Sunday 8 Bhadra, 2071 |
Menu

नागरिक शनिबार

विदेशमा मैंचा र बौंचा

  • २५ जेष्ठ, २०७०
  • ज्ञान न्यौपाने
  • DISQUS_COMMENTS
(1 Vote)
विदेशमा मैंचा र बौंचा
मैंचा व बौंचा। अर्थात्, केटा र केटी। 
नेवारी चाडपर्वमा केटाकेटीले लगाउने पहिरनलाई टिसर्टमा उतारेर विदेशसम्म पुर्‍याएका छन्, असनका बुकेश महर्जनले।
वेव र ग्राफिक्स डिजाइनिङका सौखिन २२ वर्षे बुकेशले साढे दुई वर्षदेखि सामाजिक सञ्जालमा नेवारी संस्कृति झल्कने पहिरनको स्केच राखेपछि साथीले टिसर्ट बनाउन सल्लाह दिएका थिए।


उनीसँग सारीटीकापरम्परागत गहनाझुम्काऔंठीकल्ली (खुट्टामा लगाउने बाला) र बाजु (हातमा लगाउने बाला) का स्केच छन्। भादगाउँले टोपीटीकादौरा सुरुवालइस्टकोट र पटुकालाई पनि स्केचमै उतारेका छन्। 

दुई महिनाअघि सार्वजनिक गरिएका टिसर्ट विदेशमा रहेका उनका आफन्तमार्फत् अस्ट्रेलियाअमेरिकाबेलायत र अस्ट्रियासम्म पुगेका छन्। 'यति छिट्टै प्रचार होला भन्ने पत्यार लागेकै थिएन,' बुकेश भन्छन्, 'टिसर्टमार्फत भए पनि कलासंस्कृति चिनाउन पाएको छु।'

अहिलेसम्म एक हजार टिसर्ट बिकेको उनको दाबी छ। 'मैंचा व बौंचानामबाट खोलिएको फेसबुक पेजमा लाइक गर्नेको संख्या दुई हजार पुगेको छ। मैंचावबौंचा डट कममा टिसर्ट वा डिजाइन हेर्न सकिन्छ।

'फेसबुकमा पहिलोपटक स्केच पोस्ट गर्दा राम्रै कमेन्ट आएका थिए,' उनी भन्छन्, 'यसले संस्कृति पहिचानमा सघाउ पुर्‍याउनेछ।'

नेवार जातिमा महिनैपिच्छे चाड वा जात्रा भइरहन्छन्। उपत्यकाका तीन शहर काठमाडौंभक्तपुर र ललितपुरका गल्लीमा यस्ता जात्रा लिच्वीकालदेखि मनाउने गरिएको छ। 

बुकेशका टिसर्टमा इन्द्रजात्राबिस्केटहोलीचैते दसैंसेतो मच्छिन्द्रनाथरातो मच्छिन्द्रनाथजस्ता दर्जनांै पर्वमा लगाइने केटा र केटीको लुगाका चिह्न छन्। 'चाडपर्वमा लगाइने संस्कृति बोकेका अनेक कपडा हेर्दै रमाइलो लाग्थ्यो,' बुकेशले भने, 'हामी साना हँुदा देखिने कतिपय कपडा आजभोलि नदेख्दा लोप भएका हुन् कि भन्ने चिन्ता लाग्छ।'

काठमाडौंका रैथाने मानिने नेवारी ज्यापु समुदायको पहिरन जात्रा विशेषमा मात्रै देखिन्छ। 'आधुनिकीकरणले ज्यापुको संस्कृति र पहिरनमा फेरबदल ल्याउँदै छ,' संस्कृतिविद् सत्यमोहन जोशी भन्छन्, 'जात्रा वा चाड विशेषमा ती पुराना चिह्न अंकित लुगा लगाएरै संस्कृति धान्दै छन्।'

जोशीका अनुसार जात्राको सुरुवातसँगै यस्ता पहिरन लगाउन थालिएको हो। पुराना चित्रकलामूर्तिकलाबाट पनि यसको पहिचान प्रस्ट हुन्छ। 'जात्राका आफ्नै विशेषता छन्यी कहिलेदेखि आएभन्न गाह्रो छ,' जोशीले भने।

समय फेरिए पनि जात्राको महŒव भने उत्तिकै छ।  गुन्हुपुन्ही (गाइजात्राको ९ दिन)मोहनी (दसैं)स्वन्ती वा न्हुदँ (तिहार)माघे संक्रान्तीश्रीपञ्चमीसिलाचह्रे (शिवरात्रि)चैते दसैंपाँहाचह्रे (घोडेजात्रा)भोटोजात्राबुद्धजयन्तीजस्ता जात्रा र पर्वका कारण उपत्यकालाई जात्राको शहर भन्न रुचाउँछन् संस्कृतिविद् जोशी।

स्थानीय चलनअनुसार टोलटोलमा अलगअलग जात्रा मनाइन्छ। पाटन (ललितपुर जिल्लाको पुरानो नाम) मा मच्छिन्द्रनाथ जात्राकाठमाडौंमा सेतो मच्छिन्द्रनाथकीर्तिपुरमा सातगाउँले जात्राहाँडीगाउँजात्राखोकनामा सिखली जात्राफर्पिङ जात्रा यसका उदाहरण हुन्।

नेवारी संस्कृति झल्किने टिसर्टका परिकल्पनाकार बुकेश अन्य जातजातिको पर्वमा आधारित स्केचलाई समेत टिसर्टमा उतार्ने योजनामा छन्। 
सडक भरोसा

सडक भरोसा

दृश्य १ समय : बिहीबार, अपराह्न ३ बजेस्थान : राष्ट्रिय मिर्गौला उपचार केन्द्र, बनस्थली१५ वर्षीया कौशिका ठकुरीको डायलाइसिस गर्ने पालो छ। तर, उनी आइपुगेकी छैनन्। अस्पतालमा सोधपुछ गरेपछि थाहा भयो,...

सानाले सुन्न नहुने कथाहरू

हाम्रो गाउँमा एकथरी अचम्मका कथा थिए। कथा पनि कस्ता भने केटाकेटीले सुन्नै नहुने। क्यैगरी सुनियो भने कानभित्रै लुकाउनुपर्ने, कसैलाई भन्न नपाइने। भने कुटाइ खाइने। म सम्झन्छु, यस्ता कथा हाम्रो गाउँमा...

चाबीचालकका कथा

फर्पिङ, सेतीदेवीका राजनप्रसाद श्रेष्ठले केयुकेएलमा चाबीचालकको काम गर्न थालेको पाँच वर्ष भयो। तर, पानीको संकट बढ्दै जाँदा यही जागिर उनका लागि निल्नु न ओकल्नु बनेको छ।

अन्तर्वार्ताले झन्डै जागिर खुस्केको

अन्तर्वार्ताले झन्डै जागिर खुस्केको

म त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा अंग्रेजी पढ्दाताका रेडियो नेपालमा ‘पार्टटाइम' काम गर्थें। दिउँसो त्रिविमा पढ्न धाउँथें भने प्रायशः चारबजेपछि रेडियो नेपालमा कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने समेत काम गर्थें। यो २०२८/२९ सालतिरको कुरा हो।

किन लेखे भानुभक्तले वधूशिक्षा?

किन लेखे भानुभक्तले वधूशिक्षा?

अध्यात्म रामायणलाई नेपालीमा भावानुवाद गरी साहित्यिक अभिव्यक्ति दिएकै कारणमात्र होइन सामाजिक जीवनका गाँठालाई सिलोकका माध्यमबाट सजिलै बुझाई व्यावहारिक उपाय पनि सुझाएकाले भानुभक्तको प्रसिद्धि स्थापित भएको हो। तत्कालीन समाजको धर्म र...

गजुरमुखीको गौरव

गजुरमुखीको गौरव

स्थान उही तर सौन्दर्य फरक। विश्वास उही तर प्रचार व्यापक। धाम उही तर पहुँच सहज। फेरिँदै गएको गजुरमुखी धामका विशेषता हुन् यी।

बागलुङमा एक टुक्रा मन

बागलुङमा एक टुक्रा मन

साहित्यमा बागलुङले यस अर्थमा पनि महत्व राख्छ, जहाँको माटोमा आदिकवि भानुभक्त आचार्यले शिक्षा ग्रहण गरेका छन्। ढिकीचौरस्थित पण्डित बद्रीप्रसाद पन्तको आश्रममा बसेर उनले शिक्षा लिएको प्रमाण बागलुङका पुराना साहित्यकार प्राज्ञ...

विदेशीलाई भाइटीका

विदेशीलाई भाइटीका

'एसओएस बहिनी' नामक गैरसरकारी संस्थामा बस्दै आएकी पार्वती केसीले तीन वर्षअघि तिहारमा रसियन पर्यटक इरालाई दिदीको नाता जोड्दै सप्तरंगी टीका लगाइदिइन् । टीकापछि दिदिबहिनीको सम्बन्ध जोडेका उनीहरूले उति नै बेला...