Monday 14 Bhadra, 2072 |
Menu

republica-header

ist-cc

डेरा खोज्दै हिजोका घरपट्टी

  • बुधबार १९ असार, २०७०
  • विक्रम गिरी
  • DISQUS_COMMENTS
(0 votes)
डेरा खोज्दै हिजोका घरपट्टी
गल्फै (दार्चुला) - खलंगा, गल्फैका केशवबहादुर पालको परिवारमा १५ जना छन्। दुई साताअघिसम्म पनि परिवारका सबै व्यवसाय गर्थे। असार ३ को बाढीले यो परिवार घर न घाटको भएको छ। दुईतले घरमा बस्दै आएको यो परिवार अहिले छानो खोज्दै चार ठाउँमा बाँडिएको छ। एउटै घरमा बास बस्ने ठाउँ नभेट्टाएपछि उनीहरू चार ठाउँमा बाँडिनु परेको हो। बाढीले बगाउनुअघि यो परिवार घरको आठ कोठामा बस्दै आएको थियो। बाँकी चार कोठा चाहिँ भाडामा। 'मासिक ६ हजार रुपैयाँ भाडा उठ्थ्यो,' पालले सुनाए, 'अहिले आफ्नै लागि डेरा पाउन मुस्किल छ।'
परिवारका सदस्य अलग–अलग बस्नु परेकोमा उनी दुःखी छन्। उनको ५० लाख बराबरको घर तथा एक करोडभन्दा बढीको सामान बाढीले बगाएको छ। चार ठाउँमा डेरा बस्दा पाल परिवारले मासिक ८ हजार रुपैयाँ भाडा तिर्नुपर्छ। 
आँखैअगाडि तीनतले घर बगाएको देखेका गल्फैका नैनसिँह कुँवरले बाढी आएको दुई साता बित्दा पनि आफूलाई सम्हाल्न सकिरहेका छैनन्। ससुरालीमा आश्रय लिइरहेका उनले मन बहलाउन सानो किराना पसल थापेका छन्। ३३ कोठे घरका घरपट्टी कुँवरले डेरा नपाएपछि ससुरालीको सहारा लिएका हुन्। 'मासिक १० हजारभन्दा बढी भाडा उठाउँथे,' उनले भने, 'अहिले आफैंले भाडामा कोठा पाउन सकेको छैन।' ३८ वर्षसम्म सरकारी जागिर गरेका कुँवरले धेरै दिनसम्म सरकारले उपलब्ध गराएको ३५ हजार रुपैंयाँ राहत रकम लिन मानेनन्। 'सबैले लिए, अरुले कर गरेकाले पछि मैले पनि रकम बुझेँ,' उनले भने। पहाडबाट सबैजसो मधेस झरिरहेका बेला उनले महेन्द्रनगरको जग्गा बिक्री गरे। त्यो रकमले गल्फैको घरमा तला थपे। 'अब सुकुम्बासी भएँ, ओत लाग्ने ठाउँ कतै छैन,' उनले पीडा सुनाए। कुँवरको घर एक करोड रुपैंयाँभन्दा बढीको थियो।
धाप–९ बाट खलंगा बसाइँ आएका गगन बिष्ट २० वर्ष भाडामा बसे। उनले दुई दशकसम्म पसल र होटल व्यवसाय गरी केही रकम जोगाएर गल्फैमा जग्गा किने। गत वर्ष असोजमा उनले तीनतले घर पनि बनाए। यसपालि चौथो तला थप्न सामग्री बटुल्दै थिए। घरपट्टी भएको एक वर्ष नपुग्दै उनी आफैंले डेरा खोज्नुपर्योत। 'घर बगाएको सातासम्म त डेरा नै पाइनँ,' बिष्टले भने, 'अहिले बल्ल सडक किनारमा टहरा बनाउने ठाउँ भेटाएको छु।' स्थानीय जितसिंह थापाको खेतको मकै उखेलेर उनी टहरा बनाई बसेका छने। 'पाँचजनाको परिवार पाल्न टहराको कुनामा पकाई चिया बेच्न थालेको छु,' उनले दुखेसो पोखे। 
खलंगा–२ गल्फैका मात्र ६६ वटा पक्की घर बाढीले बगाएको छ। त्यत्तिकै संख्यामा घर बस्न नसकिने अवस्थामा छन्। कतिपय बाढीपीडित डेरा गरेर बसेका छन्। कतिपयले आफन्तकहाँ शरण लिएका छन्। '८० प्रतिशतभन्दा बढीको कतै पनि घर छैन,' स्थानीय लोकमणि ठगुन्ना भन्छन्, 'गाउँको घरखेत बेचेर उनीहरू सदरमुकाम बसाइँ सरेका हुन्।' लाखौंको घरजग्गा बगेपछि उनीहरूले प्रति परिवार ३५ हजार रुपैंयाँको दरले सरकारले उपलब्ध गराएको राहत रकम लिन नमानेको ठगुन्नाले बताए।
बाढीले घरखेत बगाएपछि खलंगाको गल्फै, घाँटवार र बाँगाबगडका १ सय २८ परिवारको पक्की घर बगाएको छ। १ सय २६ परिवारको घर बस्न नमिल्ने अवस्थामा पुगेको छ। उनीहरूमध्ये कतिपयले डेरा पाएका छन्। कतिपय परिवार अहिले पनि डेराको खोजीमा भौंतारिँदै छन्। 'कर्मचारी र विद्यार्थी पहिलेदेखि नै डेरामा बस्ने भएकाले ठाउँ खाली थिएन,' खलंगाको सवैभन्दा सुरक्षित गाउँ मोइतीका भोला अवस्थी भन्छन्, 'अहिले त बरन्डा समेत खाली छैन्।'
सदरमुकामको मुटु नै मानिएको गल्फैको बाढी आएको आठ घन्टामै स्वरुप परिवर्तन भयो। सवैभन्दा सुरक्षित मानिएको जिल्ला अस्पताल पहिले बग्यो। 'अस्पताल बगेपछि असुरक्षित ठान्यौं,' विस्थापित कुँवर भन्छन्, ' त्यसपछि ओड्ने ओछ्याउने र आफ्नो लुगाफाटा बोकेर डाँडातर्फ लाग्यौं।' घरदेखि महाकाली किनारसम्म आफ्नो २३ रोपनी जग्गा रहेको उनले सुनाए। 
मनसुन अझै बा“की रहेकाले बाढी विस्थापित ढुक्क हुने अवस्था छैन। गाउँमा घर भएर पनि खलंगामा टहरा बनाएर बसेका दलित परिवारलाई समस्या छैन्। तर, गाउँको घरखेत बेचेर खलंगामा बस्दै आएका तथा बैंकबाट ऋण काढेर व्यवसाय गरिरहेका परिवार मर्कामा परेका छन्। बाढी विस्थापितलाई अन्यत्र लगेर पुनर्स्थापना गर्नुपर्ने देखिन्छ। जोखिममा परेकाको हकमा महाकालीमा भरपर्दो तटबन्ध निर्माण आवश्यक छ।
प्राविधिकहरू तत्काल स्थायी तटबन्ध सम्भव नभएको बताउँछन्। 'थप कटान हुन नदिन अस्थायी तटबन्ध निर्माण गर्दैछौं,' जल उत्पन्न प्रकोप नियन्त्रण डिभिजन कार्यालय नम्बर ७ का डिभिजन प्रमुख महेन्द्रप्रसाद बडुले भने, 'स्थायी तटबन्धका लागि ठूलो बजेट र जनशक्ति चाहिन्छ।' 
दुई साता बित्दासमेत बाढी विस्थापित र जोखिममा परेकाको वास्तविक लगत स्थानीय प्रशासनले संकलन गर्न सकेको छैन। यसैबीचमा प्रमुख जिल्ला अधिकारी चिरञ्जीवी अधिकारीको सरुवा भएको छ। नयाँ आउने प्रमुख जिल्ला अधिकारीले केही महिना जिल्लाको वस्तुस्थिति बुझ्न समय लाग्ने भएकाले यसले विस्थापितलाई आक्रोशित बनाउने स्थानीयको भनाइ छ। भर्खर सरुवा गरिएका प्रजिअ अधिकारीले लगत संकलनमा ढिलाइ भएको त स्वीकार गरे। यसका लागि स्थानीय प्रशासनले केन्द्रकै टोली गुहारिरहेको छ।

प्रतिक्रिया

कल्पना गाई बनिन्!

कल्पना गाई बनिन्!

भक्तपुर- 'कल्पना गाई बनिन्! उत्तिकै पवित्र, पालक, पोषक, प्रिय! आकाशतिर फर्किएकी हामीभन्दा अग्लो कदकी गाई! तिनलाई देखेर आँसु लुकाउनै सकेनौं। आँसु लुकाउने ठाउँ कतै थिएन। श्रद्धामा छचल्किएको आँसु लुक्दो रैनछ।'

'फायर खुल्यो, गोली पड्केन'

'फायर खुल्यो, गोली पड्केन'

टीकापुर (कैलाली)-'मैले फायर खोलेँ, तपार्इंहरू पनि खोल्नुस्, अब आदेश पर्खिराख्नुपर्दैन।' थरुहट/थारुवान स्वायत्त प्रदेश पक्षधर आन्दोलनकारीले गत सोमबार दिउँसो पौने २ बजेतिर टीकापुर नगरपालिका–६, शंकरपुरमा प्रहरीमाथि घेराबन्दी गरेर आक्रमण सुरु गरेपछि...

संघारमा संविधान

संघारमा संविधान

काठमाडौं–संविधानका लागि हामीले नौ वर्ष छलफल गरिसक्यौं, अब पनि यसैमा अल्भि्कयौं भने यति ठूलो अभियान पूरा हुन सक्दैन। प्रक्रिया लम्ब्याएर संविधान आउन नदिने षड्यन्त्र भयो भन्नु नै भ्रम हो, समयमै...

सद्‍भाव जोगाउँदै जनजाति नेत्री

सद्‍भाव जोगाउँदै जनजाति नेत्री

काठमाडौं- 'देशलाई माया गर्न कुनै ठूलो काम गर्नै पर्दैन। नकारात्मक र घृणाको कुरा नलेखौं, यतिबेला योभन्दा ठूलो देश सेवा अरू हुन सक्दैन।' भूमिअधिकार मञ्चकी महासचिव सरस्वती सुब्बाले बिहीबार बिहान लेखेको...

भिभिआइपीसँगको तस्बिर ठगीको अस्त्र

भिभिआइपीसँगको तस्बिर ठगीको अस्त्र

काठमाडौं- प्रधानमन्त्री सुशील कोइरालादेखि भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीसम्म उनी सँगै छन्। कांग्रेस वरिष्ठ नेता शेरबहादुर देउवा, एकिकृत माओवादीका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल, शिक्षामन्त्री चित्रलेखा यादव अनि नेकपा–माओवादीका अध्यक्ष मोहन वैद्य सबैसँग...

'यस्तो क्रूर मरण कसैको नहोस्'

'यस्तो क्रूर मरण कसैको नहोस्'

काठमाडौं-'स्वर्गको बास होस्, बिदाइ सबैको यस्तै होस् तर मरण त्यस्तो –क्रूर) कसैको नहोस्!' निकैबेरदेखि आर्यघाटतिर तन्किरहेका उनका आँखा एकाएक भरिएर आए र तरक्क तर्किए। आफैंसित यत्ति बोलिन् र भक्कानिएको मन...

सेना फेरि ब्यारेक बाहिर

सेना फेरि ब्यारेक बाहिर

धनगढी– स्थानीय प्रशासनले कैलाली जिल्लाका ६ गाविसलाई दङ्गाग्रस्त क्षेत्र घोषणा गर्दै सेना परिचालन गर्ने निर्णय गरेको छ। मंगलबार बिहान बसेको जिल्ला शान्ति सुरक्षा समितिको बैठकले टीकापुर आसपासको सम्भावित प्रदर्शन हिंसात्मक...

विशेष सम्पादकीय : आततायी घटना

कैलाली, टीकापुरमा थरुहट–थारुवान संयुक्त संघर्ष समितिले सोमबार आह्वान गरेको बन्द र प्रदर्शनलाई हिंसात्मक बिन्दुमा पुर्याैएर मुलुकमा अनिष्ट सिर्जना गर्न खोजिएको छ। सोमबारको क्रूर घटनामा नेपाल प्रहरीका एसएसपी लक्ष्मण न्यौपानेसहित पाँच...