Tuesday 21 Baishak, 2073 |
Menu

नागरिक शनिबार

republica-headerdiscount-subscribe1

istl

विदेशमा मैंचा र बौंचा

(1 Vote)
विदेशमा मैंचा र बौंचा
मैंचा व बौंचा। अर्थात्, केटा र केटी। 
नेवारी चाडपर्वमा केटाकेटीले लगाउने पहिरनलाई टिसर्टमा उतारेर विदेशसम्म पुर्‍याएका छन्, असनका बुकेश महर्जनले।
वेव र ग्राफिक्स डिजाइनिङका सौखिन २२ वर्षे बुकेशले साढे दुई वर्षदेखि सामाजिक सञ्जालमा नेवारी संस्कृति झल्कने पहिरनको स्केच राखेपछि साथीले टिसर्ट बनाउन सल्लाह दिएका थिए।


nepalipatr-april
उनीसँग सारीटीकापरम्परागत गहनाझुम्काऔंठीकल्ली (खुट्टामा लगाउने बाला) र बाजु (हातमा लगाउने बाला) का स्केच छन्। भादगाउँले टोपीटीकादौरा सुरुवालइस्टकोट र पटुकालाई पनि स्केचमै उतारेका छन्। 

दुई महिनाअघि सार्वजनिक गरिएका टिसर्ट विदेशमा रहेका उनका आफन्तमार्फत् अस्ट्रेलियाअमेरिकाबेलायत र अस्ट्रियासम्म पुगेका छन्। 'यति छिट्टै प्रचार होला भन्ने पत्यार लागेकै थिएन,' बुकेश भन्छन्, 'टिसर्टमार्फत भए पनि कलासंस्कृति चिनाउन पाएको छु।'

अहिलेसम्म एक हजार टिसर्ट बिकेको उनको दाबी छ। 'मैंचा व बौंचानामबाट खोलिएको फेसबुक पेजमा लाइक गर्नेको संख्या दुई हजार पुगेको छ। मैंचावबौंचा डट कममा टिसर्ट वा डिजाइन हेर्न सकिन्छ।

'फेसबुकमा पहिलोपटक स्केच पोस्ट गर्दा राम्रै कमेन्ट आएका थिए,' उनी भन्छन्, 'यसले संस्कृति पहिचानमा सघाउ पुर्‍याउनेछ।'

नेवार जातिमा महिनैपिच्छे चाड वा जात्रा भइरहन्छन्। उपत्यकाका तीन शहर काठमाडौंभक्तपुर र ललितपुरका गल्लीमा यस्ता जात्रा लिच्वीकालदेखि मनाउने गरिएको छ। 

बुकेशका टिसर्टमा इन्द्रजात्राबिस्केटहोलीचैते दसैंसेतो मच्छिन्द्रनाथरातो मच्छिन्द्रनाथजस्ता दर्जनांै पर्वमा लगाइने केटा र केटीको लुगाका चिह्न छन्। 'चाडपर्वमा लगाइने संस्कृति बोकेका अनेक कपडा हेर्दै रमाइलो लाग्थ्यो,' बुकेशले भने, 'हामी साना हँुदा देखिने कतिपय कपडा आजभोलि नदेख्दा लोप भएका हुन् कि भन्ने चिन्ता लाग्छ।'

काठमाडौंका रैथाने मानिने नेवारी ज्यापु समुदायको पहिरन जात्रा विशेषमा मात्रै देखिन्छ। 'आधुनिकीकरणले ज्यापुको संस्कृति र पहिरनमा फेरबदल ल्याउँदै छ,' संस्कृतिविद् सत्यमोहन जोशी भन्छन्, 'जात्रा वा चाड विशेषमा ती पुराना चिह्न अंकित लुगा लगाएरै संस्कृति धान्दै छन्।'

जोशीका अनुसार जात्राको सुरुवातसँगै यस्ता पहिरन लगाउन थालिएको हो। पुराना चित्रकलामूर्तिकलाबाट पनि यसको पहिचान प्रस्ट हुन्छ। 'जात्राका आफ्नै विशेषता छन्यी कहिलेदेखि आएभन्न गाह्रो छ,' जोशीले भने।

समय फेरिए पनि जात्राको महŒव भने उत्तिकै छ।  गुन्हुपुन्ही (गाइजात्राको ९ दिन)मोहनी (दसैं)स्वन्ती वा न्हुदँ (तिहार)माघे संक्रान्तीश्रीपञ्चमीसिलाचह्रे (शिवरात्रि)चैते दसैंपाँहाचह्रे (घोडेजात्रा)भोटोजात्राबुद्धजयन्तीजस्ता जात्रा र पर्वका कारण उपत्यकालाई जात्राको शहर भन्न रुचाउँछन् संस्कृतिविद् जोशी।

स्थानीय चलनअनुसार टोलटोलमा अलगअलग जात्रा मनाइन्छ। पाटन (ललितपुर जिल्लाको पुरानो नाम) मा मच्छिन्द्रनाथ जात्राकाठमाडौंमा सेतो मच्छिन्द्रनाथकीर्तिपुरमा सातगाउँले जात्राहाँडीगाउँजात्राखोकनामा सिखली जात्राफर्पिङ जात्रा यसका उदाहरण हुन्।

नेवारी संस्कृति झल्किने टिसर्टका परिकल्पनाकार बुकेश अन्य जातजातिको पर्वमा आधारित स्केचलाई समेत टिसर्टमा उतार्ने योजनामा छन्। 

Leave a comment

फेसबुकको 'इन्फो'

'नमस्ते है नवीन जी, त फर्स्ट बेन्च नै रिजर्भ गरिएछ त!'आज पनि क्लासभित्र छिर्नेबित्तिकै उनले हाँसेर भनिन्।तिनको अनुहार नियाल्दै लज्जामिश्रित स्वरमा भनेँ, 'त्यस्तो होइन।' उनी मेरो दायाँपट्टि बसिन्। लोकसेवा आयोगको...

सिकार गन्तव्य

सिकार गन्तव्य

बागलुङको उच्च हिमाली भू–भागमा अवस्थित धौलागिरि हिमशृंखलामा पर्ने ढोरपाटन देशको एकमात्र सिकार आरक्ष हो। लेकाली भू–भाग भएकाले पनि यो क्षेत्र जैविक विविधता, प्राकृतिक भू–सम्पदा, दुर्लभ वन्यजन्तु, वनस्पति एवं पर्या–पर्यटनका दृष्टिले...

नासाको अद्‍भूत संसार

नासाको अद्‍भूत संसार

यस सालको भाइटीका कात्तिक ८ गते शनिबारको दिन परेको थियो। हामी पति–पत्नी अर्थात् म र शान्ता कान्छा छोरा–बुहारी (सलिल र गीता) लाई भेट्न पाताल आइपुगेका छौं। सौभाग्यले शान्ताले कान्छा दाजु...

दसैंमा ध्यान

दसैंमा ध्यान

दसैंको उल्लासले तासको खाल जमाउने, अकाशमा चंगा चेट् पार्ने कुरा पुरानै हुन्। हल्का चिसो मौसममा टे्रकिङ र समुद्र तटतिर बरालिन निस्किनेे समूह बिस्तारै बढ्दै छ। तर यीभन्दा भिन्न वसन्तपुरको दसैंघरमा...

'पर्खन्छौं तर खोइ विकल्प?'

'पर्खन्छौं तर खोइ विकल्प?'

काठमाडौं- भक्तपुरको सूर्यविनायक बस स्टपमा थुप्रै यात्रु बस पर्खंदै छन्। कोही हतारमा देखिन्छन्, कोही तनावमा। एक युवक परबाट सरर साइकलमा आए। बस पर्खेर बसेकातर्फ नजर घुमाए, मुस्कुराउँदै अघि बढे।

शरीर कसरी तताउने?

शरीर कसरी तताउने?

लोडसेडिङ बढिरहेको छ। इन्धनको समस्या छ। खाना पकाउन त ग्यास नभएको बेलामा हिटर ताप्न ग्यासको प्रयोग गर्न सक्ने अवस्थै रहेन। बिजुलीबाट चल्ने हेलोजिन हिटरको पनि भर भएन। उपत्यकामा रातिमा तापक्रम...

अनि सरूभक्त हाँस्नुभयाे

अनि सरूभक्त हाँस्नुभयाे

हामी क्याम्पस पढ्ने बेलामै सरुभक्त चर्चित हुनु हुनुहुन्थ्यो। साथीहरु सरुभक्त दाइका अनेक कथा जोड्थे । पागलवस्ती उपन्यासले उहाँलाई चर्चाको चुलीमा पुर्याएको थियो। पागलवस्तीको वास्तबिक पात्र उहाँ स्वयं हुनु हुन्थ्यो भन्नेहरुको...

बिरामीलाई गुलाब दिएर हौसला

बिरामीलाई गुलाब दिएर हौसला

म स्कुले उमेरदेखि नै सामाजिक काममा सहभागी हुन्थें। देशमा चुलिँदै गएको सशस्त्र द्वन्द्वले सबै आजित थिए। मान्छे मारिएका समाचारमात्र सुनिन/देखिन थाले पछि मन आत्तिन्थ्यो। प्लस टू पढ्दै गर्दा शान्तिको खोजीमा...