Monday 16 Chaitra, 2071 |
Menu

नागरिक शनिबार

HUB

बौद्धमार्गी र हिन्दूको एउटै देउता

  • १५ असार, २०७०
  • राजु नेपाल
  • DISQUS_COMMENTS
(1 Vote)
बौद्धमार्गी र हिन्दूको एउटै देउता
खोटाङको हलेसी महादेव नेपालका प्रमुख तीर्थस्थलमध्ये एक हो। हिन्दु पुराणअनुसार महादेव र भस्मासुरसँग जोडिएका कथासँग हलेसी सम्बन्धित छ भने बौद्ध धर्माबलम्बीको पनि उत्तिकै नाता छ। बौद्ध, लुम्बिनी, स्वयम्भू र मुक्तिक्षेत्रजस्ता ठाउँमा हिन्दु र बौद्धमार्गी एकै ठाउँमा गएर पूजा गरेको हामीले देखेका छौं। तर, नेपालमा केही यस्ता धार्मिकस्थल छन् जो भगवान् शिवसँग जोडिएका छन् र बौद्धमार्गीको पनि त्यही शिव मन्दिरमा भीड लाग्छ। त्यसमध्ये हलेसी महादेव पनि एक हो।
हलेसीको दूरी काठमाडौंबाट त्यति टाढा नभए पनि बाटोको अवस्था, सिजनल बाटा र सधैं सवारीसाधन नपाइने हुँदा धेरै टाढाजस्तो लाग्छ। 
काठमाडौंबाट त्यहाँ पुग्न दुइटा मोटर बाटा छन्। एउटा, मुख्य पूर्व-पश्चिम राजमार्ग सिराहाको मिर्चैया पुगेर त्यहाँबाट २६ किमि यात्राबाट कटारी पुग्ने अनि ४६ किमि कच्ची बाटोबाट घुर्मी हुँदै जाने। अर्को, धुलिखेल हुँदै बीपी राजमार्गबाट फुर्कोटसम्म करिब १२० किमि यात्रा पूरा गरेर त्यहाँबाट अर्को ६० किमि यात्रा गरी घुर्मी पुगेर जाने। 
धुलिखेलबाट जाँदा नेपालथोकदेखि फुर्कोटसम्मको २८ किमि बाटो निर्माणाधीन भएकाले वर्षायाममा गाह्रो हुन्छ भने फुर्कोटबाट घुर्मीसम्म ६० किमि बाटो कच्ची छ। ठाउँ–ठाउँका खोलामा पुल नभएकाले वर्षामा यो बाटोबाट पनि मोटर चल्न सक्दैन। कटारीबाट घुर्मीसम्म भने सधैंजसो सवारी साधन चल्छ। 
उदयपुरको घुर्मी बजार पुगेपछि यात्रा अझ रोमान्चक हुन्छ। सुनकोसी नदीको तीरमा बसेको घुर्मी बजारले आज पनि सिन्धुली, रामेछाप, ओखलढुंगा, सोलुखुम्बु र खोटाङको व्यापारिक केन्द्रको भूमिका निर्वाह गरिरहेको छ। जब बाटो राम्ररी बन्छ, तब यो ठाउँ प्रभावकारी हुन सक्छ। 
घुर्मीबाट सुनकोसी पार गर्र्न सरकारले निःशुल्क फेरीको व्यवस्था गरेको छ। बिहानदेखि बेलुकीसम्म फेरीमा मान्छे र गाडी तारेर ओखलढुंगाको हर्कपुर पुर्या उने काम रमाइलो देखिन्छ। वर्षायाममा जब फेरी चल्दैन त्यो बेला मोटर यताउता गर्न सक्दैनन्। मान्छेका लागि भने अलिमाथि झोलुंगे पुल बनाइएको छ। हर्कपुरबाट करिब १७ किमि यात्रा गरेर जयरामघाटसम्म पुग्न सकिन्छ। बाटो निर्माणाधीन भए पनि त्यति अप्ठ्यारो छैन। ठाउँ–ठाउँमा कालो पत्रे गरिएको छ।
जयरामघाटबाट दुधकोसी तरेर हलेसीतर्फ लाग्नुपर्ने हुन्छ। अरू बेला सजिलै बेलीब्रिजबाट सवारी साधन उता लान सकिए पनि वर्षायाममा भने बेलीब्रिज निकालिने हुनाले सवारी साधन यतै राखेर झोलुंगे पुल तरेर जानुपर्छ। बल्ल खोटाङ जिल्ला सुरु हुन्छ। त्यहाँबाट उकालो चढ्दै ३२ किमि बाटो गएपछि हलेसी पुगिन्छ। बाटो ठाउँ–ठाउँमा बिग्रे पनि त्यति नराम्रो छैन। जति माथि चढिन्छ, तलको गर्मी बिर्सिन्छ र रमाइलो दृश्यले मन पुलकिन बनाउँछ। 
हलेसीमा खान/बस्न मन्दिरवरपर राम्रा होटल छन्। सानो बजार भइकन पनि भगवानको मन्दिर भएकाले त्यति महँगो पनि छैन। 
सुनकोसी र दुधकोसीमा पुल नभकाले र धेरैपटक गाडी फेर्नुपर्छ। यात्रा थकानपूर्ण र लामो पक्कै हुन्छ। कति बेलामा त यो २३० किमिको यात्रा एकैदिनमा तय नहुन सक्छ। त्यसकारण कतिपय तीर्थयात्री घुर्मीमा एकरात बसेरमात्र हलेसी जान्छन्। 
हलेसी महादेवको वर्णन पुराणहरूमा पाइन्छ। पुराणअनुसार, जब भस्मासुरले महादेवबाट जसको टाउकोमा हात राखे पनि त्यो भस्म हुन्छ भन्ने वरदान पायो तब महादेवकै टाउकोमा हात राख्न खोज्दा महादेव त्यसबाट बच्न ठूलो गुफाबाट भागेर अर्को गुफामा छिरेँ, त्यही ठाउँ नै हलेसी हो। 
महादेवले त्रिशुलले गुफा फोडेर बाहिर निस्केको ठाउँलाई व्यास गुफा भनिन्छ। गएर बसेको गुफामा चाहिँ महादेवको 'शिव लिंग' छ। त्यहाँ मुख्य पूजा हुन्छ। 
त्यस्तै जन्मद्वार, कर्मद्वार, पापद्वार र धर्मद्वारमा छिर्नुपर्ने किंवदन्ती र मोटा मान्छेलाई ती द्वारबाट छिर्न हुने अप्ठ्यारोले यात्रालाई रमाइलो बनाउँछ। सन्तान नहुनेले जन्मद्वारमा गएर सन्तानको वर माग्दा मिल्छ भन्ने जनविश्वास छ। पार्वतीको मूर्ति पूजा नगरी सबै फल प्राप्त हुन्न भन्ने मान्यता रहेकाले सबै भक्तजन गुफाको माथिल्लो भागमा रहेको पार्वतीको पूजा धुमधामले गर्छन्। 
गुफाबीचमा रेहेको शिवलिंग अरू शिवालयमा रहेको लिंगभन्दा फरक छ। वरिपरि फलामे बार लगाइएकाले लिंगलाई छोएर पूजा गर्न भने पाइँदैन।
लामो र पुरानो गुफा भएकाले गुफाभित्र हजारौंका संख्यामा चमेरा देखिन्छन्। तिनको आवाजले वातावरणलाई फरक बनाउँछ।
एकातिर हिन्दुका आराध्यदेव महादेवको यो कथा छ भने अर्कोतिर त्यही गुफा र स्थानसँग बौद्धमार्गीको पनि आफ्नै कथा जोडिएको छ। रिम्पोछे र राक्षससँग जोडिएका धेरै कथाले गर्दा हलेसी दर्शन गर्न नेपाल, भुटान अनि तिब्बतबाट वर्षेनि हजारौं धार्मिक पर्यटक हलेसी आउँछन्। यस्तो संयोग कम मन्दिरमा मात्रै देखिन्छ। दुवै धर्मावलम्बीले उत्तिकै श्रद्धासाथ मान्ने हुँदा हलेसी मन्दिरभन्दा पनि हलेसी गुफाको नामले यो ठाउँ प्रख्यात छ। सँगै रहेको गुम्बामा पनि त्यहाँ पुग्ने हिन्दुले दर्शन गर्न छुटाउँदैनन्।

राम्रो रचना मिठो नेपाली

भदौतिर जन्मने बच्चा असारमै जन्मियो– सात महिनामा। बिरामी आमाले जन्माएको शिशु कुखुराको चल्लाले जस्तै कैयौं घन्टासम्म आँखा खोलेन। रुँदा पनि रोएन।

लौ आयो मोन्सान्टो मकै

मकै नेपालमा कहिले भित्रियो त्यसको आधिकारिक जानकारी छैन। त्यसको खोज पनि भएको देखिँदैन। निश्चय नै आदिकवि भानुभक्तले मकैको छेलोखेलो भोगेको हुनुपर्छ। वहाँको कविताले त्यस्तै बोल्छ :असल् मुग्रेकेरा, कि त महि...

प्रथम विश्वयुद्धको सय वर्ष, हजारौं लाहुरे फूलहरू

प्रथम विश्वयुद्धको सय वर्ष, हजारौं लाहुरे फूलहरू

साल्मेडाँडा, स्याङ्जा– पोखराबाट १७ किमी पश्चिम हुइँकिएपछि स्याङ्जाको फेदीखोला पुगिन्छ। कुभिन्डे भन्ने ठाउँमा गाडीबाट ओर्लेर पूर्वतिर तीन किमी उकालो चढेपछि आइपुग्छ साल्मेडाँडा। हिउँदयाममा पनि हरियाली बचाएर राखेको यो पहाडमा दुई...

प्रकृतिको काखमा ओख्रेनी

प्रकृतिको काखमा ओख्रेनी

एफएम सुनिरहेका कुखुरा! संगीत सबैलाई मन पर्छ। वनस्पति र जीवजन्तुलाई पनि। त्यसैले त दाबा शेर्पाको खोरमा रेडियो घन्कन्छ। साउन ३ गते सुन्दरीजलमाथि मुलखर्क पुग्दा शेर्पाको खोरमा एफएम बजिरहेको थियो।

सन्तानलाई पैसा होइन, समय दिऊँ

कुनै काम सफल पार्न काम गर्ने व्यक्तिमा त्यससम्बन्धी ज्ञान र अनुभव दुवै हुनुपर्छ। सन्तानको लालनपालनमा पनि यो लागू हुन्छ। तर, अधिकांश मामिलामा पहिलोपटक आमाबाबु हुनेसँग यो दुवै हुँदैन। कसैकसैसँग किताबी...

लहैलहैमा उठाएको ब्याटले सन्तुष्टि

लहैलहैमा उठाएको ब्याटले सन्तुष्टि

नेपाली राष्ट्रिय क्रिकेट टोलीले बंगलादेशमा ट्वान्टी–२० विश्वकप खेलिरहँदा काठमाडौंमा पूर्व कप्तान विनोद दासमा जति उत्साह थियो। त्यतिनै उनले चित्तागोङको मैदान ‘मिस' गरिरहेका थिए।

बजारदेखि उपमहानगर

बजारदेखि उपमहानगर

लमजुङमा राजा मारिएपछि राजा बनाउन लमजुङेहरू कास्की दरबारमा आएको र यशोवर्द्धन शाहलाई लगेर राजा बनाएको कथा छ, इतिहासमा। खान्चा खान र मिया खानका वंशज कास्कीका राजा कुलमण्डन खान पहिलो शाह...

तुर्लुङ्ङ माछा

तुर्लुङ्ङ माछा

चिसापानीको कर्नाली पुलले मध्यपश्चिम र सुदूरपश्चिम जोडेको छ। भारतले बनाइदिएको पुलवारि मध्यपश्चिमको बर्दिया पर्छ भने पारि सुदूरपश्चिमको कैलाली। पुल ०५० मंसिर १९ गते उद्घाटन भएको थियो। कर्नाली नदीमाथि पुल बनेदेखि...