14 Chaitra, 2071 |
Menu

HUB

डेरा खोज्दै हिजोका घरपट्टी

  • बुधबार १९ असार, २०७०
  • विक्रम गिरी
  • DISQUS_COMMENTS
(0 votes)
डेरा खोज्दै हिजोका घरपट्टी
गल्फै (दार्चुला) - खलंगा, गल्फैका केशवबहादुर पालको परिवारमा १५ जना छन्। दुई साताअघिसम्म पनि परिवारका सबै व्यवसाय गर्थे। असार ३ को बाढीले यो परिवार घर न घाटको भएको छ। दुईतले घरमा बस्दै आएको यो परिवार अहिले छानो खोज्दै चार ठाउँमा बाँडिएको छ। एउटै घरमा बास बस्ने ठाउँ नभेट्टाएपछि उनीहरू चार ठाउँमा बाँडिनु परेको हो। बाढीले बगाउनुअघि यो परिवार घरको आठ कोठामा बस्दै आएको थियो। बाँकी चार कोठा चाहिँ भाडामा। 'मासिक ६ हजार रुपैयाँ भाडा उठ्थ्यो,' पालले सुनाए, 'अहिले आफ्नै लागि डेरा पाउन मुस्किल छ।'
परिवारका सदस्य अलग–अलग बस्नु परेकोमा उनी दुःखी छन्। उनको ५० लाख बराबरको घर तथा एक करोडभन्दा बढीको सामान बाढीले बगाएको छ। चार ठाउँमा डेरा बस्दा पाल परिवारले मासिक ८ हजार रुपैयाँ भाडा तिर्नुपर्छ। 
आँखैअगाडि तीनतले घर बगाएको देखेका गल्फैका नैनसिँह कुँवरले बाढी आएको दुई साता बित्दा पनि आफूलाई सम्हाल्न सकिरहेका छैनन्। ससुरालीमा आश्रय लिइरहेका उनले मन बहलाउन सानो किराना पसल थापेका छन्। ३३ कोठे घरका घरपट्टी कुँवरले डेरा नपाएपछि ससुरालीको सहारा लिएका हुन्। 'मासिक १० हजारभन्दा बढी भाडा उठाउँथे,' उनले भने, 'अहिले आफैंले भाडामा कोठा पाउन सकेको छैन।' ३८ वर्षसम्म सरकारी जागिर गरेका कुँवरले धेरै दिनसम्म सरकारले उपलब्ध गराएको ३५ हजार रुपैंयाँ राहत रकम लिन मानेनन्। 'सबैले लिए, अरुले कर गरेकाले पछि मैले पनि रकम बुझेँ,' उनले भने। पहाडबाट सबैजसो मधेस झरिरहेका बेला उनले महेन्द्रनगरको जग्गा बिक्री गरे। त्यो रकमले गल्फैको घरमा तला थपे। 'अब सुकुम्बासी भएँ, ओत लाग्ने ठाउँ कतै छैन,' उनले पीडा सुनाए। कुँवरको घर एक करोड रुपैंयाँभन्दा बढीको थियो।
धाप–९ बाट खलंगा बसाइँ आएका गगन बिष्ट २० वर्ष भाडामा बसे। उनले दुई दशकसम्म पसल र होटल व्यवसाय गरी केही रकम जोगाएर गल्फैमा जग्गा किने। गत वर्ष असोजमा उनले तीनतले घर पनि बनाए। यसपालि चौथो तला थप्न सामग्री बटुल्दै थिए। घरपट्टी भएको एक वर्ष नपुग्दै उनी आफैंले डेरा खोज्नुपर्योत। 'घर बगाएको सातासम्म त डेरा नै पाइनँ,' बिष्टले भने, 'अहिले बल्ल सडक किनारमा टहरा बनाउने ठाउँ भेटाएको छु।' स्थानीय जितसिंह थापाको खेतको मकै उखेलेर उनी टहरा बनाई बसेका छने। 'पाँचजनाको परिवार पाल्न टहराको कुनामा पकाई चिया बेच्न थालेको छु,' उनले दुखेसो पोखे। 
खलंगा–२ गल्फैका मात्र ६६ वटा पक्की घर बाढीले बगाएको छ। त्यत्तिकै संख्यामा घर बस्न नसकिने अवस्थामा छन्। कतिपय बाढीपीडित डेरा गरेर बसेका छन्। कतिपयले आफन्तकहाँ शरण लिएका छन्। '८० प्रतिशतभन्दा बढीको कतै पनि घर छैन,' स्थानीय लोकमणि ठगुन्ना भन्छन्, 'गाउँको घरखेत बेचेर उनीहरू सदरमुकाम बसाइँ सरेका हुन्।' लाखौंको घरजग्गा बगेपछि उनीहरूले प्रति परिवार ३५ हजार रुपैंयाँको दरले सरकारले उपलब्ध गराएको राहत रकम लिन नमानेको ठगुन्नाले बताए।
बाढीले घरखेत बगाएपछि खलंगाको गल्फै, घाँटवार र बाँगाबगडका १ सय २८ परिवारको पक्की घर बगाएको छ। १ सय २६ परिवारको घर बस्न नमिल्ने अवस्थामा पुगेको छ। उनीहरूमध्ये कतिपयले डेरा पाएका छन्। कतिपय परिवार अहिले पनि डेराको खोजीमा भौंतारिँदै छन्। 'कर्मचारी र विद्यार्थी पहिलेदेखि नै डेरामा बस्ने भएकाले ठाउँ खाली थिएन,' खलंगाको सवैभन्दा सुरक्षित गाउँ मोइतीका भोला अवस्थी भन्छन्, 'अहिले त बरन्डा समेत खाली छैन्।'
सदरमुकामको मुटु नै मानिएको गल्फैको बाढी आएको आठ घन्टामै स्वरुप परिवर्तन भयो। सवैभन्दा सुरक्षित मानिएको जिल्ला अस्पताल पहिले बग्यो। 'अस्पताल बगेपछि असुरक्षित ठान्यौं,' विस्थापित कुँवर भन्छन्, ' त्यसपछि ओड्ने ओछ्याउने र आफ्नो लुगाफाटा बोकेर डाँडातर्फ लाग्यौं।' घरदेखि महाकाली किनारसम्म आफ्नो २३ रोपनी जग्गा रहेको उनले सुनाए। 
मनसुन अझै बा“की रहेकाले बाढी विस्थापित ढुक्क हुने अवस्था छैन। गाउँमा घर भएर पनि खलंगामा टहरा बनाएर बसेका दलित परिवारलाई समस्या छैन्। तर, गाउँको घरखेत बेचेर खलंगामा बस्दै आएका तथा बैंकबाट ऋण काढेर व्यवसाय गरिरहेका परिवार मर्कामा परेका छन्। बाढी विस्थापितलाई अन्यत्र लगेर पुनर्स्थापना गर्नुपर्ने देखिन्छ। जोखिममा परेकाको हकमा महाकालीमा भरपर्दो तटबन्ध निर्माण आवश्यक छ।
प्राविधिकहरू तत्काल स्थायी तटबन्ध सम्भव नभएको बताउँछन्। 'थप कटान हुन नदिन अस्थायी तटबन्ध निर्माण गर्दैछौं,' जल उत्पन्न प्रकोप नियन्त्रण डिभिजन कार्यालय नम्बर ७ का डिभिजन प्रमुख महेन्द्रप्रसाद बडुले भने, 'स्थायी तटबन्धका लागि ठूलो बजेट र जनशक्ति चाहिन्छ।' 
दुई साता बित्दासमेत बाढी विस्थापित र जोखिममा परेकाको वास्तविक लगत स्थानीय प्रशासनले संकलन गर्न सकेको छैन। यसैबीचमा प्रमुख जिल्ला अधिकारी चिरञ्जीवी अधिकारीको सरुवा भएको छ। नयाँ आउने प्रमुख जिल्ला अधिकारीले केही महिना जिल्लाको वस्तुस्थिति बुझ्न समय लाग्ने भएकाले यसले विस्थापितलाई आक्रोशित बनाउने स्थानीयको भनाइ छ। भर्खर सरुवा गरिएका प्रजिअ अधिकारीले लगत संकलनमा ढिलाइ भएको त स्वीकार गरे। यसका लागि स्थानीय प्रशासनले केन्द्रकै टोली गुहारिरहेको छ।
मेडिकल कलेजको शल्यक्रिया, न शिक्षा न सेवा

मेडिकल कलेजको शल्यक्रिया, न शिक्षा न सेवा

काठमाडौं-राजधानीको भिडमभिड मध्यसहरमा ११ तले भव्य भवन ठडिएको छ। भवनको विशाल प्रवेशद्वार खुलै छ। तीन सुरक्षा गार्ड छेउमै उभिएका छन्। घरी बाहिर निस्कन्छन्, घरी भित्र छिर्छन्।बिहीबार बिहान १० बजेदेखि १...

यसर्थ सही छन् डा. केसी, पैसावाल मात्र पढ्न सक्छन्

यसर्थ सही छन् डा. केसी, पैसावाल मात्र पढ्न सक्छन्

काठमाडौं-• पोखरास्थित गण्डकी मेडिकल कलेजले यस वर्ष एमबिबिएसतर्फ ७५ जना विद्यार्थीको कोटा पाएको थियो। कम शुल्कमै पढाउन खोज्दा पनि त्यहाँ कोटाभन्दा ३१ विद्यार्थी कम आए।• काठमाडौं विश्वविद्यालय अन्तर्गतका सात मेडिकल...

यसर्थ सही छन् डा. केसी

यसर्थ सही छन् डा. केसी

काठमाडौं-‘तीन करोड नेपालीलाई एउटै प्रश्न :  सभासदको लगानी ठूलो कि जनताको स्वास्थ्य?'‘राजनीतिक दलको एउटै मिसन :  सिटामोलमा नि कमिसन।'‘आइओएम हाम्रो घर हो, माफिया छिर्न दिइन्न।'चार दिनदेखि अस्पतालमै अनशनरत डा. गोविन्द...

डा. केसीको नैतिक दृढता

डा. केसीको नैतिक दृढता

चिकित्साशास्त्र अध्ययन संस्थान (आइओएम)का प्राध्यापक हाडजोर्नी विशेषज्ञ डाक्टर गोविन्द केसीले चिकित्सा शिक्षामा व्याप्त विकृति र भयावह माफियाकरणविरुद्ध पुनः आमरण अनशन बसेर यस देशका सम्पूर्ण चेतनशील नागरिकका सामु गम्भीर नैतिक प्रश्न...

‘ली क्वानले टिम बनाए, टिमले सिंगापुर'

‘ली क्वानले टिम बनाए, टिमले सिंगापुर'

पोखरा-उनी हरेक दिन मध्याह्न १२ बजे अफिस आइपुग्थे। बिहानी सेवाका कर्मचारीले गरेका काममा नजर डुलाउँथे। आफूले सही गर्नुपर्ने भए गरिदिन्थे। चित्त नबुझे नयाँ तरिका सुझाउँथे। कहिलेकाहीँ भने अफिस आइपुगेपछि वरिपरि...

यस्तो डाक्टर मैले देखेकै छैन!

यस्तो डाक्टर मैले देखेकै छैन!

डा. गोविन्द केसीलाई भेट्दा मलाई सधैँ शंका लाग्छ – मान्छे यतिसम्म निष्ठावान्, सरल र प्रतिबद्ध हुनसक्छ र!‘नमस्ते, म डा. गोविन्द केसी!'छ वर्षअघि कुनै एक शुक्रबारको दिन ‘नागरिक' कार्यालयको रिसेप्सनमा भेट...

‘स्कुल शक्ति देखाउने केन्द्र’

‘स्कुल शक्ति देखाउने केन्द्र’

काठमाडौं-लामो समयदेखि चुनाव नहुँदा स्थानीय निकाय प्रतिनिधिविहीन मात्र छैनन्, त्यसको प्रत्यक्ष असर विद्यालय क्षेत्रमा पनि पर्न थालेको छ।राजनीतिक दलका नेता–कार्यकर्ताले विद्यालयलाई शक्ति प्रदर्शनको थलो बनाउने गरेका छन्। विद्यालय व्यवस्थापन समिति...

डा. केसी पाँचौं अनसनमा

डा. केसी पाँचौं अनसनमा

काठमाडौं- पाँच दशक 'निष्ठाको राजनीति' गरेका प्रधानमन्त्री सुशील कोइरालाले आफ्नो शपथग्रहणलगत्तै डा. गोविन्द केसीको अनशन तोडाउने सहमति गर्दै भनेका थिए, 'यो प्रधानमन्त्रीको बाचा हो, तपाईं विश्वास गर्नुस्।' त्यतिबेला टिचिङ अस्पतालका...