Friday 16 Magh, 2071 |
Menu

समाज

HUB

सूर्य अस्त, महानगर मस्त

  • २१ बैशाख, २०७०
  • शिशिर वैद्य
  • DISQUS_COMMENTS
(0 votes)

हे अयला छ गुली बाँला
लयतासाँ छ हे, तँचासाँ छ हे
दुःख हे न छ हे, सुख हे न छ हे
सिसाँ म्वासाँ न्ह्याब्ले न छ हे
हे अयला छ गुली बाँला........
अन्जान कविका यी हरफले अयला (रक्सी)लाई सुख–दुःख, मृत्यु–जीवन सबै समयको उपयुक्त साथी रूपमा वर्णन गरेको छ। मदिरा, रक्सी, ठर्रा अनेक नाम रहेको अयला सन्ध्याकालीन जमघटको भरपर्दो साथीका रूपमा काठमाडौं उपत्यका निकै प्रख्यात छ। महानगरका गल्ली गल्लीमा नेवारी खाजासहित लोकल अयलाको स्वादमा रमाउन चाहनेका लागि थुप्रै खाजा घर भेटिन्छन्। 'भट्टी' उपनामले प्रख्यात यी खाजाघर सभ्य महानगरबासीका दृष्टिमा भने लोकनिन्दनीय केन्द्र हो। तर यी भट्टी काठमाडौंको पहिचानमध्ये एक हो। लोकल स्वाद र लोकल माहोलको आनन्द यिनै स्थानमा प्राप्त हुन्छ। पारखीहरू यस्ता स्थानको स्वाद कुनै अन्य उच्चस्तरीय रेस्टुरेन्टले दिन नसक्ने ठान्छन्। भट्टी शब्द आजभोलि खासै चलनचल्तीमा छैन, धेरैजसो भट्टी खाजाघर वा तुच्चा छेंमा परिणत भएका छन्। 

महानगरमा भट्टीसहितका दुर्नाम गल्ली थुप्रै छन्। तिनै दुर्नाम गल्लीका भट्टीले थुप्रै प्रख्यात गीत, कविता तथा अन्य सिर्जनामा मद्दत गरेको छ। रक्सीका सौखिन गायक, लेखक, कवि, कलाकारले यिनै गल्लीमा आफ्ना सुमधुर, कर्णप्रिय, कालजयी सिर्जनाका खाका तयार पारेका छन्। गायक, लेखक, कविलगायत अन्य थुप्रै कलाकार तथा समालोचकको साँझ यस्तै भट्टीहरूमा बित्ने गरेको थुप्रै उदाहरण न्छन्। मासं गल्ली, झोछें, कमलाक्षी, असन, भोटाहिटी, महाबौद्ध, मख्खन लगायतस्थान प्रख्यात एवं प्रसिद्ध गीत, कविता र कृतिका साक्षी हुन्। तर महानगरका अघिल्लो पुस्ताका यी दुर्नाम गल्ली अहिले परिवर्तित भएका छन्। भट्टी पसल बिलाउँदै गएका छन् वा नेवारी खाजाघरमा परिवर्तित भएका छन्। सिर्जनाका ठाउँ हल्ला र मनमुटावले लिन थालेका छन्। तर पनि महानगरको मौलिक पहिचान बोकेको 'भट्टी कल्चर'ले नयाँ–नयाँ गल्लीमा आफूलाई स्थापित गर्दै लगेको भेटिन्छ। पुराना पुस्ताका मानिस यी नवभट्टीहरूलाई स्वाद र संवेदनाहीन स्थान सम्झन्छन्। तर समय र पुस्ता फेरिएअनुसार नयाँ पुस्ताले पनि भट्टीको आफ्नै प्रकारले आनन्द लिइरहेका छन्।
महानगरको प्राचीन सहरभित्रका ऐतिहासिक गल्लीमा आफ्नो अस्तित्व कायम राख्दै आएका केही भट्टीमा अझै पनि उस्तै स्वादको आनन्द लिन पाइन्छ। पुस्ता परिवर्तित भए पनि स्वादको निरन्तरताले यी भट्टी अझै सन्ध्याकालीन आकर्षणको केन्द्र हुने गरेका छन्। झोछें, कमलाक्षी, असन, त्यौड, ज्याठा, मासंगल्ली, न्ह्योखालगायत स्थानमा पुस्तौंदेखि चलिआएका भट्टी र खाजाघरले महानगरबासीका पुराना र नयाँ ग्राहकलाई उही स्वाद पस्किने गरेका छन्। राँगाको मासुका परिकारका धनी यी भट्टीमा लोकल अयलालाई साथ दिन भुटन, छोयला, कचिला, म्ये, खाग्व, न्ह्येपु, टिस्यः, दायकुला, स्यें, च्वःही आदि अनेक सितन पाइन्छन्। चतामरी, वः लगायत अन्य थुप्रै भेज आइटमले मासु नखाने तर अयला पिउनेलाई पनि साथ दिने गर्छ। पहिले पहिले नेवार, तामाङ, शेर्पालगायत मंगोलियन परिवारका बाहेक बाहुन, क्षेत्री पनि भट्टी पस्न हिच्किचाउँथे। तर सिर्जना, संगत र स्वादका लागि लुकीलुकी भट्टी पस्ने बानी लागेकाले भट्टी कल्चरमा सबैलाई समाहित गरिदिए। आजभोलि यस्ता स्थानमा सबै जात र वर्गका मानिसको आउजाउ हुने गर्छ। पाँच रुपैयाँको एक गिलास घुटकाएर एक टुक्रा छोयला टोकेर हिँड्नेदेखि घन्टौं बसेर सम्पूर्ण खानाको आनन्द लिने पनि यी भट्टीमा पुग्छन्। लोकल रक्सी (अयला)को स्वाद उच्चस्तरीय विदेशी ह्विस्कीभन्दा राम्रो मान्छन् उनीहरू। भट्टीलाई घृणा र हेयका दृष्टिले हेर्ने समाज यहींको छोयला भनेपछि हुरुक्कै हुने गर्छन् र आफैंलाई प्रश्न गर्छन्– घरमा बनाएको किन यस्तो हुँदैन?
महानगरभर छरिएका भट्टीहरूलाई आजभोलि सम्मानपूर्वक नेवारी खाजघर भन्ने गरिन्छ। दिउँसो खासै चहलपहल नहुने यस्ता स्थानमा साँझ परेपछि निकै भिड लाग्छ। तर मापसे चेकिङका कारणले आजभोलि यी भट्टीहरू समस्यामा छन्। भित्री सहरका स्थानीयबाहेक मापसेकै कारण ग्राहक आउन छाडेका छन्। बस्ती विस्तारसँगै बढेको काठमाडौंको परिधिलाई भट्टीको आनन्द दिन महानगरका सबैजसो वडामा यस्ता खाजाघर बढेका छन्।
बिनाविज्ञापन चर्चित हुने यस्ता भट्टी काठमाडौंमा मात्र सीमित छैनन्। देशका हरेक कुनामा फैलिएका छन्। त्यसैले त नेपाल र नेपालीलाई चिनाउने क्रममा 'सूर्य अस्त, नेपाल मस्त' जस्ता टुक्काको प्रयोग हुने गर्दछ।

अज्ञात व्यक्तिको कुटाइबाट घाइते बालिकाको मृत्यु

धनकुटा–अज्ञात व्यक्तिको पिटाइबाट घाइते भएकी धनकुटा जितपुरकी एक बालिकाको उपचारको क्रममा गएराती मृत्यु भएको छ। टाउकोमा गम्भीर चोट लागेकी अखौले जितपुर गाबिस– ६ कि ११ वर्षीया बालिका सुजता परियारको विराटनगर...

हत्या गरेर फालिएको अवस्थामा शव फेला, तीन जना पक्राउ

पाल्पा- तानसेनमा बस्दै आएका २१ वर्षीय अनिल भण्डारीको हत्यामा संलग्न रहेको आशंकामा प्रहरीले तीन जनालाई पक्राउ गरेको छ। तानसेनका ग्यारेज र वर्कशपमा काम गर्ने सद्दाम अन्सारी, सलमान अन्सारी र महिरम...

तीस लाख डकैती

धनकुटा- जितपुरमा गएराति मुकुन्डोधारी हतियारसहितको लुटेरा समूहले रु ३० लाख बराबरको लुटपाट गरेको छ। जितपुर-६ आन्द्रुङका नारायण भनिने शिवशङ्कर लिम्बूको घरबाट सो समूहले करिब रु तीन लाख नगद र २७...

आगलागीबाट एकै परिवारका तीन जनाको मृत्यु

बनेपा- काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लाको पनौती नगरपालिका-१० स्थित सुनथानमा गएराति भएको आगलागीबाट एकै परिवारका तीन जनाको मृत्यु भएको छ। आगलागीमा परी ३५ वर्षीय विनोद केसी, उनको श्रीमती ३२ वर्षीया भागीरथी र छोरा...

न रह्यो ज्यान, न घट्यो ऋण

न रह्यो ज्यान, न घट्यो ऋण

दाङ- 'विदेश' धेरैको सपना हो। सुखमय जीवन जिउने सपना बोकेर विदेशी मुलुक धाउनेको ताँती नै छ। सपना सबैका पूरा हुँदैनन्। केही पूरा हुन्छन् त केही बीचैमा मर्छन्। अनि विदेशी कमाइको...

चार घन्टा पैदल स्कुल

चार घन्टा पैदल स्कुल

दर्बुङ (गोरखा)- सरकारी नीतिअनुसार आधारभूत तह (प्रावि) का स्कुल आधा घन्टा दुरीमा हुनुपर्छ। निमावि र मावि तहका लागि यस्तो राष्ट्रिय मापदण्ड नभए पनि बढीमा एक घन्टा दुरीभित्रै हुनुपर्ने मान्यता छ।

महसुल नबुझाउने ग्राहकको लाइन काटिँदै

बागलुङ- विद्युत् प्राधिकरण बाग्लुङ शाखाले महसुल नतिर्ने ग्राहकको लाइन काट्न सुरु गरेको छ। करिब एक करोड रुपैयाँ बक्यौता नउठ्दा राजस्व संकलन प्रभावित भएको भन्दै प्राधिकरणले कडाइ गरेको हो।

ऐतिहासिक किल्लानजिक चुनखानी उत्खनन

चितवन- चितवनको शक्तिखोरस्थित चुनखानी उत्खननले ऐतिहासिक उपरदाङगढी किल्ला र बस्ती जोखिममा पारेको भन्दै नेत्रविक्रम चन्द नेतृत्वको नेकपा माओवादी विरोधमा उत्रिएको छ। उनीहरूले उत्खनन रोक्न माग गर्दै जिल्ला प्रशासन कार्यालयमा ज्ञापनपत्र...