Tuesday 15 Baishak, 2072 |
Menu

नागरिक शनिबार

sagoon

विदेशमा मैंचा र बौंचा

  • २५ जेष्ठ, २०७०
  • ज्ञान न्यौपाने
  • DISQUS_COMMENTS
(1 Vote)
विदेशमा मैंचा र बौंचा
मैंचा व बौंचा। अर्थात्, केटा र केटी। 
नेवारी चाडपर्वमा केटाकेटीले लगाउने पहिरनलाई टिसर्टमा उतारेर विदेशसम्म पुर्‍याएका छन्, असनका बुकेश महर्जनले।
वेव र ग्राफिक्स डिजाइनिङका सौखिन २२ वर्षे बुकेशले साढे दुई वर्षदेखि सामाजिक सञ्जालमा नेवारी संस्कृति झल्कने पहिरनको स्केच राखेपछि साथीले टिसर्ट बनाउन सल्लाह दिएका थिए।


उनीसँग सारीटीकापरम्परागत गहनाझुम्काऔंठीकल्ली (खुट्टामा लगाउने बाला) र बाजु (हातमा लगाउने बाला) का स्केच छन्। भादगाउँले टोपीटीकादौरा सुरुवालइस्टकोट र पटुकालाई पनि स्केचमै उतारेका छन्। 

दुई महिनाअघि सार्वजनिक गरिएका टिसर्ट विदेशमा रहेका उनका आफन्तमार्फत् अस्ट्रेलियाअमेरिकाबेलायत र अस्ट्रियासम्म पुगेका छन्। 'यति छिट्टै प्रचार होला भन्ने पत्यार लागेकै थिएन,' बुकेश भन्छन्, 'टिसर्टमार्फत भए पनि कलासंस्कृति चिनाउन पाएको छु।'

अहिलेसम्म एक हजार टिसर्ट बिकेको उनको दाबी छ। 'मैंचा व बौंचानामबाट खोलिएको फेसबुक पेजमा लाइक गर्नेको संख्या दुई हजार पुगेको छ। मैंचावबौंचा डट कममा टिसर्ट वा डिजाइन हेर्न सकिन्छ।

'फेसबुकमा पहिलोपटक स्केच पोस्ट गर्दा राम्रै कमेन्ट आएका थिए,' उनी भन्छन्, 'यसले संस्कृति पहिचानमा सघाउ पुर्‍याउनेछ।'

नेवार जातिमा महिनैपिच्छे चाड वा जात्रा भइरहन्छन्। उपत्यकाका तीन शहर काठमाडौंभक्तपुर र ललितपुरका गल्लीमा यस्ता जात्रा लिच्वीकालदेखि मनाउने गरिएको छ। 

बुकेशका टिसर्टमा इन्द्रजात्राबिस्केटहोलीचैते दसैंसेतो मच्छिन्द्रनाथरातो मच्छिन्द्रनाथजस्ता दर्जनांै पर्वमा लगाइने केटा र केटीको लुगाका चिह्न छन्। 'चाडपर्वमा लगाइने संस्कृति बोकेका अनेक कपडा हेर्दै रमाइलो लाग्थ्यो,' बुकेशले भने, 'हामी साना हँुदा देखिने कतिपय कपडा आजभोलि नदेख्दा लोप भएका हुन् कि भन्ने चिन्ता लाग्छ।'

काठमाडौंका रैथाने मानिने नेवारी ज्यापु समुदायको पहिरन जात्रा विशेषमा मात्रै देखिन्छ। 'आधुनिकीकरणले ज्यापुको संस्कृति र पहिरनमा फेरबदल ल्याउँदै छ,' संस्कृतिविद् सत्यमोहन जोशी भन्छन्, 'जात्रा वा चाड विशेषमा ती पुराना चिह्न अंकित लुगा लगाएरै संस्कृति धान्दै छन्।'

जोशीका अनुसार जात्राको सुरुवातसँगै यस्ता पहिरन लगाउन थालिएको हो। पुराना चित्रकलामूर्तिकलाबाट पनि यसको पहिचान प्रस्ट हुन्छ। 'जात्राका आफ्नै विशेषता छन्यी कहिलेदेखि आएभन्न गाह्रो छ,' जोशीले भने।

समय फेरिए पनि जात्राको महŒव भने उत्तिकै छ।  गुन्हुपुन्ही (गाइजात्राको ९ दिन)मोहनी (दसैं)स्वन्ती वा न्हुदँ (तिहार)माघे संक्रान्तीश्रीपञ्चमीसिलाचह्रे (शिवरात्रि)चैते दसैंपाँहाचह्रे (घोडेजात्रा)भोटोजात्राबुद्धजयन्तीजस्ता जात्रा र पर्वका कारण उपत्यकालाई जात्राको शहर भन्न रुचाउँछन् संस्कृतिविद् जोशी।

स्थानीय चलनअनुसार टोलटोलमा अलगअलग जात्रा मनाइन्छ। पाटन (ललितपुर जिल्लाको पुरानो नाम) मा मच्छिन्द्रनाथ जात्राकाठमाडौंमा सेतो मच्छिन्द्रनाथकीर्तिपुरमा सातगाउँले जात्राहाँडीगाउँजात्राखोकनामा सिखली जात्राफर्पिङ जात्रा यसका उदाहरण हुन्।

नेवारी संस्कृति झल्किने टिसर्टका परिकल्पनाकार बुकेश अन्य जातजातिको पर्वमा आधारित स्केचलाई समेत टिसर्टमा उतार्ने योजनामा छन्। 
हिस्सा

हिस्सा

आन्दोलनको क्रममा जिल्ला बन्दको घोषणा गरिएको थियो। बन्द सफल पार्न पार्टीका युवा कार्यकर्ताहरू बजार बन्द गराउँदै हिँडेका थिए। ठाउँठाउँमा जुलुस पनि निकालिएका थिए। ऊ पनि त्यस्तै एउटा जुलुसमा मिसिएको थियो।...

मधुमेह, ‘साइलेन्ट किलर'

मधुमेह, ‘साइलेन्ट किलर'

मधुमेह, डाइबिटिज, चिनी रोग, सुगरजस्ता अनेक नामले परिचित मधुमेहको मुख्य लक्षण भन्नु नै रगतमा ग्लुकोजको मात्रा बढ्नु हो। आठ–दस घन्टाको उपवासपश्चात् लिइएको रगतमा यदि ग्लुकोजको मात्रा १२६ मिलिग्राम प्रति डेसीलिटर...

जोखिम व्यवस्थापनका निरुत्तरित प्रश्न

जोखिम व्यवस्थापनका निरुत्तरित प्रश्न

विश्वकै कान्छो पर्वतमालाको मध्य भागमा अवस्थित नेपालले पर्वत बन्ने र खिइने प्रक्रिया, मौसमी प्रभावसाथै भौगर्भिक प्रक्रियाको संयुक्त असर भोग्नुपरेको छ। त्यसमाथि आर्थिक–राजनीतिक गतिशीलताको अवरोध र तज्जन्य गरिबी, भोक, अशिक्षाको प्रभावले...

कूटनीतिक क्षेत्रमा काम गर्ने योजना

कूटनीतिक क्षेत्रमा काम गर्ने योजना

‘क्षमता भएकालाई गुटबन्दी गरेर पछार्ने काम सबैतिर हुने रहेछ,' नेपाली कांग्रेसकी नेतृ सुजाता कोइराला अचेल यस्तो अनुभूति गरिरहेकी छन्। उनी आउँदो अधिवेशनमा महŒवपूर्ण भूमिका र पदका लागि संघर्ष गर्ने सोचमा...

सिन्धुलीगढी घुमेर हेर्दा

सिन्धुलीगढी घुमेर हेर्दा

चारैतिर हरियाली फाँट। बीच थुम्कोमा सिन्धुलीगढी। स्वर्णिम इतिहास बोकेर उभिएको ऐतिहासिक स्थल। केही समयअघि त्यहाँ पुग्ने अवसर मिल्यो। हरिया वनपाखा बीचबाट बनाइएका बान्की परेका घुम्ती सडक हुँदै सिन्धुलीगढी पुगिन्छ। अंग्रेज...

'यात्रुको मुखामुख लाग्छन्'

'यात्रुको मुखामुख लाग्छन्'

मेरा लागि सार्वजनिक यातायात नौलो होइन। भूमिगतकालमा सार्वजनिक यातायातमै हिँडियो। सरकारमा रहँदा मात्र व्यस्तताका कारण केही समय हिँड्न पाइएन। सरकार छाडेपछि मैले सुविधा नलिएरै सार्वजनिक यातायात चढ्ने निर्णय गरेको हुँ।...

क्यान्सरझैं फैलँदैछ चुरेदोहन

क्यान्सरझैं फैलँदैछ चुरेदोहन

सुन्दरपुर (उद्यपुर)– 'पहिले फुसको छाप्रो बनाएर केही समय त्यसै छाड्छन्। अनि चुरेवनकै रुख काटेर सखुवाको खम्बा गाड्छन् र एक–दुई कोठा बनाउँछन्। यति गर्दा पनि कसैले औंला नउठाए क्रंक्रिटकै घर बनाउँछन्,'...

घाम ताप्दै आराम

पर्यटन दिनानुदिन बहुआयामिक बन्दै गइरहेको छ। पर्यटनमा सेवाको विशिष्टता र गुणस्तरीयता बढेझैं विविधता थपिँदै गएको पाइन्छ। प्राकृतिक सौन्दर्यमा रमाउने, सांस्कृतिक अनुभव सँगाल्ने र साहसिक गतिविधिमा संलग्न हुने सीमितताबाट आजको पर्यटन...