Thursday 14 Jestha, 2072 |
Menu

समाज

सूर्य अस्त, महानगर मस्त

  • २१ बैशाख, २०७०
  • शिशिर वैद्य
  • DISQUS_COMMENTS
(0 votes)

हे अयला छ गुली बाँला
लयतासाँ छ हे, तँचासाँ छ हे
दुःख हे न छ हे, सुख हे न छ हे
सिसाँ म्वासाँ न्ह्याब्ले न छ हे
हे अयला छ गुली बाँला........
अन्जान कविका यी हरफले अयला (रक्सी)लाई सुख–दुःख, मृत्यु–जीवन सबै समयको उपयुक्त साथी रूपमा वर्णन गरेको छ। मदिरा, रक्सी, ठर्रा अनेक नाम रहेको अयला सन्ध्याकालीन जमघटको भरपर्दो साथीका रूपमा काठमाडौं उपत्यका निकै प्रख्यात छ। महानगरका गल्ली गल्लीमा नेवारी खाजासहित लोकल अयलाको स्वादमा रमाउन चाहनेका लागि थुप्रै खाजा घर भेटिन्छन्। 'भट्टी' उपनामले प्रख्यात यी खाजाघर सभ्य महानगरबासीका दृष्टिमा भने लोकनिन्दनीय केन्द्र हो। तर यी भट्टी काठमाडौंको पहिचानमध्ये एक हो। लोकल स्वाद र लोकल माहोलको आनन्द यिनै स्थानमा प्राप्त हुन्छ। पारखीहरू यस्ता स्थानको स्वाद कुनै अन्य उच्चस्तरीय रेस्टुरेन्टले दिन नसक्ने ठान्छन्। भट्टी शब्द आजभोलि खासै चलनचल्तीमा छैन, धेरैजसो भट्टी खाजाघर वा तुच्चा छेंमा परिणत भएका छन्। 

महानगरमा भट्टीसहितका दुर्नाम गल्ली थुप्रै छन्। तिनै दुर्नाम गल्लीका भट्टीले थुप्रै प्रख्यात गीत, कविता तथा अन्य सिर्जनामा मद्दत गरेको छ। रक्सीका सौखिन गायक, लेखक, कवि, कलाकारले यिनै गल्लीमा आफ्ना सुमधुर, कर्णप्रिय, कालजयी सिर्जनाका खाका तयार पारेका छन्। गायक, लेखक, कविलगायत अन्य थुप्रै कलाकार तथा समालोचकको साँझ यस्तै भट्टीहरूमा बित्ने गरेको थुप्रै उदाहरण न्छन्। मासं गल्ली, झोछें, कमलाक्षी, असन, भोटाहिटी, महाबौद्ध, मख्खन लगायतस्थान प्रख्यात एवं प्रसिद्ध गीत, कविता र कृतिका साक्षी हुन्। तर महानगरका अघिल्लो पुस्ताका यी दुर्नाम गल्ली अहिले परिवर्तित भएका छन्। भट्टी पसल बिलाउँदै गएका छन् वा नेवारी खाजाघरमा परिवर्तित भएका छन्। सिर्जनाका ठाउँ हल्ला र मनमुटावले लिन थालेका छन्। तर पनि महानगरको मौलिक पहिचान बोकेको 'भट्टी कल्चर'ले नयाँ–नयाँ गल्लीमा आफूलाई स्थापित गर्दै लगेको भेटिन्छ। पुराना पुस्ताका मानिस यी नवभट्टीहरूलाई स्वाद र संवेदनाहीन स्थान सम्झन्छन्। तर समय र पुस्ता फेरिएअनुसार नयाँ पुस्ताले पनि भट्टीको आफ्नै प्रकारले आनन्द लिइरहेका छन्।
महानगरको प्राचीन सहरभित्रका ऐतिहासिक गल्लीमा आफ्नो अस्तित्व कायम राख्दै आएका केही भट्टीमा अझै पनि उस्तै स्वादको आनन्द लिन पाइन्छ। पुस्ता परिवर्तित भए पनि स्वादको निरन्तरताले यी भट्टी अझै सन्ध्याकालीन आकर्षणको केन्द्र हुने गरेका छन्। झोछें, कमलाक्षी, असन, त्यौड, ज्याठा, मासंगल्ली, न्ह्योखालगायत स्थानमा पुस्तौंदेखि चलिआएका भट्टी र खाजाघरले महानगरबासीका पुराना र नयाँ ग्राहकलाई उही स्वाद पस्किने गरेका छन्। राँगाको मासुका परिकारका धनी यी भट्टीमा लोकल अयलालाई साथ दिन भुटन, छोयला, कचिला, म्ये, खाग्व, न्ह्येपु, टिस्यः, दायकुला, स्यें, च्वःही आदि अनेक सितन पाइन्छन्। चतामरी, वः लगायत अन्य थुप्रै भेज आइटमले मासु नखाने तर अयला पिउनेलाई पनि साथ दिने गर्छ। पहिले पहिले नेवार, तामाङ, शेर्पालगायत मंगोलियन परिवारका बाहेक बाहुन, क्षेत्री पनि भट्टी पस्न हिच्किचाउँथे। तर सिर्जना, संगत र स्वादका लागि लुकीलुकी भट्टी पस्ने बानी लागेकाले भट्टी कल्चरमा सबैलाई समाहित गरिदिए। आजभोलि यस्ता स्थानमा सबै जात र वर्गका मानिसको आउजाउ हुने गर्छ। पाँच रुपैयाँको एक गिलास घुटकाएर एक टुक्रा छोयला टोकेर हिँड्नेदेखि घन्टौं बसेर सम्पूर्ण खानाको आनन्द लिने पनि यी भट्टीमा पुग्छन्। लोकल रक्सी (अयला)को स्वाद उच्चस्तरीय विदेशी ह्विस्कीभन्दा राम्रो मान्छन् उनीहरू। भट्टीलाई घृणा र हेयका दृष्टिले हेर्ने समाज यहींको छोयला भनेपछि हुरुक्कै हुने गर्छन् र आफैंलाई प्रश्न गर्छन्– घरमा बनाएको किन यस्तो हुँदैन?
महानगरभर छरिएका भट्टीहरूलाई आजभोलि सम्मानपूर्वक नेवारी खाजघर भन्ने गरिन्छ। दिउँसो खासै चहलपहल नहुने यस्ता स्थानमा साँझ परेपछि निकै भिड लाग्छ। तर मापसे चेकिङका कारणले आजभोलि यी भट्टीहरू समस्यामा छन्। भित्री सहरका स्थानीयबाहेक मापसेकै कारण ग्राहक आउन छाडेका छन्। बस्ती विस्तारसँगै बढेको काठमाडौंको परिधिलाई भट्टीको आनन्द दिन महानगरका सबैजसो वडामा यस्ता खाजाघर बढेका छन्।
बिनाविज्ञापन चर्चित हुने यस्ता भट्टी काठमाडौंमा मात्र सीमित छैनन्। देशका हरेक कुनामा फैलिएका छन्। त्यसैले त नेपाल र नेपालीलाई चिनाउने क्रममा 'सूर्य अस्त, नेपाल मस्त' जस्ता टुक्काको प्रयोग हुने गर्दछ।

प्रशासनले भन्यो परिचयपत्र पछि नै भूकम्प पीडितलाई जस्ता पाता

चितवन–चितवन जिल्ला प्रशासन कार्यालयले भूकम्प पीडितलाई परिचयपत्र वितरण गरेपछि मात्रै पुर्न निर्माणमा प्रयोग हुने जस्ता पाता लगायतका सामाग्री उपलब्ध हुने जनाएको छ। चितवनका प्रमुख जिल्ला अधिकारी तथा जिल्ला दैवी प्रकोप...

नेपालबाट अपहरणमा परेका किशोर २७ दिनपछि भारतबाट मुक्त

नेपालबाट अपहरणमा परेका किशोर २७ दिनपछि भारतबाट मुक्त

रौतहट—अपहरणमा परेका एक बालकलाई रौतहट प्रहरीले भारतीय प्रहरीको सहयोगमा २७ दिन पछि सकुशल उपहरणमुक्त गराएको छ। नेपालबाट अपहरणमा परेका गौर नगरपालिका ५ का विजयप्रसाद पटेलका १६ वर्षीय शिवम् पटेल भारतीय...

काठमाडौंका ठेकेदारमाथि सिरहामा गोली प्रहार

गोलबजार (सिरहा)-सिरहाको डुमरी गाविस–३ स्थित नहरमा बुधबार राति करिब ११ बजे सडक निर्माण गर्ने ठेकेदारमाथि अज्ञात समूहले गोली प्रहार गरेको छ।

बैसरीको पहिरोबाट विस्थापित भएकालाई राहुपारेमा सारियो

बैसरीको पहिरोबाट विस्थापित भएकालाई राहुपारेमा सारियो

बाबियाचौर (म्याग्दी)-म्याग्दीको भगवती २ र राम्चे ९ बैसरीमा पहिरोले बस्ती नै पुरेपछि विस्थापित भएकालाई बुधबार पिप्ले–४ को राहुपारेमा सारिएको छ।

‘भूकम्पबाट जोगियौं, पहिरोले लाने भो'

रन्चोक (गोरखा)-सौरपानी– ८, रन्चोकका सुजन गुरुङ घरमा बस्दा भूकम्पको त्रासले जति झस्कन्छन्, त्योभन्दा धेरै वरपरका गाउँ निस्कँदा तर्सिन्छन्। घर भूकम्पले भत्काएपछि उनको त्रिपालबास भएको छ। गाउँमा जताततै धाँजा फाटेको छ।...

कालिगण्डकीको पानी निकाल्न विष्फोट

म्याग्दी– राम्चे–९, काफलडाँडाबाट खसेको पहिरोले थुनिएर कालिगण्डकीमा बनेको ड्याम नेपाली सेनाको एक टोलीले विष्फोटक पर्दाथ प्रयोग गरी फुटाएको छ।

जेठ अन्त्यमा पर्यटकका लागि सम्पदा खुल्ने

जेठ अन्त्यमा पर्यटकका लागि सम्पदा खुल्ने

काठमाडौं-सरकारले जेठ अन्तिमदेखि पर्यटकका लागि उपत्यकाका सांस्कृतिक सम्पदा खोल्ने भएको छ। महाभूकम्पले बढी मात्रामा क्षति भएका यस्ता क्षेत्र अवलोकनका लागि मात्र खोल्ने तयारी सरकारले गरेको हो।

हराउँदै दुधकोसी बेसिनका हिमनदी

काठमाडौं-तापक्रम बढ्ने क्रम नरोकिए सन् २१०० सम्म सगरमाथा क्षेत्रका ७० देखि ९९ प्रतिशतसम्म हिमनदी हराउन सक्ने पछिल्लो एक अध्ययनले देखाएको छ। अध्ययनले तापक्रमका कारण हिमनदीका हिउँ पग्लिन्छन् र हराउँछन् भनेको...