Friday 15 Falgun, 2071 |
Menu

नागरिक शनिबार

HUB

बौद्धमार्गी र हिन्दूको एउटै देउता

  • १५ असार, २०७०
  • राजु नेपाल
  • DISQUS_COMMENTS
(1 Vote)
बौद्धमार्गी र हिन्दूको एउटै देउता
खोटाङको हलेसी महादेव नेपालका प्रमुख तीर्थस्थलमध्ये एक हो। हिन्दु पुराणअनुसार महादेव र भस्मासुरसँग जोडिएका कथासँग हलेसी सम्बन्धित छ भने बौद्ध धर्माबलम्बीको पनि उत्तिकै नाता छ। बौद्ध, लुम्बिनी, स्वयम्भू र मुक्तिक्षेत्रजस्ता ठाउँमा हिन्दु र बौद्धमार्गी एकै ठाउँमा गएर पूजा गरेको हामीले देखेका छौं। तर, नेपालमा केही यस्ता धार्मिकस्थल छन् जो भगवान् शिवसँग जोडिएका छन् र बौद्धमार्गीको पनि त्यही शिव मन्दिरमा भीड लाग्छ। त्यसमध्ये हलेसी महादेव पनि एक हो।
हलेसीको दूरी काठमाडौंबाट त्यति टाढा नभए पनि बाटोको अवस्था, सिजनल बाटा र सधैं सवारीसाधन नपाइने हुँदा धेरै टाढाजस्तो लाग्छ। 
काठमाडौंबाट त्यहाँ पुग्न दुइटा मोटर बाटा छन्। एउटा, मुख्य पूर्व-पश्चिम राजमार्ग सिराहाको मिर्चैया पुगेर त्यहाँबाट २६ किमि यात्राबाट कटारी पुग्ने अनि ४६ किमि कच्ची बाटोबाट घुर्मी हुँदै जाने। अर्को, धुलिखेल हुँदै बीपी राजमार्गबाट फुर्कोटसम्म करिब १२० किमि यात्रा पूरा गरेर त्यहाँबाट अर्को ६० किमि यात्रा गरी घुर्मी पुगेर जाने। 
धुलिखेलबाट जाँदा नेपालथोकदेखि फुर्कोटसम्मको २८ किमि बाटो निर्माणाधीन भएकाले वर्षायाममा गाह्रो हुन्छ भने फुर्कोटबाट घुर्मीसम्म ६० किमि बाटो कच्ची छ। ठाउँ–ठाउँका खोलामा पुल नभएकाले वर्षामा यो बाटोबाट पनि मोटर चल्न सक्दैन। कटारीबाट घुर्मीसम्म भने सधैंजसो सवारी साधन चल्छ। 
उदयपुरको घुर्मी बजार पुगेपछि यात्रा अझ रोमान्चक हुन्छ। सुनकोसी नदीको तीरमा बसेको घुर्मी बजारले आज पनि सिन्धुली, रामेछाप, ओखलढुंगा, सोलुखुम्बु र खोटाङको व्यापारिक केन्द्रको भूमिका निर्वाह गरिरहेको छ। जब बाटो राम्ररी बन्छ, तब यो ठाउँ प्रभावकारी हुन सक्छ। 
घुर्मीबाट सुनकोसी पार गर्र्न सरकारले निःशुल्क फेरीको व्यवस्था गरेको छ। बिहानदेखि बेलुकीसम्म फेरीमा मान्छे र गाडी तारेर ओखलढुंगाको हर्कपुर पुर्या उने काम रमाइलो देखिन्छ। वर्षायाममा जब फेरी चल्दैन त्यो बेला मोटर यताउता गर्न सक्दैनन्। मान्छेका लागि भने अलिमाथि झोलुंगे पुल बनाइएको छ। हर्कपुरबाट करिब १७ किमि यात्रा गरेर जयरामघाटसम्म पुग्न सकिन्छ। बाटो निर्माणाधीन भए पनि त्यति अप्ठ्यारो छैन। ठाउँ–ठाउँमा कालो पत्रे गरिएको छ।
जयरामघाटबाट दुधकोसी तरेर हलेसीतर्फ लाग्नुपर्ने हुन्छ। अरू बेला सजिलै बेलीब्रिजबाट सवारी साधन उता लान सकिए पनि वर्षायाममा भने बेलीब्रिज निकालिने हुनाले सवारी साधन यतै राखेर झोलुंगे पुल तरेर जानुपर्छ। बल्ल खोटाङ जिल्ला सुरु हुन्छ। त्यहाँबाट उकालो चढ्दै ३२ किमि बाटो गएपछि हलेसी पुगिन्छ। बाटो ठाउँ–ठाउँमा बिग्रे पनि त्यति नराम्रो छैन। जति माथि चढिन्छ, तलको गर्मी बिर्सिन्छ र रमाइलो दृश्यले मन पुलकिन बनाउँछ। 
हलेसीमा खान/बस्न मन्दिरवरपर राम्रा होटल छन्। सानो बजार भइकन पनि भगवानको मन्दिर भएकाले त्यति महँगो पनि छैन। 
सुनकोसी र दुधकोसीमा पुल नभकाले र धेरैपटक गाडी फेर्नुपर्छ। यात्रा थकानपूर्ण र लामो पक्कै हुन्छ। कति बेलामा त यो २३० किमिको यात्रा एकैदिनमा तय नहुन सक्छ। त्यसकारण कतिपय तीर्थयात्री घुर्मीमा एकरात बसेरमात्र हलेसी जान्छन्। 
हलेसी महादेवको वर्णन पुराणहरूमा पाइन्छ। पुराणअनुसार, जब भस्मासुरले महादेवबाट जसको टाउकोमा हात राखे पनि त्यो भस्म हुन्छ भन्ने वरदान पायो तब महादेवकै टाउकोमा हात राख्न खोज्दा महादेव त्यसबाट बच्न ठूलो गुफाबाट भागेर अर्को गुफामा छिरेँ, त्यही ठाउँ नै हलेसी हो। 
महादेवले त्रिशुलले गुफा फोडेर बाहिर निस्केको ठाउँलाई व्यास गुफा भनिन्छ। गएर बसेको गुफामा चाहिँ महादेवको 'शिव लिंग' छ। त्यहाँ मुख्य पूजा हुन्छ। 
त्यस्तै जन्मद्वार, कर्मद्वार, पापद्वार र धर्मद्वारमा छिर्नुपर्ने किंवदन्ती र मोटा मान्छेलाई ती द्वारबाट छिर्न हुने अप्ठ्यारोले यात्रालाई रमाइलो बनाउँछ। सन्तान नहुनेले जन्मद्वारमा गएर सन्तानको वर माग्दा मिल्छ भन्ने जनविश्वास छ। पार्वतीको मूर्ति पूजा नगरी सबै फल प्राप्त हुन्न भन्ने मान्यता रहेकाले सबै भक्तजन गुफाको माथिल्लो भागमा रहेको पार्वतीको पूजा धुमधामले गर्छन्। 
गुफाबीचमा रेहेको शिवलिंग अरू शिवालयमा रहेको लिंगभन्दा फरक छ। वरिपरि फलामे बार लगाइएकाले लिंगलाई छोएर पूजा गर्न भने पाइँदैन।
लामो र पुरानो गुफा भएकाले गुफाभित्र हजारौंका संख्यामा चमेरा देखिन्छन्। तिनको आवाजले वातावरणलाई फरक बनाउँछ।
एकातिर हिन्दुका आराध्यदेव महादेवको यो कथा छ भने अर्कोतिर त्यही गुफा र स्थानसँग बौद्धमार्गीको पनि आफ्नै कथा जोडिएको छ। रिम्पोछे र राक्षससँग जोडिएका धेरै कथाले गर्दा हलेसी दर्शन गर्न नेपाल, भुटान अनि तिब्बतबाट वर्षेनि हजारौं धार्मिक पर्यटक हलेसी आउँछन्। यस्तो संयोग कम मन्दिरमा मात्रै देखिन्छ। दुवै धर्मावलम्बीले उत्तिकै श्रद्धासाथ मान्ने हुँदा हलेसी मन्दिरभन्दा पनि हलेसी गुफाको नामले यो ठाउँ प्रख्यात छ। सँगै रहेको गुम्बामा पनि त्यहाँ पुग्ने हिन्दुले दर्शन गर्न छुटाउँदैनन्।
सात तले गुफा

सात तले गुफा

धादिङको खाल्टे गाविसको पात्ले पर्यटन गाउँ बन्दैछ। पात्ले होमस्टेमा न्यानो आतिथ्य पाइन्छ। केही दिनअघि हामी पनि त्यहाँ पुग्यौं। होमस्टे अभियन्ता शेरबहादुर गुरुङले गाउँको जानकारी दिए। होमस्टेमा पाहुनालाई घर–घरमा बाँडेर राखिन्छ।

सासू 'सिन्ड्रोम'

उमेरले ६० नाघेकी धर्मदेवी रिटायर्ड कर्मचारी हुन्। चार सन्तानमध्ये तीन छोरी अफिस जान्छन्। कोही सरकारी, कोही प्राइभेट। उनको चाहना छ, घरधन्दा हेर्नका लागि बुहारी घरमै भइदिए हुन्थ्यो। उनका नातिनातिना चार...

आवरण कथा: ‘भूपि युगका स्रष्टा’

आवरण कथा: ‘भूपि युगका स्रष्टा’

हामी आफूखुसी कहिल्यै मिल्न नसक्नेकसैले मिलाइदिनुपर्ने,हामी आफूखुसी कहिल्यै छुट्टिन नसक्नेकसैले छुट्ट्याइदिनुपर्ने,हामी आफूखुसी कहिल्यै अगाडि बढ्न नसक्नेकसैले पछाडिबाट हिर्काउनुपर्ने, हिँडाउनुपर्नेहामी रङ–रोगन छुटेकाटुटेका, फुटेकापुरानो क्यारमबोर्डका गोटी हौंएउटा मनोरञ्जक खेलका सामग्री,एउटा खेलाडीमाथि आश्रित,आफ्नो...

आफ्नै आचरणको सिकार

राति ८:१५ बजे सिमसिम पानी परिरहेको छ। सहिदगेटबाट कीर्तिपुर जाने बा२ख १४३७ नम्बरको माइक्रोबसमा १६ जना अटाउने क्षमता भए पनि ३५ जना कोचिएका छन्। गर्मी र गन्धले खपिसक्नु छैन। त्यसमाथि...

घण्टाघर र कुल देवता

घण्टाघर र कुल देवता

यो निर्जन टापु होइन, सहर हो। त्यसैले वरिपरि मान्छे छन्। छन् दुःखहरू। त्यसो त खुसीका क्षणहरू पनि नभएका होइनन्। हरेक दुःखका सीमा होलान्। तर, सुखका सीमितताबारे मान्छे बढ्ता जानकार छन्।...

पहलमानहरूको किल्ला

पहलमानहरूको किल्ला

मगर भाषामा ‘मई'को अर्थ पहलमान हो भने ‘कोइ' भनेको हातहतियारले सुसज्जित उच्च ठाउँ। मइकोइ अपभ्रंश भई मैकोट बन्यो। त्यसैले मैकोट अर्थात् पहलमानहरूको किल्ला। रुकुम जिल्लाको मैकोट (२,३०० मिटर) गाउँ ऐतिहासिक...

विपन्नका लागि ‘काल’

विपन्नका लागि ‘काल’

लहान-‘हरेक वर्ष शीतलहर किन काल बनेर आउँछ?’ गत वर्ष कठ्यांग्रिएर प्राण गुमाएका लहान– १ का डम्बर सदाकी पत्नी ठकनीले दुखेसो पोखिन्। साहु–महाजनसँग दाउरा मागेर पतिको अन्त्येष्टि गरेको त्यो दिन सम्झँदै...

जोखिम व्यवस्थापनका निरुत्तरित प्रश्न

जोखिम व्यवस्थापनका निरुत्तरित प्रश्न

विश्वकै कान्छो पर्वतमालाको मध्य भागमा अवस्थित नेपालले पर्वत बन्ने र खिइने प्रक्रिया, मौसमी प्रभावसाथै भौगर्भिक प्रक्रियाको संयुक्त असर भोग्नुपरेको छ। त्यसमाथि आर्थिक–राजनीतिक गतिशीलताको अवरोध र तज्जन्य गरिबी, भोक, अशिक्षाको प्रभावले...