरसँगै जोडेर हेर्नु जरुरी छ। जबसम्म यहाँ रहेको सीताको पाताल प्रवेश स्थलको दर्शन गरिन्न, तबसम्म जनकपुर, अयोध्या, रामेश्वरमलगायत सीतारामसँग सम्बन्धित स्थानको दर्शन पूरा हुन सक्दैन।

Leave a comment

कलम बोक्ने जेम्स बन्ड!

कलम बोक्ने जेम्स बन्ड!

कहिले जर्मनी, कहिले फ्रान्स त कहिले स्विटजरल्यान्ड। उनको यात्रा देख्दा लाग्छ, उनी फिल्म दुनियाँका सबैभन्दा ग्ल्यामरस हिरो जेम्स बन्ड हुन्। जेम्सलाई झैं उनलाई पनि कहीँ जान रोकटोक छैन। अझ उनीसँग...

बा. ४ च. २७४६

बा. ४ च. २७४६

लेखक मित्र कुमार नगरकोटीले उनको मिस्टिक उपन्यास 'मिस्टिका'को उपसंहार अर्थात् आभार खण्डमा मसँगै मेरो वाहन ग्रीन किया बा. ४ च. २७४६ प्रति आभार व्यक्त गरेका छन् । ग्रीन कियामा कहिले...

बिपीको लेख्ने ठाउँ

बिपीको लेख्ने ठाउँ

'एक सय वर्षको मेरो उमेरमा मैले आशालाग्दा दिन पनि देखेँ। अत्यासपूर्ण जीवन पनि जिएँ। कुनै समय मेरै छहारीमा बसेर थुप्रै कथा, उपन्यास, कविता लेखिए। कुनै समय कहिले मेरै वरिपरि थुप्रै...

शाहको ठूलो चस्मा

स्याङ्जाका भीरकोटे राजा तारकबहादुर शाहका जेठा छोरा हृषीकेश शाह नेपालका चिनिएका कुटनीतिज्ञ, राजनीतिज्ञ, मानवअधिकारकर्मी, संविधानविद् र लेखक हुन्। शाहको आत्मकथा 'प्रारब्ध पुरुषार्थ'मा उनले २००७ सालको राजनीतिक परिवर्तनदेखि २०५७–०५८ सम्मका लामा–छोटा...

स्वामित्वको विवाद

स्वामित्वको विवाद

चितवन- वन विज्ञान अध्ययन संस्थान हेटौंडा क्याम्पसमा नवगठित कृषि तथा वन विश्वविद्यालय र त्रिभुवन विश्वविद्यालयबीच स्वामित्वको विवाद कायमै रहँदा पठनपाठन प्रभावित भएको छ। दुवै विश्वविद्यालयले विद्यार्थी भर्ना जारी राखेका कारण...

हामी

हामी

हामी जतिसुकै माथि उठौं,जतिसुकै यताउति दगुरौं,जतिसुकै ठूलो स्वरमा गर्जौं तर, हामी फगत् पानीको थोपा हौंपानीका निर्बलिया थोपाजो सूर्यद्वारा माथि उचालिन्छौंर बादल बन्छौं,हावाको इशारामा यताउति दगुर्छौंर आफूलाई गतिशील भन्ठान्छौं,अनि एक चोटि...

सास्ती र सुस्तीको घर

काठमाडौं– बिरामी लिएर अस्पताल पुग्ने आफैं बिरामी भएर फर्कन्छन्, उपचारको पालो कुर्दाकुर्दै कति बिरामीको मृत्यु हुन्छ। भनसुन गराउन सके शऒ्ढया पाइन्छ, नसके निजी अस्पतालको रेफर लिएर फर्कनुपर्छ।

श्‍लील यौनका प्रयोक्ता

श्‍लील यौनका प्रयोक्ता

साहित्य र राजनीति दुवैमा आफ्नो विराट उपस्थिति जनाउन सक्नु, दुर्लभ कुरा हो। तर, यही दुर्लभ सम्मिश्रणकै कारण विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाको व्यक्तित्व अहिलेसम्म चामत्कारिक ठानिएको छ।