Wednesday 16 Bhadra, 2072 |
Menu

राजनीति

ist-cc

ह्यान्डिल बढाउँदै दल

  • २१ बैशाख, २०७०
  • मणि दाहाल
  • DISQUS_COMMENTS
(0 votes)
काठमाडौं– नेकपा एमाले स्थायी कमिटीले अघिल्लो साता केन्द्रीय कमिटीमा ११ सदस्य थप्न सिफारिस गर्यो। यससँगै केन्द्रीय कमिटी ११८ सदस्यीय हुने भयो।
११८ पुर्याउँदैमा एमालेमा असन्तोषी अनुहारका माग सम्बोधन हुने देखिन्न। तत्काल केन्द्रमा पुग्न चाहने  आकांक्षीको लर्को निकै लामो छ।

एमाले मात्र होइन, अहिले ठूला–साना सबैजसो दल जम्बो केन्द्रीय समिति बनाउन बाध्यमात्र छैनन्, त्यति गर्दा पनि असन्तुष्टका झुन्डहरू झेल्न विवश छन्।
एमाले सचिव तथा संगठन विभागप्रमुख युवराज ज्ञवाली राजनीतिक दलमा नेतृत्व विकाससम्बन्धी पद्धति नै नभएकाले यो संकट आएको टिप्पणी गर्छन्।
'लोकतान्त्रिक गणतन्त्रपछि धेरैले परिवर्तन भनेकै आफ्नो व्यक्तित्व विकास भन्ने बुझे,' ज्ञवालीले नागरिकसँग भने, 'यहाँ नेतृत्व विकासको पद्धति नै छैन। स्वतस्फूर्त प्रकृतिको छ जसले इमानदार र लामो समय संगठनका लागि काम गरेकाहरू पाखा लाग्ने र तडकभडकबाट आउने नै अगाडि (नेतृत्वमा) पुग्ने अवस्था ल्याएको छ।' एमाले विधानले अब तीनजना मात्र केन्द्रीय कमिटीमा थप्ने अधिकार दिन्छ, तर आकांक्षीलाई समेट्न कम्तीमा ५० संख्या बढाउनुपर्छ।

'जम्बो' भनेर कार्यकर्ताबाटै आलोचित
एकीकृत माओवादी महाधिवेशनबाट पनि सच्चिन सकेन। माघ अन्तिम साता हेटौंडामा भएको महाधिवेशनले केन्द्रीय कमिटीलाई १ सय ५१ मा सीमित गर्ने निर्णय गर्यो। अघिल्लो २५१ बाट घटाएर। तर एक महिना पनि टिक्न सकेन, महाधिवेशनको म्यान्डेट। पहिलो केन्द्रीय कमिटी बैठकमै विस्तारको प्रस्ताव आयो र ३ सय ९९ सदस्यीय बनाउने निर्णय भयो। सर्वत्र आलोचनापछि त्यसको संख्या घटाएर २ सय ९९ बनाउने सहमति बन्यो। अझै आलोचना नरोकिएपछि महाधिवेशन आयोजक कमिटीमा रहेका सबैलाई राखेर २ सय ५१ सदस्यीय कमिटी बनाउने निर्णय भयो। अहिले २ सय ३४ सदस्य छन्, १७ जना मनोनयन बाँकी छ।
एकीकृत माओवादी पोलिटब्युरो सदस्य हेमन्तप्रकाश वली भन्छन्– केन्द्रबाटै जिल्ला हेर्नुपर्ने, तीव्र आन्तरिक प्रतिस्पर्धा र एकता प्रक्रियाबाट आउने नेतालाई उचित स्थान दिँदा केन्द्रीय कमिटी ठूलो बन्यो। 'केन्द्रबाटै जिल्ला हेर्नुपर्ने अवस्था छ, तल्लो तहमा धेरै नेता जन्मेका छन्,' वलीले नागरिकसँग भने,  'उनीहरुलाई जिम्मेवारी दिन पनि संरचना ठूलो बनाउन आवश्यक भएको हो। अन्य दलबाट विद्रोह गरेर आउनेलाई पनि उचित स्थान दिनैपर्योप, आकार बढाउनु नराम्रो होइन।'
दुई कांग्रेस एकीकरण हुँदा दुवैतर्फका केन्द्रीय समिति जस्ताको तस्तै राखेर ह्यान्डिल 'जम्बो' बनाइयो नेपाली कांग्रेसको। १२औं महाधिवेशनमा आकार घटाउने प्रयास गरिए पनि ८५ बाट घट्न सकेन जसमा पाँच मनोनयन बाँकी छ। आकार हेर्दा यो पनि पार्टी सञ्चालनका लागि छरितो ह्यान्डिल भने होइन।
उता, माओवादीबाट विभाजन भई संगठित नेकपा–माओवादीमा पनि उही ताल छ। पार्टी महाधिवेशनले ४३ सदस्यीय केन्द्रीय कमिटी निर्वाचित गर्योप। त्यतिबेला आकांक्षी यति धेरै देखिए कि त्यसलाई व्यवस्थापन गर्न मापदण्ड नै बनाउनुपर्योच– एकीकृत माओवादीबाट फुटेर आउँदा आफ्नातर्फ आएकालाई मात्र राख्ने। महाधिवेशनको म्यान्डेटविपरीत अहिले पार्टी १ सय ५१ सदस्यीय केन्द्रीय कमिटीले चलाइरहेको छ। जनवर्गीय संंगठनबाट चर्को विरोध आए पनि आकांक्षीका आवाज व्यवस्थापन गर्न 'क्रान्तिकारी' पार्टीलाई ठूलै बाध्यता पर्यो्।
संविधानसभा निर्वाचनअघिसम्म ६२ सदस्यीय केन्द्रीय कमिटी भएको राप्रपा नेपाल अहिले १ सय ५९ सदस्यले चलाउँछन्। आउँदो असोज वा कात्तिकमा हुने महाधिवेशनसम्म यो संख्या बढेर कति पुग्ने हो, भन्न सकिने अवस्था छैन। पार्टीमा नयाँ आउनेलाई धमाधम पद दिँदै गएको यो पार्टीको ह्यान्डिल कत्रो हुने हो, निश्चित छैन।
–––
पछिल्लो समय ठूला तथा साना प्राय दलमा केन्द्रीय कार्यसमितिको आकार बढाउन तीव्र दबाब छ। फरक यत्ति हो, केहीमा सुषुप्त, धेरैमा मुखर।
किन बढ्दो छ दलका ह्यान्डिल? पार्टीका केन्द्रीय कमिटी किन छरितो रहन सकेनन्?
विश्लेषक एवं प्राध्यापक कृष्ण खनाल राजनीतिमा सिद्धान्तनिष्ठताको कमी र सेवाभन्दा लाभ प्राथमिक बन्दा यस्तो अवस्था आएको टिप्पणी गर्छन्। उनको प्रस्ट ठोकुवा छ– ठूलो संरचनाले झन् काम गर्न सक्दैन।
'सैद्धान्तिक र सेवामुखीभन्दा पनि व्यक्तिगत लाभ लिने स्थानको रुपमा परिणत भएकाले नेतृत्वमा पुग्न मरिहत्ते गर्ने प्रवृत्ति बढ्यो,' खनालले नागरिकसँग भने, 'व्यक्तिवाद बढी हुँदा केन्द्रीय कमिटी ठूला मात्र भएनन्, त्यसले पदको दुरुपयोग बढायो, महत्त्व भने घटायो।'
जिल्लामा २ सय भोट नल्याउनेहरू पनि दलमा केन्द्रीय नेता ताक्ने प्रवृत्ति रहेको उनी सुनाउँछन्। नेतृत्व विकास पद्धति अभाव, गुट–उपगुट व्यवस्थापन समस्या, चाँडै नेतृत्वमा पुग्ने महत्त्वाकांक्षा, लामो समय नेतृत्व ओगट्ने प्रवृत्ति, नेतृत्वको कमजोरी र संगठनात्मक संरचनामा आएको परिवर्तनले केन्द्रीय कमिटी ठूलो बनाउन भूमिका खेलेको राजनीतिक विश्लेषकहरुको तर्क छ।
अर्काेतिर, एक पार्टीबाट अर्काे पार्टीमा जानेलाई 'हैसियत' दिँदा पनि पार्टीका केन्द्रीय संरचना ठूला बन्ने गरेका छन्। एमाले छाडेका पोलिटब्युरो सदस्य रामचन्द्र झालाई एकीकृत माओवादीले स्थायी समितिमा लैजाने कुरासँगै पार्टीभित्र असन्तुष्टि जन्मियो, असन्तुष्टलाई पनि स्थायी कमिटीमा लैजाने भनेर थामथुम पारियो। एउटा एउटा मात्र घटना हो, यस्ता घटना धेरैजसो दलमा थुप्रैपटक देखिएका छन्।
लामो समयसम्म नेतृत्व परिवर्तन हुन नसक्दा नयाँका 'गनगन' समायोजन गर्दा पनि कमिटीको ह्यान्डिल बढाउने गरिएको छ।
नेकपा–माओवादी केन्द्रीय सदस्य महेश्वर दाहाल पार्टीमा एकता प्रक्रियाबाट आएका भन्दा एकजना पनि केन्द्रमा नयाँ नेता नथपिएकाले अहिले आकार बढाउनुपरेको बताए।
'एकता प्रक्रियाबाट आएका बाहेक १० वर्षको अवधिका नयाँ सदस्य थपिएन,' दाहालले भने, 'अहिले थपिएका साथीहरु लामो समयसम्म जनवर्गीय संगठन र तल्लो तहमा बसेर काम वरिष्ठ नेता हुन्। उनीहरुलाई उचित स्थान दिन केन्द्रमा ल्याउनै पर्योस।'
उनको पार्टीमा आकार वृद्धिको विषयले ठूलै तनाव उत्पन्न गरेको थियो। जनवर्गीय संगठनका नेताले त्यसको विरोध गरेका थिए।
एकै समय पार्टीमा काम गर्न थालेका व्यक्तिलाई ल्याउँदा अर्कोलाई पनि थप्नुपर्ने आवश्यकता सामान्य रहेको दाहालको दाबी छ। 'हाम्रो पार्टी सैनिक संरचनाबाट आएको हो। एकैदिन सयौं भर्ना भएका थिए। त्यसबाट विकास भएको नेतृत्वले व्यवस्थापन गर्न पनि संख्या बढाउन आवश्यक पर्योो,' उनले भने, 'एकजनालाई ल्याउँदा त्यही स्तरका पाँच–सात पनि थप्नुपर्ने आवश्यकता छ। त्यसैले पनि संगठनात्मक संरचना ठूलो पारेको छ।'
उनले पार्टीको काम विस्तार भएकाले पनि १ सय ५१ सदस्यीय कमिटीलाई ठूलो भन्न नमिल्ने बताए। पछिल्लो समयमा संगठनमा कामका नयाँ क्षेत्र खुल्ने विषयले पनि आकार बढाएको देखिन्छ।
राप्रपा नेपालका महासचिव चन्द्रबहादुर गुरुङ संगठन विस्तारपछि केन्द्रीय कमिटी ठूलो बनाउनु आवश्यक हुने ठान्छन्। 'हाम्रो ३३ वटा विभाग र संगठन छन्। केन्द्रीय नेता त्यसमा संलग्न नभए त्यति प्रभावकारी रुपमा चल्न सक्दैन,' गुरुङले भने, 'एकैजनालाई धेरैवटा जिम्मेवारी दिँदा पनि प्रभावकारी हुँदैन।'
पार्टीमा आकारमात्र ठूलो नभई संरचनासमेत बहुपदीय हुन थालेको छ। अशोक राई नेतृत्वमा नवगठित संघीय समाजवादी पार्टीमा उपाध्यक्ष ६, उपमहासचिव ३ र सचिव ५ जना छन्।
नेतृत्व कमजोर हुँदा आकार ठूलो बनेको ठम्याइ प्राध्यापक खनालको छ। 'बहुपदीय संरचना सिर्जना भएका छन्, बाबुराम भट्टराईको समयमा भाग पुर्याखउन कतिजना उपप्रधानमन्त्री बनाउन खोजियो,' उनले भने, 'सबै दलले त्यसलाई स्वीकार गरेका हुन्।'
ठूलो कमिटीले पार्टी र देश राम्ररी चलाउनेमा भने नेता नै विश्वस्त छैनन्। ज्ञवालीले भने, 'पार्टी वा देश भीडले होइन, अनुशासित नेतृत्वले चलाउँछ।' ठूलो संरचनामा काम गर्न समस्या हुने उनको ठम्याइ छ।
लोकतान्त्रिक गणतन्त्र स्थापनासँगै देशमा समावेशी नेतृत्वको लहर छायो। हरेक दल, निकाय, संगठन र संयन्त्रमा जाति–जनजाति, दलित, महिला, पिछडिएको क्षेत्र, अल्पसंख्यकलगायतको समावेशी प्रतिनिधित्वको मुद्दा अगाडि आयो। अन्तरिम संविधानले नै त्यसको केही हदमा सम्बोधन गरेकाले पनि दलका केन्द्रीय कमिटीमात्र होइन, हरेक क्षेत्रमा कार्यकारिणीको आकार बढ्ने गरेको देखिन्छ।

प्रतिक्रिया

शान्तिपूर्ण आन्दोलन भडकाउँदै भूमिगत संगठन

लहान–संयुबक्त लोकतान्त्रिक मधेसी मोर्चाको आह्वानमा जारी आन्दोलनमा भूमिगत संगठनले घरेलु हतियारसहित उत्रिन विज्ञप्तीमार्फत आह्वान गरेको छ। जनतान्त्रिक तराई मुक्ति मोर्चाका अध्यक्ष ज्वाला सिंहको नामबाट जारी गरिएको विज्ञप्तिमा भनिएको छ,' 'घरेलु...

नेपालगंजमा मधेसी मोर्चाको नाकाबन्दी

नेपालगन्ज–झण्डै तीन सातादेखि आन्दोलित बनेको मधेसी मोर्चाले आफ्ना माग सुनुवाई नभएको भन्दै नेपालगन्जमा नाकाबन्दी सुरु गरेको छ । मोर्चाले दुई दिनयता आफ्नो आन्दोलनलाई नेपाल–भारत सिमा क्षेत्र जमुनाहामा बढी केन्द्रित गरेको...

कञ्चनपुर–चितवन थारुहट प्रदेश छोड्दैनौं :मोर्चा

कोहलपुर–मंगलबार कोहलपुरमा शक्ति प्रदर्शन गरेका थरुहट मोर्चाका नेताहरुले पश्चिमको कञ्चनपुरदेखि चितवनसम्मको तराईलाई थारुहट स्वायत्त प्रदेश घोषणा गर्नुपर्ने माग गरेका छन्।

कांग्रेसको महाधिवेशन अनिश्चितकालका लागि स्थगित

काठमाडौं- नेपाली कांग्रेसको १३ महाधिवेशन अनिश्चितकालको लागि स्थगित भएको छ। संविधान सभा भवन नयाँ बानेश्वरमा मंगलबार बसेको केन्द्रीय समितिको बैठकले अर्को सूचना प्रकाशित नभए सम्मको लागि महाधिवेशन स्थगित गर्ने निर्णय...

गुप्तालाई १७ वर्ष कैदको माग गर्दै पुनरावेदन दर्ता

काठमाडौं–पूनरावेदन सरकारी वकिलको कार्यालयले व्यापारी अपहरण तथा शरीर बन्धक संलग्न रहेको आरोप लगोका श्यामसुन्दर गुप्तालाई १७ वर्षसम्म कैद सजाय हुनुपर्ने जिकिर गर्दै पूनरावेदन दर्ता गराएको छ।

आन्दोलनकारीबाट फायरिङ भयो : पर्सा प्रहरी प्रमुख

काठमाडौं– पर्सा प्रहरीका प्रमुख दिवेश लोहनीले मंगलबार कर्फ्यु तोड्ने क्रममा प्रदर्शनकारीले सुरक्षाकर्मीमाथि फायरिङ भएको बताएका छन्। वीरगञ्जका तीन स्थानमा सुरक्षाकर्मीमाथि आन्दोलनकारीले गोली चलाएको उनले नागरिकन्युजलाई बताए।

जनकपुरमा तनाव, प्रहरीको गोली लागेर दुई घाइते, एक गम्भीर

जनकपुर–जनकपुरमा प्रदर्शनकारी र प्रहरीबीच झडप भएकाे छ। झडप नियन्त्रणमा लिन मंगलबार प्रहरीले चलाएको गोली लागेर दुई प्रदर्शनकारी घाइते भएका छन्। भानुचोक–रेल्वे स्टेशन क्षेत्रमा बिहान दश बजेदेखि जारी झडपको क्रममा प्रहरीले...

वीरगञ्ज दंगाग्रस्त क्षेत्र घोषित, हेलिकोप्टरबाट घाइते काठमाडौं लगियो

राैतहट— सद्भावना पार्टीका अध्यक्ष राजेन्द्र महतोको नेतृत्वमा मंगलबार बिहानदेखि भइरहेको प्रदर्शन अनियन्त्रित भएपछि स्थानीय प्रशासनले वीरगञ्जलाई दङ्गाग्रस्त क्षेत्र घोषणा गरेको छ।