Tuesday 12 Shrawn, 2072 |
Menu

नागरिक शनिबार

ist-cc

विदेशमा मैंचा र बौंचा

  • २५ जेष्ठ, २०७०
  • ज्ञान न्यौपाने
  • DISQUS_COMMENTS
(1 Vote)
विदेशमा मैंचा र बौंचा
मैंचा व बौंचा। अर्थात्, केटा र केटी। 
नेवारी चाडपर्वमा केटाकेटीले लगाउने पहिरनलाई टिसर्टमा उतारेर विदेशसम्म पुर्‍याएका छन्, असनका बुकेश महर्जनले।
वेव र ग्राफिक्स डिजाइनिङका सौखिन २२ वर्षे बुकेशले साढे दुई वर्षदेखि सामाजिक सञ्जालमा नेवारी संस्कृति झल्कने पहिरनको स्केच राखेपछि साथीले टिसर्ट बनाउन सल्लाह दिएका थिए।


उनीसँग सारीटीकापरम्परागत गहनाझुम्काऔंठीकल्ली (खुट्टामा लगाउने बाला) र बाजु (हातमा लगाउने बाला) का स्केच छन्। भादगाउँले टोपीटीकादौरा सुरुवालइस्टकोट र पटुकालाई पनि स्केचमै उतारेका छन्। 

दुई महिनाअघि सार्वजनिक गरिएका टिसर्ट विदेशमा रहेका उनका आफन्तमार्फत् अस्ट्रेलियाअमेरिकाबेलायत र अस्ट्रियासम्म पुगेका छन्। 'यति छिट्टै प्रचार होला भन्ने पत्यार लागेकै थिएन,' बुकेश भन्छन्, 'टिसर्टमार्फत भए पनि कलासंस्कृति चिनाउन पाएको छु।'

अहिलेसम्म एक हजार टिसर्ट बिकेको उनको दाबी छ। 'मैंचा व बौंचानामबाट खोलिएको फेसबुक पेजमा लाइक गर्नेको संख्या दुई हजार पुगेको छ। मैंचावबौंचा डट कममा टिसर्ट वा डिजाइन हेर्न सकिन्छ।

'फेसबुकमा पहिलोपटक स्केच पोस्ट गर्दा राम्रै कमेन्ट आएका थिए,' उनी भन्छन्, 'यसले संस्कृति पहिचानमा सघाउ पुर्‍याउनेछ।'

नेवार जातिमा महिनैपिच्छे चाड वा जात्रा भइरहन्छन्। उपत्यकाका तीन शहर काठमाडौंभक्तपुर र ललितपुरका गल्लीमा यस्ता जात्रा लिच्वीकालदेखि मनाउने गरिएको छ। 

बुकेशका टिसर्टमा इन्द्रजात्राबिस्केटहोलीचैते दसैंसेतो मच्छिन्द्रनाथरातो मच्छिन्द्रनाथजस्ता दर्जनांै पर्वमा लगाइने केटा र केटीको लुगाका चिह्न छन्। 'चाडपर्वमा लगाइने संस्कृति बोकेका अनेक कपडा हेर्दै रमाइलो लाग्थ्यो,' बुकेशले भने, 'हामी साना हँुदा देखिने कतिपय कपडा आजभोलि नदेख्दा लोप भएका हुन् कि भन्ने चिन्ता लाग्छ।'

काठमाडौंका रैथाने मानिने नेवारी ज्यापु समुदायको पहिरन जात्रा विशेषमा मात्रै देखिन्छ। 'आधुनिकीकरणले ज्यापुको संस्कृति र पहिरनमा फेरबदल ल्याउँदै छ,' संस्कृतिविद् सत्यमोहन जोशी भन्छन्, 'जात्रा वा चाड विशेषमा ती पुराना चिह्न अंकित लुगा लगाएरै संस्कृति धान्दै छन्।'

जोशीका अनुसार जात्राको सुरुवातसँगै यस्ता पहिरन लगाउन थालिएको हो। पुराना चित्रकलामूर्तिकलाबाट पनि यसको पहिचान प्रस्ट हुन्छ। 'जात्राका आफ्नै विशेषता छन्यी कहिलेदेखि आएभन्न गाह्रो छ,' जोशीले भने।

समय फेरिए पनि जात्राको महŒव भने उत्तिकै छ।  गुन्हुपुन्ही (गाइजात्राको ९ दिन)मोहनी (दसैं)स्वन्ती वा न्हुदँ (तिहार)माघे संक्रान्तीश्रीपञ्चमीसिलाचह्रे (शिवरात्रि)चैते दसैंपाँहाचह्रे (घोडेजात्रा)भोटोजात्राबुद्धजयन्तीजस्ता जात्रा र पर्वका कारण उपत्यकालाई जात्राको शहर भन्न रुचाउँछन् संस्कृतिविद् जोशी।

स्थानीय चलनअनुसार टोलटोलमा अलगअलग जात्रा मनाइन्छ। पाटन (ललितपुर जिल्लाको पुरानो नाम) मा मच्छिन्द्रनाथ जात्राकाठमाडौंमा सेतो मच्छिन्द्रनाथकीर्तिपुरमा सातगाउँले जात्राहाँडीगाउँजात्राखोकनामा सिखली जात्राफर्पिङ जात्रा यसका उदाहरण हुन्।

नेवारी संस्कृति झल्किने टिसर्टका परिकल्पनाकार बुकेश अन्य जातजातिको पर्वमा आधारित स्केचलाई समेत टिसर्टमा उतार्ने योजनामा छन्। 
काइदाको अमलटारी होमस्टे

काइदाको अमलटारी होमस्टे

ग्रामीण समाजमा ‘साँझका पाहुना देवता समान' मानिन्छ। नवलपरासीको कावासोती नगरपालिका–१६ मा रहेको ‘अमलटारी मध्यवर्ती होमस्टे'मा सधैं न्यानो सत्कार पाइन्छ। पाहुना आउने खबर पाउनेबित्तिकै थारू (चौधरी) महिला परम्परागत भेषमा स्वागत गर्न...

आत्मीय सिरुबारी

आत्मीय सिरुबारी

आज 'होमस्टे' शब्द खुब चर्चित छ। गाउँतिर होमस्टे सुरु गरिएका खबर मिडियामा बरोबर आइरहन्छ। पर्यटकलाई होटल वा रिसोर्टमा होइन गाउँलेकै भान्छामा खुवाएर उनीहरूकै घरमा बसाउनुलाई घरबास (होमस्टे) भनिन्छ। त्यहाँ परिवारकै...

थाहै नपाई छुट्छन् ‘ठूला' तस्कर

थाहै नपाई छुट्छन् ‘ठूला' तस्कर

चितवन- याक्चे भनिने पेम्बा लामा र कालु मनांगे भनिने तान्जिङ गुरुङ चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जले गैंडाको खाग बिक्रीमा संलग्न ठूला तस्कर भनेर प्रचार गरेका व्यक्ति हुन्। यिनीहरू समातिएका बेला खुबै प्रचार...

धेरै रहर छोडेर गयो

धेरै रहर छोडेर गयो

धेरै सोच्थ्यो, थोरै लेख्थ्यो। जति लेख्थ्यो, मिठो लेख्थ्यो। थोरै बोल्थ्यो, धेरै सुन्थ्यो। थोरै थिए उसका मन मिल्ने साथीहरू। जति थिए, उनीहरूसँग आत्मीयता थियो। हुलबाट पर रहन्थ्यो। जमातबाट अलग बस्थ्यो। भिन्न...

सविको बिदाइ

सविको बिदाइ

नीलकण्ठलाई सबैले कठोर मन भा'को भन्छन्। उनलाई पनि त्यस्तै लाग्थ्यो।सविता नमरुन्जेल नीलकण्ठलाई आफ्नो मुटु करिब–करिब ढुंगाको हो भन्नेमा पक्का भइसकेको थियो।...'देश सम्झेर मात्र भावुक हुनू। जीवनमा अरू केही कुराप्रति भावुक...

महाभारत र कर्ण

महाभारत र कर्ण

भारतीय टिभी च्यानल स्टार प्लसमा 'महाभारत' शृंखला हालै सकिएको छ। बीआर चोप्राको बहुचर्चित 'महाभारत' शृंखलाको भव्यतासँग स्टार प्लस शृंखलालाई दाँज्न सकिन्न। तर, त्यसविपरीत यसले युधिष्ठिरलाई भन्दा कर्णलाई धर्म र सत्यनिष्ठाको...

न राहत न ढाडस

न राहत न ढाडस

दक्षिणकाली,(काठमाडौं)-राजधानीसँग जोडिएको काँठ क्षेत्र भनिने दक्षिणकाली नगरपालिकाका अधिकांश गाउँबस्ती दिनमा भोक न रातमा निद्राको स्थितिमा छन्। यहाँका भूकम्पपीडित ढाडस खोजिरहेका छन्। गाउँमा नयाँ मान्छे देख्यो कि चनाखो भएर सोधखोज गरिहाल्छन्।

फुटाउने हात

फुटाउने हात

माघ ८ को पूर्वसन्ध्यामा संविधानसभाभित्र माइक, कुर्सी, बेन्चलगायत फुटाउने कार्य भए। नेताहरू भन्छन्, ‘शोषित, पीडित, गरिब र निमुखा जनताका लागि संविधान बनाउनका लागि यसो गर्नु बाध्यात्मक परिस्थिति हो।' जनता के...