Friday 5 Mangshir, 2071 |
Menu

नागरिक शनिबार

इन्द्रेको बाउ

  • आइतबार ६ श्रावण, २०७०
  • केदार शर्मा
  • DISQUS_COMMENTS
(0 votes)
बाटोको हिलो नाप्दै चालक चन्द्र। तस्विरः भीम चपागाईं बाटोको हिलो नाप्दै चालक चन्द्र। तस्विरः भीम चपागाईं
अप्ठ्यारो काम गर्ने मान्छे धेरै हुन्छन्, तर अप्ठ्यारा काम गर्दा हाँस्न र हँसाउन सक्ने थोरैमात्र हुन्छन् ।

इन्द्रेको बाउ दिनभर हाँसिरह्यो, हामीलाई पनि हँसाइरह्यो ।

तर हामी कुनै हाँसोलाग्दो काममा थिएनौं । दुई महिनादेखिको झरीले गलाएको माटोमा बनेको कच्ची पहाडी बाटोमा घन्टाको आठ किलोमिटरका दरले घस्रिनु त्यति रमाइलो काम होइन । गाडी ठाउँ–ठाउँमा अड्किन्छ, फँस्छ, अनि चक्कामात्र फनफनी घुम्न थाल्छ । उकालोमा पछाडिबाट ठेल्दा पछाडि नै सर्ने डर सधैं हुन्छ । त्यसो नभए पनि चक्काले छ्याप्ने हिलोका लागि तयार त हुनै पर्छ । कहिलेकाहीँ गाडी कोल्टिएर एकातिरको ढोकै नखुल्ने अवस्था आइपुग्छ । पर्मेजुङको एउटा ओरालोमा त मुटु कक्रिएर लालगेडी जत्रो भयो, हिलो माटोलाई समाउन नसकेका चक्काको गति र दिशालाई नियन्त्रणमा लिन इन्द्रेको बाउसित निकै कममात्र समय उपलब्ध थियो । उसका हातको त्यो छोटो समयमा १२ जनाको जीवनको बाँकी भाग निहित थियो । चिप्लिँदै गरेको गाडीलाई बायाँतिर मोड्नमा निमेषभरको मात्र ढिलाइ भएको भए ऊ, उसका बारेमा लेख्न मन गर्ने यो लेखक, उसका फोटा खिच्ने फोटोग्राफरलगायत कोही पनि बाँकी रहने थिएनन् ।

हाम्रा लागि त एक दिनको यात्रामात्र हो । उसको त पेसा नै यस्तो छ, जहाँ अलिकति तलबितल प¥यो भने 'जीप एक सय ५० मिटर तल' भन्ने समाचारमा सजिलै नाम आउन सक्छ ।

तर पनि इन्द्रेको बाउ हाँस्छ, थोरै बोल्छ तर बोलेपिच्छे हसाउँछ । गाडी निकै नराम्ररी फँस्यो भने खल्तीको महँगो मोबाइल निकालेर फोटा खिच्न पनि भ्याउँछ ।

'इन्द्रेको बाउ' मे अ १ ज ४६३ का चालक चन्द्र मुखियालाई हामीले दिएको पगरी । 'इन्द्रेको बाउ चन्द्रे'ले पनि नसक्ने काम पार लाउने व्यक्तिको नाम संयोगले चन्द्र नै परेछ । एउटा उकालोमा निकैबेर अड्किएर गाडी उक्सिएपछि कसैका मुखबाट फ्याट्ट निस्कियो, 'ल है पार लायो इन्द्रेको बाउले !'

पहिलोपटक भेटेको मान्छेका नाममा सिधै नभए पनि एकार लगाइएको थियो, चन्द्रलाई 'चन्द्रे' भनिएको थियो । गोली जसरी नै बोली छुटिसकेको थियो । तर उनले त्यसभित्रको परिहास बुझिदिए । कसैले जोक बुझेन भने न बिजोक हुने हो ! अगाडि–पछाडि, दायाँ–बायाँ र तल–माथि हल्लिएर बेहाल भएका यात्रीसितै उनी पनि मजाले हाँसे । अनि त दिनभर उनी इन्द्रेको बाउ नै भए ।

उनले हामीलाई इलामको फिक्कलबाट मकरजुङ, पर्मेजुङ, नयाँबजार हुँदै सोयाङको सिरान, स्यालढुंगासम्म पु¥याएर फर्काउने जिम्मेवारी लिएका थिए । हामीले १० किलोमिटर बाटोबाट जोगमाई खोलादेखि नयाँबजारसम्मको करिब एक हजार मिटरको उचाइ चढ्नुपथ्र्यो । त्यो उकालो सरदरमा १० प्रतिशतको मात्र भए पनि एकैनासको थिएन । त्यसैले गाडी जति तेर्सो हिँड्न पाउँथ्यो, भरे आउने उकालो सम्झेर हामीलाई त्यति नै डर लाग्थ्यो । उकालो चढ्दा बाटो ढिलो र अप्ठ्यारो थियो, फर्किंदा त्यही बाटो अलि छिटो तर निकै डरलाग्दो भयो ।

चालक चन्द्र मुखियाको प्रोफेसनालिजमले हामीलाई साँच्चै प्रभावित पा¥यो । उनको अनुहारमा थकान, दिक्क, डर, झर्कोफर्को केही देखिएन । लगभग १० घन्टाको सहयात्रामा उनले 'सडक शब्दावली'बाट एउटा पनि शब्द साभार गरेको सुनिएन ।

कोही अप्ठ्यारा काम रहरले गर्छन् र एडभेन्चरको मजा लिन्छन् । कोही तिनै काम करले, 'कर्मै यस्तो' भन्दै गर्छन् । चन्द्र मुखिया सम्भवतः यी दुवै कोटीमा पर्दैनन् । उनी आफूखुसी यस्तो

'अफ रोडिङ'को मजा लिने पुगिसरी आएका व्यक्ति होइनन् । तर उनी यसलाई बाध्यता पनि मान्दैनन् । ड्राइभिङ उनलाई महिनाको टाकन टुकन १०­ १२ हजार जति रुपैयाँ दिने जागिर हो । उनले बीएको पढाइ नसकिँदै २० वर्षको उमेरदेखि समातेको 'गाडी लाइन' उनका लागि पेटपालोको मेलो हो । त्यही काम उनी दत्तचित्त भएर गर्छन्, त्यही मन पराउँछन् । उनलाई गाडीमा चढ्ने थरीथरीका मान्छेका कारण आफ्नो जीवनमा पनि रङ थपिएझैं लाग्छ रे ! लाग्छ, कुनै पनि 'प्रोडक्ट'मा मुस्कानको 'स्टिकर' टाँस्न सकियो भने त्यसले राम्रो मूल्य अभिवृद्धि हुन्छ भन्ने पनि उनलाई राम्रोसँग थाहा छ ।

चन्द्रलाई हामीले दिनभर 'इन्द्रेको बाउ' भने पनि उनका घरमा १० महिनाअघि जन्मिएको भुकुमुने सानु मुखियाको नाम भने इन्द्र होइन । चन्द्र र मुना मुखियाको मायाको निशानी फुच्चेको नाम पनि निशान नै हो । ऊ बाबुको बाटो हेर्ने भएको छैन । चन्द्रलाई नै कतिबेला घर पुगूँ र फुच्चेलाई खेलाऊँ जस्तो भइरहेको हुन्छ । पारिवारिक उत्तरदायित्वले यी २४ वर्षे युवकलाई अझ गम्भीर बनाएको छ । उनको गम्भीरताले धेरैलाई सुरक्षित बनाएको छ ।

मान्छेलाई गाडी चल्ने ठाउँमा हिँड्न मन लाग्दैन । गाडी चलेका बाटामा पनि मान्छे रमाइलो मानेर हिँड्ने भए पदयात्रा पर्यटनको थालनीका लागि विश्वलाई नेपाल चाहिने थिएन । इलाममा पनि अब मान्छे हिँडेर कहीँ पनि जान रुचाउँदैनन् । जिल्लाभरिमा करिब दुई हजार किलोमिटर बाटो छ, जसमा करिब सवासय किलोमिटर पक्की होला । बाँकी कतै अलिअलि प्राविधिक सेवासहितका कतै गोलियाका ठेकेदारले जबरजस्ती बनाएका बाटाहरू छन् । चन्द्र मुखियामात्र होइन, अरू धेरै इन्द्रेका बाउहरू यिनै बाटामा काठ, चिया, दूध, अदुवा, बाँस, गाई, बाछा र मान्छे बोकिरहेका हुन्छन् ।

गोडाले हिँड्ने गोरेटा, घोडा हिँड्ने घोडेटा हुन्छन् भने जीपमात्र हिँड्ने बाटालाई 'जिपेटा' भने के हुन्छ ? आखिर 'जीप' पनि त गाडीको ब्राण्डबाट अर्थ विस्तार भएर एसयुभीको नेपाली नाम भइसक्यो नि ! मरुभूमिमा गरिने डेजर्ट सफारीजस्तो हाम्रा पहाडहरूमा 'जिपेटा सफारी' को नयाँ पेसा थाले के हुन्छ ?

चन्द्र मुखियाले कुदाउने ४६३ को मात्र होइन, यस भेकका धेरै गाडीको कुनै थर–जात बाँकी छैन । गाडीको बडी, चेसिस र इन्जिन फेर्न पाइँदैन भन्ने कानुनका दृष्टिबाट हेर्दा यहाँका धेरै गाडी कानुनविपरीत छन् । उहिले सतखुइलेका ल्यान्डरोभर गाडीमा बडी र चेसिसमात्र ल्यान्डरोभरका छन्, तीमध्ये धेरैमा महिन्द्राका डाइरेक्ट इन्जेक्टिङ इन्जिन लगाइएका छन् । त्यसैले निर्माण र उपयोगिता दुवै हिसाबले यिनलाई खच्चर गाडी भने हुन्छ । यी नियमविपरीत छन्, तर मेची अञ्चलको पहाडी भेकको कृषि अर्थतन्त्र यी खच्चर गाडीहरूमा नै निर्भर छ । त्यस्तै उस्तै पर्दा जिल्लाका हाकिमसाबहरू समेत यिनै 'एसयुभी' नचढी धर पाउँदैनन् । हाम्रा इन्द्रेका बाउहरूले कुदाउने यी गाडीमा प्रतिबन्ध लगाउन सरकारबाट पनि इन्द्रेको बाउ नै आउनुपर्छ ।

राम्ररी कुदिरहेका यी खच्चर गाडीलाई अवैध भनिराख्नुभन्दा वैधता दिएर र 'जिपेटा सफारी' सुरु गरेर पर्यटनमा एकैपटक दुईवटा खुट्किला थप्ने हो कि ? बरु सजिलो त यो पो हुने देखिन्छ !

बीपीका भुइँमान्छे

बीपी कोइरालाको मृत्युको खबर आगोझैं सल्केको थियो सहरमा। चारै दिशाबाट मान्छेको समुद्र उनको निवास जयवागीश्वरीतिर सलहसरी अघि बढिरहेथ्यो।

कवि कहिल्यै बूढो हुँदैन

कवि कहिल्यै बूढो हुँदैन

हेर्नेहरू भन्थे, 'मालती–मंगले' नाटक हेर्दा जस्तै कठोर मान्छे पनि रुन्छ। सो गीतिनाटक चितवनको नारायणगढमा पनि मञ्चन भयो। त्यतिबेला म ११–१२ वर्षको हुँदो हुँ। बासहित स्कुलबाट सबै शिक्षक जाने भए। मैले बालाई...

प्रथम विश्वयुद्धको सय वर्ष, हजारौं लाहुरे फूलहरू

प्रथम विश्वयुद्धको सय वर्ष, हजारौं लाहुरे फूलहरू

साल्मेडाँडा, स्याङ्जा– पोखराबाट १७ किमी पश्चिम हुइँकिएपछि स्याङ्जाको फेदीखोला पुगिन्छ। कुभिन्डे भन्ने ठाउँमा गाडीबाट ओर्लेर पूर्वतिर तीन किमी उकालो चढेपछि आइपुग्छ साल्मेडाँडा। हिउँदयाममा पनि हरियाली बचाएर राखेको यो पहाडमा दुई...

शताब्दीका अविस्मरणीय यात्री

शताब्दीका अविस्मरणीय यात्री

ग्रामोफोनको अभिलेख पछ्याउँदा नेपाली संगीत आरम्भ भएको एक शताब्दी पार भइसक्यो। सेतुरामले नेवारी लोकगीत 'राजामती' रेकर्ड गरेर नेपाललाई गीति संसारमा पदार्पण गराएको मानिन्छ। यो सन् १९०८ ताकाको कुरा रहेछ। त्यही...

कर्नाली किनारको फूलबारी

कर्नाली नदीमाथि चिसापानी पुलले बर्दिया र कैलालीलाई जोडेको छ। बर्दिया मध्यपश्चिममा पर्छ भने कैलाली सुदूरपश्चिममा। पुलले दुई विकास क्षेत्र जोडेझैं पर्यटनको साँघुले दुवै क्षेत्र जोड्ने 'वाइल्ड वेस्ट अभियान' चलाएका छन्,...

खाद्यान्न मूल्य भारतीय बजारमा निर्भर

काठमाडौं– विराटनगरमा केही सातायता गहुँ र मकैको मूल्य लगातार ओरालो झरिरहेको छ। भारतबाट यी दुई खाद्यान्नको आपूर्ति पर्याप्त मात्रामा भइरहेकाले मूल्य घटेको हो। खाद्यान्न कारोबारीका अनुसार विराटनगरको खाद्यान्न मूल्य भारतीय...

तीजको चमकधमक

तीज नजिकिँदै जाँदा रातो सारी र कुर्तामा सजिएर आफन्त र साथीसंगीको निम्तोमा दर खान जाने महिलाको जमात सहरमा बाक्लिँदै गए पनि यस वर्ष सारी र कुर्ता व्यापारमा सुधार हुन सकेको...

तेह्र वर्षमै क्रान्तिमार्ग

तेह्र वर्षमै क्रान्तिमार्ग

२०२८ सालमा झापा जिल्ला कमिटीले गरेको सशस्त्र संघर्षको निर्णयले कम्युनिस्ट आन्दोलनमा हलचल नै ल्यायो, त्यसको तरंगले गौरा प्रसाईंलाई पनि नराम्रोसँग हल्लायो। त्यो आन्दोलनमाथिको दमनबाट बच्न कयौं व्यक्ति भारत पसे। केहीले...